سکوت دولت نشانه رضایت است؟

گروهی از کارشناسان و فعالان اقتصادی، دلیل گرانی دلار را افزایش تنش‌های منطقه‌ای و تفاوت قیمت‌های واقعی ارز در داخل و خارج از مرزهای ایران می‌دانند و گروهی معتقدند دولت برای ایجاد رونق در بازارهای مالی که آیینه‌ای از اقتصاد کلان کشورمان می‌باشد، این سیاست را در پیش گرفته است. اما بخش عمده‌ای از فعالان صنفی و تحلیلگران اقتصادی می‌گویند با اشاره به خزانه خالی دولت به دلیل کاهش درآمدهای نفتی، افزایش قیمت دلار با هدف جبران کسری بودجه صورت گرفته است.

در این میان سکوت مسئولان بانک مرکزی طی هفته‌های اخیر نسبت به افزایش مستمر قیمت دلار و تضعیف روزانه پول ملی کشور، پرسش‌هایی را مطرح کرده است، با توجه به اظهارات کارشناسان درباره این که دولت از گران شدن دلار، سود کوتاه‌مدت می‌برد و می‌تواند بخشی از کسری بودجه‌اش را رفع کند، آیا سکوت دولت نشانه رضایت از این اوضاع است؟ ناگفته نماند تداوم گرانی دلار با فاصله‌ای کوتاه موجب افزایش قیمت کالاهای وارداتی و متعاقبا افزایش تورم خواهد شد که دستاورد تورم نزولی را بر باد خواهد داد.

چرا سکوت؟

دکتر حسین نصیری، کارشناس بازارهای مالی با اشاره به این‌که دولت تنها منبع تامین‌کننده ارز در بازار کشورمان است، به جام‌جم گفت: نباید فراموش کنیم معمولا در انتهای هر سال دولت‌ها با کسری بودجه مواجه‌‌اند و برای تامین هزینه‌های جاری خود نیازمند تامین منابع هستند که به همین دلیل اقدام به تعیین سیاست‌های پولی یا حرکاتی برای کاهش کسری بودجه می‌کنند و طی چند سال گذشته تغییر در قیمت ارز ساده‌ترین راهکار برای رفع این کسری بودجه بوده است.

این کارشناس بازارهای مالی تصریح کرد: از این رو مسئولان با استفاده از این ابزار با کاهش ارزش پول ملی سعی در کسب درآمدهای بیشتر می‌کنند چون هرچه اختلاف قیمت ارز بانکی یعنی آنچه خود مصوب کرده‌اند با بازار آزاد زیادتر باشد، در واقع دولت توانسته مبلغ بیشتری درآمد برای خود ایجاد کند و هزینه‌هایش را پوشش دهد.

وی افزود: با درنظر گرفتن شرایط حال حاضر که درآمدهای نفتی دولت کاهش یافته و وصول مالیات نیز به دلیل رکود موجود سخت‌تر شده است، دلیل اصلی سکوت دولت درباره افزایش نرخ دلار در بازار آزاد همان تامین درآمدهای بیشتر بوده است.

اقتصادمقاومتی لازمه ثبات ارز

دکتر مهدی پازوکی، اقتصاددان درباره دلایل افزایش قیمت ارز در بازار به جام‌جم گفت: قیمت ارز درکل به صورت یک کالا با عرضه و تقاضا تعیین می‌شود و از آنجا که بانک مرکزی ایران به‌عنوان تنها تزریق‌کننده ارز در بازار کشورمان شناخته شده است، این موضوع می‌تواند به نوعی برای قیمت‌ها مشکل‌ساز باشد. پازوکی به اهمیت رعایت اقتصادمقاومتی در ثبات قیمت ارزی اشاره کرد و افزود: همان‌طور که می‌دانیم موضوع اقتصادمقاومتی برای ایمن بودن اقتصاد کشورمان از رویدادهای خارج از مرزها، مطرح شده است. این درحالی است که هنوز موضوع اقتصادمقاومتی در اقتصاد ایران به‌خوبی رعایت نشده و هرگونه نوسان یا بحران خارج از مرزهای ایران می‌تواند مستقیما در اقتصاد داخلی کشور تاثیرگذار باشد. به‌عنوان مثال پس از تنش میان ایران و عربستان طی چند روز گذشته بازار به سرعت واکنش نشان داده و احتمال کاهش عرضه دلار به هر دلیل توانسته در قیمت‌ها تاثیرگذار باشد.

این کارشناس اقتصادی درباره قیمت واقعی نرخ ارز در اقتصاد ایران نیز بیان کرد: امروز قیمت ارز در بازار ایران واقعی نیست. چون ارز در بازار دقیقا همانند دیگر کالاها براساس عرضه و تقاضا تعیین قیمت خواهد شد. در حالی که اگر قیمت ارز را از ابتدای سال تا امروز 3400 تومان درنظر بگیریم و با توجه به نرخ تورم اعلامی دولت یعنی 8/14 درصد، درمی‌یابیم قیمت ارز اکنون در بازار ایران باید بالاتر از 3800 تومان باشد و به صورت دستوری قیمت‌گذاری شده است که این موضوع در بلندمدت برای اقتصاد کشور مشکلاتی را ایجاد می‌کند.

وی دلیل سکوت دولت درباره افزایش قیمت دلار را به موضوع تعدیل و برابری قیمت این ارز در بازارهای بین‌المللی و داخلی مرتبط دانست و گفت: اگر نرخ ارزهای خارجی در کشورها هر ساله متناسب با تفاوت تورم داخلی و خارجی متعادل نشود، با کوچک‌ترین بحران، در قیمت داخلی شوک ایجاد می‌شود که امروز این اتفاق در ایران افتاده است. اما این‌که چرا دولت برای کنترل قیمت جدیت زیادی ندارد، شاید مربوط به اهمیت ایجاد تعادل میان قیمت فعلی که واقعی نبوده با قیمت واقعی نرخ دلار بین‌المللی باشد. هرچند در این بین منافعی هم برای خزانه ایجاد خواهد شد که در شرایط فعلی از آن استقبال می‌شود.این کارشناس اقتصادی درباره ناتوانی دولت در جذب دلارهای خانگی تصریح کرد: مهم‌ترین عامل در این زمینه مربوط به انتظار تورمی قیمت دلار در ذهن مردم است و از آنجایی که بیشتر افراد و فعالان اقتصادی زیاد به رونق اقتصادی ایران اعتمادی ندارند، ترجیح می‌دهند دارایی خود را به ارزهای معتبر خارجی به دلیل حفظ ارزش آن تبدیل کنند.

دلار در بلندمدت گران‌تر می‌شود

ابوذر نجمی، تحلیلگر بازار ارز درباره آینده قیمت دلار در ایران به خبرنگار ما گفت: با توجه به داده‌های بازار باید منتظر افزایش مجدد قیمت دلار در بلندمدت باشیم چون امروز قیمت ارز در ایران واقعی نیست. نجمی درباره دلایل افزایش قیمت ارز در چند روز گذشته نیز افزود: افزایش تقاضا و محدودیت‌های منابع ارزی بانک مرکزی از دلایل اصلی افزایش قیمت ارز در بازار بوده است. هرچند نباید از عوامل بنیادی بازار نیز بی توجه بگذریم.

وی ادامه داد: کاهش درآمدهای نفتی به دلیل نزولی شدن قیمت نفت در بازارهای بین‌المللی باعث شده تا منابع ارزی بانک مرکزی محدود شود و ورودی کمتری داشته باشد. این درحالی است که هنوز آینده روشنی برای رفع تحریم‌ها و البته آزاد شدن منابع بلوکه شده ایران نداریم. پس طبیعی است که بانک مرکزی با احتیاط منابع خود را هزینه کند و همین امر باعث شده تا ارز تزریق شده به بازار کاهش داشته و افزایش قیمت را تجربه کنیم.

نجمی تصریح کرد: موضوع تاثیرگذار دیگر هم حاصل‌جمع افزایش 30 درصدی ارزش دلار طی سال‌های گذشته و تورم نزدیک به 15 درصدی کشورمان است که اگر این دو مورد را با یکدیگر جمع کنیم، امروز دلار باید نزدیک به 4000 تومان قیمت داشته باشد. درحالی که بانک مرکزی سعی کرده آن را برای کنترل تورم پایین نگه‌دارد، اما امروز که توانایی مدیریت بازار را به دلیل کاهش منابع ندارد، قیمت کم‌کم به سمت واقعی شدن در حرکت است.