دستاورد جلسه 169 اوپک برای ایران؛ تقریبا هیچ

پیش از برگزاری این نشست کارشناسان و تحلیلگران انرژی پیش‌بینی کرده بودند نشست 169 بی‌خاصیت‌ترین نشست سال‌های اخیر است. با اعلام دبیرخانه اوپک پیش از برگزاری جلسه مشخص شد نشست 169، سه دستور کار دارد که شامل تعیین سقف برای تولید نفت اعضای این سازمان، تعیین دبیرکل جدید و رأی‌گیری برای پیوستن مجدد کشور گابون به جمع اعضا بود. اما با اظهارات کارشناسان و تحلیلگران بازار نفت پیش از برگزاری جلسه می‌شد پی برد مهم‌ترین تصمیمی که باید اعضا در این جلسه اتخاذ کنند تعیین دبیرکل جدید این سازمان است، زیرا عملا دیگر جایی برای حضور عبدالله سالم البدری به عنوان دبیرکل این سازمان وجود نداشت.

سالم البدری که باید سال 2012 پست خود را به دبیرکل جدید تحویل می‌داد به دلیل اختلاف‌نظرهای اقتصادی و سیاسی که بین اعضا بخصوص ایران و عربستان به عنوان رهبر دو جریان موجود در اوپک وجود داشت همواره سال به سال با رأی اعضا در سمت خود ابقا می‌شد تا جایی که در جلسه 168 تصمیم گرفته شد وی به عنوان مسئول دبیرخانه اوپک انجام وظیفه کند و این به معنی آن است که تنها شش ماه زمان برای انتخاب دبیرکل جدید اوپک فرصت باقی است.

به همین دلیل همان‌طور که در ابتدای این گزارش نیز اشاره شد اعضا باید از میان نامزدهای ایران، عربستان، عراق، نیجریه، ونزوئلا و اندونزی فردی را برای پست دبیرکلی اوپک انتخاب می‌کردند که در نهایت با تصمیم اعضا ، «محمد بارکیندو»ی نیجریه‌ای به عنوان دبیرکل جدید این سازمان انتخاب شد.

نیجریه گزینه عربستان بود؟

پس از برگزاری جلسه اگرچه وزرا از انتخاب دبیرکل جدید این سازمان ابراز رضایت کردند، اما برخی کارشناسان و صاحبنظران انرژی داخلی نسبت به انتخاب نیجریه به عنوان دبیر کل جدید این سازمان واکنش نشان داده و اعلام کردند انتخاب نیجریه به عنوان دبیرکل این سازمان دقیقا آن چیزی است که عربستان نیاز داشت، زیرا اگر کاندیدای این کشور به دلیل عدم اجماع دبیرکل نمی‌شد در عوض نیجریه که در زمین عربستان بازی می‌کند توانست رأی اعضا را به دست آورد، در صورتی که ایران می‌توانست رایزنی‌ها را به منظور دبیرکلی ونزوئلا انجام دهد تا حداقل ونزوئلا به عنوان دبیرکل این سازمان اقتصادی انتخاب شود.

بنابراین عملا اگر این جلسه برای اوپک دستاورد داشت، ولی ایران از این دستاورد بدون بهره ماند‌. به همین دلیل نباید سرود پیروزی سر داد.

فارغ از بحث انتخاب دبیرکل که مشخص بود بالاخره فردی به عنوان دبیرکل جدید این سازمان انتخاب می‌شود، اما پس از رایزنی‌های چهار ساعته اعضا نتوانستند سقفی را برای تولید اعضا در نظر بگیرند.

عدم تعیین سقف تولید دقیقا همان چیزی است که عربستان نیاز داشت زیرا ایران نیز که در جلسات قبلی با عربستان در این زمینه همراهی کرده بود پیش از برگزاری جلسه 169 اعلام کرد ایران باید سهم 14.5 درصدی از تولید اوپک را داشته باشد.

اما پس از برگزاری این جلسه اعضا نتوانستند سقفی را برای تولید اوپک و اعضا تعیین کنند و رویه جلسه 168 کماکان ادامه‌دار خواهد بود و این بدان منزله است که اعضا هر مقدار که بخواهند می‌توانند به تولید نفت خود اضافه کنند.

ادامه این روش حتی صدای برخی از رسانه‌های خارجی مانند رویترز و بلومبرگ را درآورد زیرا این دو خبرگزاری نیز اعلام کردند جلسه 169 نتوانست سقفی را برای تولید اوپک تعیین کند که عدم وجود تعیین سقف می‌تواند قیمت نفت را دستخوش تغییر کند. پس از نزدیک به یک هفته از برگزاری این جلسه برخی دیگر از رسانه‌های خارجی نیز اعلام کردند کشورهای عضو سازمان صادرکننده نفت‌خام (اوپک) برای تصمیم‌گیری درباره کاهش تولید که به تغییر قیمت‌ها در بازار نفت منجر می‌شود، موفق نبودند.

عمر اوپک رو به پایان است

اگرچه همواره تحلیلی در رسانه‌ها از سوی صاحبنظران مختلف مطرح می‌شود که عمر این کارتل نفتی به پایان رسیده اما با عدم اجماع و اتفاق‌نظر اعضا مبنی بر تعیین سقف تولید ظاهرا این تحلیل در حال وقوع است.

خبرگزاری سی‌ان‌بی‌سی به نقل از یک کارشناس بین‌المللی انرژی به طور صریح اعلام می‌کند در صورتی که تولیدکننده‌های شل اویل هم سیاست‌های خود را همزمان با تغییرات قیمتی بازار نفت، تغییر می‌دهند اما اعضای اوپک به این بلوغ رسیده‌اند و هر عضو تنها می‌خواهد سیاست خود را در این سازمان اجرایی کند به طوری که ایران و عربستان به دنبال افزایش تولید و صادرات، اما ونزوئلا و برخی از کشورها به دنبال بالا بردن قیمت نفت هستند.

بنابراین نشست 169 اوپک دستاوردی برای اعضای در تثبیت تولید نفت نداشت و آنچه از این نشست به دست آمد، در واقع ناظران بین‌المللی نفت را از نقش این کارتل نفتی ناامید کرد.

فارغ از این دو موضوع یکی از مواردی که در جلسه 169 اوپک خودنمایی می‌کرد عدم حضور علی النعیمی وزیر پیشین نفت عربستان در این جلسه بود.

عربستان با تولید روزانه حدود ده میلیون بشکه نفت، بزرگ‌ترین تولیدکننده اوپک به شمار می‌رود و تصمیم‌های آن برای کاهش یا افزایش تولید، بر وضعیت بازار جهانی نفت تاثیرگذار است.

اما علی النعیمی، وزیر نفت کهنه‌کار عربستان که بیش از 20 سال سکان‌داری هیات نمایندگی عربستان را در اوپک بر عهده داشت، با حکم سلطنتی ملک سلمان پادشاه این کشور در هجدهم اردیبهشت‌ماه امسال برکنار شد و همچنین وزارت نفت عربستان به وزارت انرژی، صنعت و منابع زیرزمینی تغییر نام یافت و خالد الفالح وزیر سابق بهداشت عربستان به جای النعیمی سکان هدایت این وزارتخانه را برعهده گرفت.

صاحب‌نظران معتقدند، خالد الفالح از حمایت محمد بن سلمان شاهزاده قدرتمند سعودی برخوردار است و مجری برنامه‌ها و سیاست‌های دیکته شده وی است.

به همین دلیل کارشناسان معتقدند در جلسه 169 بیژن زنگنه وزیر کهنه‌کار ایران نقش پررنگ‌تری را نسبت به گذشته ایفا کرد، زیرا عملا یک قدرت در میان اعضا محسوب می‌شود از این جهت زنگنه می‌توانست نقش خود را در این نشست بخوبی ایفا کند.

پیش از برگزاری این نشست در وین ایران به نوعی برای برخی از کشورهای عضو اوپک به منظور بازگشت نظام سهمیه‌بندی خط و نشان کشیده بود، به طوری که در آستانه نشست 169 اوپک، از سوی مسئولان صنعت نفت ایران تاکید شده بود فعلا برنامه‌ای برای توقف افزایش تولید نفت خام خود ندارد و تا زمان احیای نظام سهمیه‌بندی به افزایش تولید و صادرات نفت‌خام خود ادامه می‌دهد.

به عنوان مثال رکن‌الدین جوادی مدیرعامل شرکت ملی نفت اردیبهشت‌ماه سال جاری با بیان این که تا زمانی که نظام سهمیه‌بندی اوپک احیا نشود افزایش صادرات نفت ایران متوقف نخواهد شد، گفته بود: صادرات نفت ایران تا تابستان به 5‌/‌2 میلیون بشکه در روز افزایش می‌یابد.

با این حال در پایان برگزاری نشست 169 هیچ تغییری در تعیین نظام سهمیه‌بندی اوپک حاصل نشد و در پایان این نشست لبخند رضایت بر چهره وزیر جدید نفت عربستان عرض‌اندام می‌کرد؛ اما ایران به اهداف خود مبنی بر بازگشت نظام سهمیه‌بندی نرسید تا همچون چند سال گذشته بازهم حرف عربستان به جای ایران در اوپک به کرسی بنشیند.

در همین حال محمد‌بن‌صالح الساده، وزیر صنعت و انرژی قطر و رئیس دوره‌ای اوپک در پایان برگزاری نشست 169 اوپک در نشستی خبری، اعلام کرد ممکن است اعضای اوپک در آینده به استفاده از نظام سهمیه‌بندی نیاز داشته باشند، اما اکنون با وجود فضایی مثبت و بازاری مطلوب، نیازی به این طرح نیست.

الکساندر نواک، وزیر انرژی روسیه نیز یک روز پس از نشست 169 وزارتی اوپک در وین، گفت: روسیه انتظار اقدام تازه‌ای از سوی اوپک نداشت.

وی با تاکید بر این که روسیه انتظار اقدامی تازه از سوی سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) در یکصد و شصت و نهمین نشست وزیران نفت و انرژی این سازمان را نداشت، اما انتخاب دبیرکل جدید اوپک را گامی مهم از سوی کشورهای عضو این سازمان دانست و تصریح کرد: روسیه به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت جهان، در نظر دارد به مشورت‌های خود با اعضای اوپک ادامه دهد و احتمال دارد در فصل پاییز یک نشست با اعضای این سازمان داشته باشد.

وزیر انرژی روسیه با اعلام این که مسکو به روابط خود با اوپک ادامه می‌دهد، گفت: یک گفت‌وگوی انرژی مشترک با اوپک داریم که به آن ادامه خواهیم داد. وی تاکید کرد: ما بدون شک پاییز امسال این نشست مشترک میان اوپک و روسیه را برگزار می‌کنیم.

این مقام ارشد دولت روسیه خاطرنشان کرد: عربستان ظرفیت افزایش تولید نفت‌خام خود را دارد، اما به نظر می‌رسد ریاض به سیاست متعادل نگه‌داشتن بازار نفت پایبند می‌ماند.

محمدحسین سیف‌اللهی - جام‌جم