آموزش عالی فراملی، تهدید یا فرصت؟

برخی از رشته‌ها به دلیل فقدان تقاضا حذف می‌شود و چون تعداد صندلی‌ها از تعداد متقاضیان ورود به دانشگاه‌ها پیشی گرفته، شاید بتوان در مورد این‌که هر دانشجو بتواند روی چند صندلی بنشیند هم فکر کرد!

تردیدی نیست که در به وجود آمدن این شرایط عوامل بسیاری دخیل هستند. سیاست‌های کنترل جمعیتی دهه 60 و 70 که موازی با گسترش و بسط مراکز آموزش‌عالی صورت گرفت، کم کم عوارض خود را نشان می‌دهد. از سوی دیگر برهم خوردن نسبت دانشجویان دختر و پسر در کنار غلبه مسائل مادی و معیشتی و تغییر و تحول ارزش‌های اجتماعی باعث ترجیح بازار کار به تحصیلات عالی برای عده‌ای شده است.

نکته آزاردهنده آنجاست که وزارت علوم، تحقیقات و فناوری که رسالت تربیت دانش‌آموختگانی را به عهده دارد که انتظار می‌رود مشکلات بخش‌های مختلف کشور را حل و مدیریت کنند، اما حالا خود دچار چالشی شده که انگار برون‌رفت از آن به آن سادگی که تصور می‌شد، نیست.

در میان انبوه توقعات اجتماعی، سیاسی و اقتصادی در شرایط پسابرجام، یکی هم رونق فعالیت‌های دانشگاهی و تحرک و نشاط در این عرصه است. انتظار می‌رود اندیشمندان و پژوهشگران دانشگاهی مشارکت فعال‌تری داشته باشند تا از این فضای جدید بتوان میوه‌ای نیز برای سبد آموزش عالی کشور چید.

یکی از این راهکارها توجه به مقوله «آموزش عالی فراملی» است که به نظر می‌رسد در سه حوزه قابلیت عملیاتی شدن دارد:

1- زمینه‌های تشویقی برای دعوت و آموزش دانشجویان پارسی‌زبان یا غیر پارسی‌زبان که آمادگی دارند با فراگیری زبان پارسی در دانشگاه‌های ایرانی تحصیل کنند فراهم آید. در چند سال اخیر به واسطه مراودات اقتصادی با کشور چین و نیاز حیاتی به دانستن زبان برای فعالان اقتصادی، تقاضا برای آموختن زبان‌های چینی و فارسی از هر دوسو بیش از هر زمان دیگری ایجاد شده است که می‌تواند به عنوان یک تجربه‌آموخته در موارد مشابه مد نظر قرار گیرد.

2- هم‌اکنون تنها چند مرکز دانشگاهی در ایران مجوز ارائه دوره منتهی به مدرک به زبان‌های خارجی را دارند. شکستن این انحصار می‌تواند علاوه بر تقویت توان رقابت علمی استادان و دانشجویان در سطح جهانی، از خروج بسیاری از دانشجویان ایرانی و هدررفت سرمایه اقتصادی و انسانی پیشگیری کند.

3- اجرای دوره‌های مقطع دار به زبان‌های غیرپارسی برای دانشجویان غیرایرانی می‌تواند به جذب تعداد قابل توجهی متقاضی به ادامه تحصیل بویژه در مقاطع تحصیلات تکمیلی در ایران منجر شود. برای برداشتن نخستین گام‌ها می‌توان از کشورهای همسایه که قرابت‌های فرهنگی بیشتری دارند بهره گرفت.

سهم کمتر از نیم‌درصدی ایران در «آموزش عالی فراملی» شایسته کشوری نیست که رکوردار ارائه مقالات علمی و پژوهشی در مجلات معتبر دنیاست و تعداد دانشجویان شاغل به تحصیل آن از جمعیت برخی کشورها افزون‌تر است.

دکتر اصغر محمدی‌فاضل

رئیس دانشکده محیط‌زیست