بلر، جنگ عراق و قدرت رسانه‌ها

دو روز پیش تونی بلر، نخست‌وزیر وقت انگلستان برای اولین بار به خاطر نقش خود در جنگ عراق عذرخواهی کرد. اقدام بلر تنها یک هفته پس از انتشار یادداشت کالین پاول پیش از آغاز جنگ در سال 2003 از سوی روزنامه انگلیسی دیلی‌میل بود. دیلی‌میل نوشت این یادداشت و دیگر اسناد حساس، بخشی از یکسری ایمیل‌های محرمانه بوده که روی سِروِر خصوصی هیلاری کلینتون، نامزد دموکرات ریاست جمهوری آمریکا نگهداری می‌شده و دادگاه‌ها وی را به افشای آن مجبور کرده‌اند. انتشار این یادداشت در آمریکا و عذرخواهی بلر در برنامه فرید ذکریا از شبکه سی‌ان‌ان با انتشار گزارش کمیته چلیکات و تحقیق درباره چگونگی مشارکت انگلیس در این جنگ مصادف شد. پاول در یادداشت خود در روزنامه دیلی‌میل نوشته بود: بلر در آن زمان با ترسیم خطوط استراتژیک، تاکتیکی و عمومی در جنگ علیه تروریسم در عراق نشان داد جامعه جهانی باید وی را در مواجهه با صدام حسین همراهی کنند. در حقیقت، بلر و بوش دهکده جهانی را متقاعد کردند جبهه جدی در جنگ علیه تروریسم باید تشکیل شود. هم ایالات متحده و هم انگلستان نه‌تنها بحث اقدام نظامی را به راه انداختند، بلکه خود را برای تحریک افکار عمومی جهانیان علیه عراق آماده کردند. پاول در این یادداشت نشان داد جنگ بین کشورها در قرن 21 مستلزم توجیه اقدام نظامی، هم در حوزه داخلی و هم در حوزه جهانی است. پاول در ادامه خاطرنشان کرد: اما مردم بریتانیا متقاعد نشده بودند اقدام نظامی ضروری است. با این حال، بلر ایده‌هایی مطرح کرد که نشان می‌داد چگونه تهدیدات عراق می‌تواند تهدیدی برای صلح جهانی باشد.

در حقیقت دفتر بلر با انتشار پرونده‌های اطلاعاتی درخصوص سلاح‌های کشتار جمعی عراق نقش قابل توجهی در شکل‌گیری نگرش منفی نسبت به صدام حسین ایفا کرد، به گونه‌ای که همگان از وی به عنوان دیکتاتوری یاد می‌کردند که به خاطر حمایت از القاعده و فساد سیستماتیک در عراق باید تنبیه شود. حضور بلر از آن نظر حائزاهمیت بود که در ماه‌های قبل از آغاز جنگ، وی از تلاش رژیم صدام حسین، رهبر سابق عراق برای دستیابی به تسلیحات کشتارجمعی سخن گفت و در آستانه حمله به عراق هم این اقدام را برای خنثی کردن تهدید تسلیحاتی صدام حسین علیه کشورهای منطقه و بریتانیا ضروری اعلام کرد.

در همین ارتباط ابراهیم المرعشی، استاد گروه تاریخ دانشگاه ایالتی کالیفرنیا و نیز نویسنده کتاب «نیروهای مسلح عراق: یک تاریخچه تحلیلی» می‌گوید: دولت بلر تا قبل از جنگ عراق در مارس 2003، یکسری از پرونده‌های اطلاعاتی را منتشر کرد و مجلس نیز رای مثبت برای مشارکت در جنگ عراق داد. بلر پس از متقاعد کردن نمایندگان پارلمان به این که صدام حسین سلاح‌های کشتار جمعی در اختیار دارد و تهدیدی برای بریتانیاست، وارد جنگ شد. ابراهیم المرعشی تاکید می‌کند:ایالات متحده و انگلستان تلاش کردند این طور نشان دهند که حمله به عراق در راستای جنگ جهانی علیه تروریسم است. ابراهیم المرعشی بر این باور است که بلر هرگز به خاطر نقش خود در عراق عذرخواهی نکرده است و در مصاحبه خود با فرید ذکریا تنها اعلام کرد به خاطر این موضوع عذرخواهی می‌کنم که اطلاعات دریافتی ما اشتباه بوده است. وی تنها از نبود برنامه‌ریزی مناسب برای پس از سرنگونی صدام به دنبال حمله سال ۲۰۰۳ میلادی و نیز اطلاعات غلطی که منجر به این حمله و توجیه آن شد، ابراز تأسف کرده است. در همین حال عراقی‌ها نیز عذرخواهی نخست‌وزیر اسبق انگلیس را دیرهنگام توصیف کرده‌اند.

نکته تاسف بار این که گزارش‌های مربوط به جنگ عراق در اصل مبتنی بر اطلاعات افسران و تحلیلگران سیا نبود، بلکه بیشتر براساس گزارش چند غول رسانه‌ای تهیه شده بود که با دفتر نخست‌وزیر انگلیس در ارتباط بودند. این رسانه‌ها تنها برای توجیه اقدام نظامی در عراق و تحریک افکار عمومی به خاطر وابستگی به دفتر نخست‌وزیر تلاش کرده بودند ضرورت یک جنگ را گوشزد کنند. این موضوع نشان می‌دهد هرگز نمی‌توان رابطه عمیق میان سیاستگذاران غربی و غول‌های رسانه‌ای را نادیده گرفت. تسلط سیاستمداران غربی بر رسانه‌های جمعی، مهم‌ترین حقیقت زندگی در انگلستان است. تسلط این افراد بر رسانه‌ها به شکل نامحسوسی تعیین‌کننده سیاست خارجی این کشور است. سیاستمداران غربی با در اختیار داشتن کنترل رسانه‌ها، در واقع کنترل روح و ذهن مردم کشورشان را به دست می‌گیرند.

معصومه زارع‌

‌ بین‌الملل