عکسبرداری از اجساد ممنوع!

lاجرا از آنجا شروع شد که تشریح جسد در قاب سلفی چند جوان واکنش‌های بسیاری را برانگیخت، اما در نهایت براساس بررسی‌های یکی از رسانه‌ها تکذیب شد. مدتی پیش خبری از انتشار عکس سلفی تعدادی از دانشجویان گروه پزشکی در اتاق تشریح با جسد منتشر شد. سایت‌ها و رسانه‌های مختلف بسرعت این خبر را پوشش دادند به طوری که خبر ساعت 20 و 30 دقیقه تلویزیون در همان‌روز هم عکس‌ها را پخش کرد.

دو روز بعد از این پوشش همگانی حتی خبرنگار واحد مرکزی خبر در سوریه هم با استناد به این عکس‌ها برخی دانشجویان پزشکی را مورد عتاب شدید قرار داده و با عنوان به کجا چنین شتابان در صفحه اینستاگرام خودش عکس‌ها را باز نشر داد و پس از آن سیل واکنش‌های افراد حقیقی و حقوقی به این ماجرا ادامه پیدا کرد. با وجود آن‌که رسانه‌ها دانشجویان علوم‌پزشکی را مقصر می‌دانستند، اما خبرنامه دانشجویان ایران در گزارشی اعلام کرد که تنها یکی از عکس‌های منتشر شده مربوط به دانشجویان علوم پزشکی است.

واکنش به سلفی دانشجویان

احمد شجاعی، رئیس سازمان پزشکی قانونی در واکنش به این اقدام گفت: «این افراد قطعا به کمیته انضباطی معرفی می‌شوند و با آنها برخورد خواهد شد و احکام انضباطی نظیر منع دانشجو از حضور در سالن تشریح صادر می‌شود.» همچنین مصطفی خلیلی، قائم‌مقام معاون انتظامی سازمان نظام پزشکی نیز با اشاره به این‌که احتمال دارد این افراد دانشجویان سال اول یا دوم پزشکی باشند، گفت: «سازمان نظام پزشکی پس از بررسی عکس و شناسایی دانشجویان و دانشگاه، مساله را برای برخورد انضباطی با دانشجویان متخلف به کمیته انضباطی همان دانشگاه ابلاغ خواهد کرد.» وی افزود: «درصورتی‌که مشخص شود افرادی که با جسد تشریح شده عکس سلفی گرفته‌اند، جزو فارغ‌التحصیلان رشته پزشکی هستند و در گروه پزشکان یا پرستاران قرار دارند، سازمان نظام پزشکی با این افراد برخورد خواهد کرد.»

در میان تدابیر اندیشیده شده برای برخورد با این رخداد، اما استادان دانشگاه‌های علوم پزشکی نظر دیگری دارند. آنها با تأکید بر این‌که این رفتار با اجساد اشتباه است، واکنش‌های منفی نظیر برخورد انضباطی را چندان مؤثر نمی‌دانند.

شروین فرهمند، دانشیار دانشکده پزشکی دانشگاه تهران در همین زمینه می‌گوید: «بحث سلفی گرفتن در تمام دنیا بسیار رایج شده. همچنین حضور در کلاس تشریح برای دانشجویان پزشکی یک رخداد رمزآلود و جذاب است که رواج سلفی گرفتن باعث شده حضور در کلاس‌های تشریح نیز یکی از سوژه‌های عکس سلفی باشد.» وی با اشاره به این‌که این اتفاق تنها یک ندانم‌کاری است که از سوی برخی جوانان صورت گرفته، درخصوص شیوه واکنش رسانه‌ها با این اتفاق تصریح کرد: «چرا چنین موضوعی باید در اخبار سراسری منتشر می‌شود؟ من نمی‌دانم هدف از انتشار چنین اتفاقی سیاسی و هدف قرار دادن مسئولان است یا نه. اما به نظر می‌رسد دامن زدن به‌ عکس سلفی با جسد در راستای مقابله با پزشکان و جو نامناسبی است که علیه آنها شکل ‌گرفته است.»

تعهد بی تعهد

معاون آموزش تخصصی و فوق‌تخصصی دانشکده پزشکی دانشگاه تهران با بیان این‌که در این دانشگاه حمل موبایل در کلاس‌های تشریح غیرقانونی است، می‌گوید: «توجه به مسائل اخلاق حرفه‌ای و آموزش آن، در دانشگاه‌ها متفاوت است به همین دلیل باید از دانشگاهی که این اتفاق در آن رخ‌ داده، پرسید که تاکنون چه تمهیداتی برای جلوگیری از وقوع این اتفاقات رخ‌داده است.» وی ادامه داد: «رعایت تعهد حرفه‌ای از سوی یک پزشک بسیار مهم است و ابعاد گستره‌ای دارد. من فکر می‌کنم به‌جای برخوردهای منفی بهتر است برنامه آموزشی در حوزه اخلاق پزشکی را قوی‌تر کنیم و به دانشجویان تازه ‌وارد یادآوری کنیم که این جسد پیکر یک انسان است و به همین دلیل مورد احترام است. همچنین می‌توان از دانشجویان خواست تا برای این فرد فاتحه بخوانند.» دانشیار دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به این‌که مباحث اخلاق حرفه‌ای به‌صورت یک واحد طولی در تمام دوران تحصیلی دانشجویان پزشکی ارائه می‌شود، افزود: «این واحد شامل موضوعاتی مثل نحوه برخورد صحیح با بیمار، شرافت، درستکاری و نوع‌دوستی است که در برخی دانشگاه‌ها بیشتر و در برخی کمتر به‌ آن توجه شده است.»

در این میان اما سازمان نظام پزشکی که هرجا کوچک‌ترین انتقادی به پزشکان وارد می‌شد، بزرگ‌ترین واکنش‌ها را نشان می‌داد، سکوت کرد و تنها رئیس کمیته اخلاق این سازمان گفت: دانشجویان عضو سازمان نظام پزشکی نیستند و کمیته انضباطی دانشگاه‌ها باید در خصوص رفتار غیراخلاقی آنان تصمیم‌گیری کنند.

موضعگیری معاون فرهنگی دانشجویی وزیر بهداشت نیز در نوع خود کم‌نظیر بود. محمدرضا داوودآبادی فراهانی گفت: گرفتن عکس سلفی با اجساد کار دانش‌آموزان بود و از هیچ دانشگاهی در این زمینه به ما گزارش نرسیده است. او ادامه داد: طبق بررسی‌های صورت گرفته مشخص شده است که دانش‌آموزان یکی از مدارس در حال بازدید یکی از دانشگاه‌های علوم پزشکی بودند که به سالن تشییع رفتند و با اجساد عکس سلفی گرفتند.

سلفی با جسد هم غیرقانونی هم غیراخلاقی

فراهانی افزود: با توجه به پیگیری‌هایی که کردیم هنوز از هیچ دانشگاه علوم پزشکی گزارشی مبنی بر این‌که دانشجویان این تصاویر را در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرده باشند به ما نرسیده است. البته این موضوع شامل دانشگاه‌های دولتی می‌شود و خبری از دانشگاه‌های آزاد ندارم. معاون فرهنگی و دانشجویی وزارت بهداشت درخصوص برخورد با افرادی که چنین عکس‌هایی را گرفته و در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرده‌اند، گفت: اگر دانشجویی چنین کاری را انجام دهد حتما با او برخورد می‌شود زیرا یک کار غیرقانونی و غیراخلاقی است. فراهانی در حالی این توضیحات را داد که عکس‌هایی از سلفی عده‌ای با یک جسد و دیگر اعضای بدن مثل قلب منتشر شد. عکس‌هایی که به گفته عده‌ای در اتاق تشریح بلکه تعدادی از آنها در کلاس درس زیست‌شناسی گرفته شده و اعضای بدن هم نه متعلق به انسان، بلکه متعلق به حیواناتی مثل گاو بوده است.

پاک شدن صورت مسئله

دبیر شورای مرکزی انضباطی دانشجویان وزارت بهداشت نیز همین عقیده را دارد. وحید صرامی گفت: «بر اساس تحقیقاتی که تاکنون انجام شده، برخی از این تصاویر متعلق به دانشجویان نبوده است و عده‌ای دانش‌آموز بودند که برای بازدید در اتاق تشریح یک دانشگاه حضور داشتند.» وی درباره گرفتن عکس سلفی و یادگاری برخی از دانشجویان با اجساد در اتاق تشریح، توضیح داد: «در گام نخست باید تحقیقات لازم در این زمینه انجام شود و چنانچه تخلف دانشجویان برای ضابطان انضباطی دانشگاه‌ها محرز شود با دانشجوی متخلف در چارچوب مفاد قانونی شیوه‌نامه انضباطی برخوردی شایسته و قانونی خواهد شد.»

انتقاداتی که رسانه‌ها به رویداد عکس سلفی با اجساد مطرح کردند فقط دانشجویان علوم پزشکی را هدف قرار داد. در حالی ‌که خبرنامه دانشجویان ایران در گزارشی با انتقاد از نحوه انعکاس این موضوع از سوی رسانه‌ها،‌ اعلام کرد که فقط یکی از عکس‌های منتشر شده مربوط به دانشجویان علوم پزشکی است و بقیه عکس‌ها یا از سوی دانشجویان دیگر رشته‌هاست یا مربوط به دانشگاه‌های علوم پزشکی نیست.

‌با توجه به اهمیت حفظ حرمت یک انسان از سوی پزشک، خاطرات کلاس‌های تشریح یکی از جذاب‌ترین اتفاقات دوران زندگی هر پزشک یا دانشجوی گروه پزشکی است؛ رخدادی که ثبت لحظاتش برای یک دانشجوی پزشکی می‌تواند بسیار جذاب باشد. در همین خصوص عده‌ای نیز به بیان خاطرات مشابه خود از عکس‌های یادگاری در اتاق تشریح پرداخته‌اند. احمد حائریان، رئیس سابق دانشگاه علوم پزشکی یزد گفته: «سال 55 که دانشجو بودم عکاس دانشگاه که از کلاس‌های دانشجویان عکس می‌گرفت، روز چهارشنبه که ما کلاس تشریح داشتیم به اتاق تشریح آمد و از تمام دانشجویان کلاس عکس یادگاری گرفت.» او ادامه داد: «البته ما تمایلی نداشتیم که با جنازه عکس بگیریم و آن را منتشر کنیم، اما من هنوز این عکس را دارم.»

فعلا دستورالعمل نداریم

عده‌ای دیگر نیز مثل باقر لاریجانی،نایب‌رئیس شورای‌عالی اخلاق پزشکی راه چاره را ارائه آموزش‌ها و دستورالعمل‌هایی در خصوص چگونگی برخورد با اجساد در اتاق‌های تشریح دانشگاه‌ها دانسته است. او از ارائه آموزش‌های ویژه برای استادان و دانشجویان گروه پزشکی خبر داده و گفته است: «دستورالعمل کشوری در زمینه حفظ کرامت اجساد در آموزش پزشکی در دستور کار معاونت آموزشی وزارت بهداشت قرار دارد.» او با بیان این‌که هرگونه عکسبرداری و فیلمبرداری از اجساد اعم از اجسادی که در دروس فوق‌الذکر استفاده می‌شود و نیز اجساد بیماران فوت ‌شده توسط دانشجویان، کارکنان و استادان در محیط‌های آموزشی بالینی و غیربالینی (پایه) مطلقا ممنوع اعلام است، ادامه داده است: «در مواردی که تصویربرداری جنبه آموزشی دارد، با مجوز مدیر گروه و به‌نحوی ‌که به‌هیچ‌عنوان هویت فرد قابل‌شناسایی نباشد می‌توان نسبت به تصویربرداری اقدام کرد که در این مورد انتشار تصاویر موردنظر فقط توسط دانشگاه مجاز بوده و استفاده از آنها فقط به موارد آموزشی محدود خواهد بود و این تصاویر به‌هیچ‌وجه نباید در شبکه‌های اجتماعی، اینترنتی، تلفنی، خبری، سایت‌های اینترنتی شخصی و مانند آن منتشر شود.»

آریا کیانی