جایگاه اسطورهای معنوی در سریال‌های سیما

این اسطوره‌ها می‌توانند به هزاران سال پیش یا به تاریخ معاصر آن کشور متعلق باشند؛ اما جدای از اسطوره‌های ورزشی، سیاسی، فرهنگی و هنری، اسطوره‌های معنوی ستاره‌های درخشان‌تری در آسمان تاریخ هر سرزمینی بوده و خواهند بود.

بر این اساس اسطوره‌های حماسی نیز می‌توانند در کنار اسطوره‌های معنوی بدرخشند. از سال 1939 که آتش جنگ دوم جهانی فراگیر شد تاکنون، همواره ژانر جنگی یکی از برجسته‌ترین دسته‌بندی‌ها در فیلمسازی است.

کشورهایی که درگیر جنگ بودند - چه آنها که خود آتش‌بیار معرکه بودند و چه آنهایی که به دفاع برخاستند - در ساخت فیلم‌های جنگی، اسطوره‌های معنوی و حماسی خود را نیز به تصویر کشیدند.

این مقوله برای ایرانی جماعت و سینمای آن نیز جایگاه دارد. از این رو در دهه 60 و در ادامه اما کمرنگ‌تر؛ در دهه 70 ژانر جنگی مورد استفاده کارگردانان ایرانی در سینما و تلویزیون قرار گرفت.

اما در اکثر این تولیدات شرح دلاوری‌ها، جانبازی‌ها و از خودگذشتگی‌ها به صورت عام و اکثرا در قالب یک بسیجی موضوعیت پیدا می‌کرد؛ حال آن‌که بودند شهیدان و سردارانی که هر یک به تنهایی می‌توانستند موضوع یک فیلم سینمایی یا یک سریال تلویزیونی قرار‌گیرند.

در تلویزیون شرح دلاوری اسطوره‌های دفاع مقدس با ساخت چند سریال عینیت بیشتری به خود گرفت. در این خصوص شرح دلاوری‌های شهیدان شیرودی و کشوری جزو اولین تجربه‌ها در ساخت حرفه‌ای مجموعه تلویزیونی با ارائه تیپیکال خاص اسطوره معنوی، یک گام بزرگ بود.

اما سال‌ها طول کشید تا یکی از مهم‌ترین و اصلی‌ترین این اسطوره‌ها یا الگوها مورد توجه قرار گیرد و بر مبنای زندگی خاص وی در برهه‌ای که در جبهه حضور داشت، داستانی از آن به تصویر کشیده شود؛ این الگو و اسطوره کسی نیست جز شهید محمدحسین فهمیده.

نوجوانی 13 ساله که حضرت امام (ره) درباره وی جملاتی دلنشین و تاثیرگذار بیان فرمودند.آنچه که محمدحسین در جبهه انجام داد و آنچه که وی براساس انجام رسالتش آفرید، دارای چنان مفهوم و محتوا و فرم و فضایی است که بندرت در میان دیگر اسطوره‌ها و الگوهای فرهنگ‌های دیگر بتوان سراغ گرفت.

شرح مبارزه و رزمندگی وی در سیزده سالگی در جبهه جنگ و حمله به تانک‌های غول‌پیکر و منهدم کردن آنها در جنگ‌های مشابه در کشورهای دیگر در مقام مقایسه موضوعی بسیار استثنایی بوده است.

اگر در فرهنگ ینگه دنیا و در خلال سال‌های جنگ‌های جهانی چنین تهوراتی از سوی نوجوانان آنها به‌وقوع می‌پیوست، تاکنون آنها صدها فیلم و سریال از روی این واقعه تهیه می‌کردند و به عنوان یکی از اسطوره‌ها و الگوهای فرهنگ جامعه خود آن را در افواه پخش می‌نمودند، اما در ایران چنین روندی کند بوده و در این مورد استثنایی قدم‌ها ناچیز و بسیار کم است.

زندگی محمدحسین فهمیده و کارهای استثنایی و منحصر‌به‌فرد وی در میدان مبارزه آن‌قدر توانایی، غنا و پختگی دارد که بتوان از روی آن ده‌ها فیلم و سریال تهیه کرد، بی‌آن‌که این تولیدات بخواهند شبیه هم باشند.

مهدی تهرانی / مدرس مطالعات رسانه‌های تصویری و سینما