غفلتی که قلب ورزش را نشانه می‌رود

در این میان پیش از ورزش و عمدتا ورزش‌های سنگین با توجه به این‌که فشار مضاعفی را به بدن انسان وارد می‌کند، ضروری است که ارزیابی‌های جسمی و وضعیت سلامت ورزشکار انجام شود، این امر سال‌هاست در ورزش حرفه‌ای دنیا مدنظر است. دیدیم که حدود دو دهه پیش نوانکو کانو ستاره نیجریه‌ای که همه آینده فوق‌العاده درخشانی برای او متصور بودند، وقتی به باشگاه حرفه‌ای آرسنال پیوست و متوجه نارسایی قلبی‌اش شد، به نوعی او را تا بهبودی از فعالیت سنگین بدنی منع کرد. در ایران هم در حالی که چند سالی است از ورزشکاران ارزیابی صورت می‌گیرد، اما انگار باید جدی‌تر به این مهم نگاه شود.

سه ضامن سلامت فوتبالیست

دکتر احمد هاشمیان، رئیس سابق کمیته پزشکی فدراسیون فوتبال و بنیانگذار کلینیک پزشکی ورزشی فوتبال در این خصوص به جام‌جم، گفت: برای ضمانت اجرایی توصیه‌های پزشکی مطمئنا بالاترین ضمانت خود فرد است که باید به سلامت خود اهمیت دهد، با این حال ما در گذشته باشگاه‌هایی را که در سطح اول فوتبال کشور فعالیت دارند ملزم به داشتن کادر پزشکی کردیم تا سلامت ورزشکار مورد توجه باشد این همکاران می‌توانند دومین ضامن اجرایی باشند که وقتی نتایج معاینات پیش فصل به آنها اعلام می‌شود مراقبت‌ها و درمان لازم را پیگیری کنند.

دکتر هاشمیان مهم‌ترین و بزرگ‌ترین پشتوانه سلامت بازیکنان را مدیران باشگاه‌ها دانست و افزود :مدیران باید به بازیکنان به عنوان سرمایه‌های ارزشمند انسانی نگاه کنند که از ویژگی‌های منحصر به فردی برخوردارند. ممکن است در طول تاریخ فوتبال امثال علی پروین، علی دایی، علی کریمی و فرهاد مجیدی و غیره را نداشته باشد در دیگر رشته ها هم به همین ترتیب است، ستاره‌ها منحصر به فرد بوده و تکرارپذیر نیستند. بنابراین مدیران باشگاه‌ها باید نگاهشان این باشد که سرمایه‌های انسانی که در اختیار آنهاست، یگانه است و سلامتشان بسیار مهم است و بر اساس نتایجی که به آنها منعکس می‌شود، این اهمیت را باید در عمل نشان دهند.

رئیس سابق کمیته پزشکی فدراسیون فوتبال با تاکید بر این‌که امکان ندارد هر سه تضمین‌کننده فوق به طور هماهنگ هشدارهای پزشکی را نادیده بگیرند درعین‌حال افزود: باید بپذیریم در عالم حرفه‌ای فوتبال مثل همه فعالیت‌های دیگر، افراد خود را گاهی وقف مجموعه خود می‌کنند، در نتیجه می‌بینیم در همه جای دنیا اگر تیم نیاز داشته باشد و حتی اگر بازیکن 80 درصد آماده باشد در صورتی که ریسک آسیب‌پذیری‌اش پایین باشد با وجود نبود بهبودی، به میدان می‌رود.

گواهی سلامت شرط ثبت قرارداد

دکتر هاشمیان با اشاره به معاینات پیش‌فصل که از بازیکنان انجام می‌شود، ادامه داد: در آن مقطع و در حین معایناتی که انجام می‌دادیم بازیکنانی بودند که به سلامت‌شان مشکوک می‌شدیم، بنابراین برای آنها گواهی سلامت صادر نمی‌کردیم و تا این گواهی صادر نمی‌شد سازمان لیگ هم قرارداد ثبت نمی‌کرد ما معاینات تکمیلی را انجام می‌دادیم اگر تائید می‌شد قرارداد ثبت می‌شد. عمدتا بازیکنان خارجی مصدوم می‌آمدند گواهی برای صادر نمی‌شد و آنها به کشورشان برمی‌گشتند.

او افزود: در معایناتی که انجام می‌دادیم شاید از بین افرادی که بودند به درجاتی تا 5 درصد اختلال هم دیده می‌شد، اما این به آن معنی نبود که همگی نتوانند ثبت قرارداد کنند مثلا دیسک کمر، اسیب مینیسک زانو بود و عمدتا با مراقبت موضوع قابل حل بود. با این حال فکر می‌کنم یک یا دو نفر بودند که به هیج وجه مجوز فعالیت نگرفتند. این را هم اضافه کنم در خصوص نارسایی قلبی اگر فرد به بیماری قلبی بزرگ شدن ماهیچه قلب با منشا اختلالات مادرزادی مواجه باشد، اساسا حق فعالیت ورزشی سنگین را ندارد.

دکتر هاشمیان نقش مدیران باشگاه را در رابطه با سلامت بازیکنان گوشزد کرد و افزود: انتظار این است مدیران باشگاه‌ها قبل از این‌که سازمان لیگ درباره موضوع ثبت قرارداد به دلایل پزشکی نظر دهد، آنها خود گواهی سلامت را مطالبه کنند و قبل از ثبت هر گونه قرارداد حتی داخلی در این باره به یقین برسند؛ چرا که قرارداد داخلی از نظر فیفا قابل اقدام بودن و نداشتن گواهی سلامت نمی‌تواند منجر به عدم پرداخت مبلغ قرارداد بازیکن شود. این امر در باشگاه‌های حرفه‌ای دنیا مشهود است که قبل از هر ارزیابی، تست پزشکی از بازیکن می گیرند.

ارزیابی قلبی ورزشکاران ملی

دکتر رضا سعیدی، دبیر فدراسیون پزشکی ورزشی، هم با بیان این‌که تمام ورزشکاران حرفه‌ای و ملی قبل از شرکت در مسابقات مهمی چون لیگ برتر، بازی‌های آسیایی و غیره باید تحت یک سری ارزیابی استاندارد شامل PPE باشند، یعنی باید تحت ارزیابی‌های قبل از شرکت در مسابقات قرار گیرند، به جام‌جم گفت: در این ارزیابی‌ها معاینات عمومی، داخلی قلب و عروق، ارتوپدی، اسکلتی ـ عضلانی و انجام می‌شود. به طور کلی استاندارد یکنواختی در سطح دنیا در این‌باره وجود ندارد و تیم پزشکی حسب نیازی که می‌بیند یک سری معاینات را انجام می‌دهد.

وی با اشاره به این‌که ارزیابی‌های پیش‌فصل فوتبال را کمیته پزشکی فدراسیون فوتبال و دیگر ورزش‌ها را فدراسیون پزشکی ورزشی انجام می‌دهد، درباره مرگ ناگهانی قلبی ورزشکاران گفت: یکی از تست‌هایی که ما همواره انجام می‌دهیم نوار قلب و اکو کاردیوگرافی است؛ زیرا از طریق اکو می‌شود شایع‌ترین علل مرگ ناگهانی قلبی را کشف کرد ما برای بازی‌های آسیایی 2014 اینچئون و المپیک 2012 لندن شاهد بودم با توجه به ارزیابی‌هایی که از 300 تا 400 ورزشکار انجام دادیم زیر 10 درصد مشکوک به نارسایی قلبی بودند که برای ارزیابی‌های دقیق‌تر آنها را نزد متخصصان فرستادیم و بعضا مانیتورینگ 24 ساعته ضربان قلبشان را کنترل کردیم در این رابطه چند نفر مشکلاتی داشتند که خوشبختانه رفع شد و دیدیم در اینچئون و لندن فوت یا حادثه منجر به مخاطره افتادن سیستم قلبی و عروق و جان ورزشکار نداشتیم.

دکتر سعیدی تصریح کرد: در خصوص فوتبال هم این کار را کمیته پزشکی فدراسیون فوتبال انجام می‌دهد. درباره مرحوم هادی نوروزی هم اکو کاردیوگرافی که از او شده مشکلی نداشته است و طبیعتا علت دقیق مرگ با کالبدشکافی و گزارش پزشکی قانونی مشخص می‌شود.

آمار به صفر نمی‌رسد

دبیر فدراسیون پزشکی ورزشی درباره تاثیر این اقدامات در کاهش مرگ و میر ورزشکاران گفت: تجربه نشان داده است انجام ارزیابی دقیق و کاملا علمی و با حوصله ریسک فوت و آسیب را کاهش می‌دهد، اما هرگز به صفر نمی‌رسد.

چه ساز و کاری برای اجرا شدن هشدارهای پزشکی بین ورزشکاران باید وجود داشته باشد، دبیر فدراسیون پزشکی ورزشی در پاسخ به این پرسش پایانی ما گفت: طبیعتا باید یک ساز و کاری وجود داشته باشد امری که در گذشته وجود نداشت، اما خوشبختانه به تدریج در حال شکل‌گیری است. امروز می‌بینیم بر خلاف گذشته در لیگ برتر فوتبال این مهم جدی گرفته شده و در لیگ‌های برتر والیبال و بسکتبال کلیه ورزشکاران مخصوصا خارجی قبل از عقد قرارداد ملزم به ارائه گواهی سلامت از فدراسیون پزشکی ورزشی هستند. ما باید این روند را ادامه داده و توسعه دهیم و با تجهیز سخت‌افزاری و نرم‌افزاری خود به علم روز دنیا و همچنین توجه به هشدارهای پزشکی سلامت ورزشکاران را در عمل، به عنوان مهم‌ترین رویکرد فعالیت ورزشی، مدنظر داشته باشیم.

امید توفیقی

ورزش