در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
بیشتر بدانیم
چه کسی از حقوق مصرفکننده حمایت میکند؟
در گذشتههای نهچندان دور مصرفکنندگان همواره در معرض بیعدالتی و آسیبدیدگی از ناحیه تولیدکنندگان و عرضهکنندگان قرار داشتند. مواردی مانند ناآگاهی از فرآیند تولید کالاها و ترکیبات آنها، عوارض و خطرهای ناشی از مصرف کالاهای زیانبار، ناآگاهی از شیوه صحیح مصرف کالا و شرایط نگهداری آن، تبلیغات نادرست، شرایط غیرمنصفانه معامله و قیمت، ضعف خدمات پس از فروش، عدم پایبندی تأمینکننده و تولیدکننده کالا به تعهداتی نظیر گارانتی، ضمانت و... باعث شد تا در چند دهه گذشته در کشورهای مختلف تلاش وسیعی در تعریف و تبیین حقوق مصرفکننده و حمایت از آن صورت گیرد. ایران هم ازجمله کشورهایی است که با تصویب قانون حمایت از حقوق مصرفکننده در سال 1388 به جمع کشورهایی پیوست که پیش از این تلاش برای حمایت از مصرفکنندگان را آغاز کردهاند، اما به واقع مصرفکننده از چه حقوقی برخوردار است؟
مصرفکننده و تولیدکننده کیست؟
براساس ماده یک قانون حمایت از حقوق مصرفکننده مصوب 1388، مصرفکننده عبارت از هر شخص حقیقی یا حقوقی است که کالا یا خدمتی را خریداری میکند. عرضهکنندگان کالا و خدمات نیز به تمام تولیدکنندگان، واردکنندگان، توزیعکنندگان، فروشندگان کالا و ارائهکنندگان خدمات اطلاق میشود.
وظایف عرضهکنندگان چیست؟
الف) تضمین صحت و سلامت کالا: کلیه عرضهکنندگان کالا و خدمات، مسئول صحت و سلامت کالا و خدمات عرضه شده مطابق با ضوابط و شرایط مندرج در قوانین یا مندرجات قرارداد مربوطه یا عرف در معاملات هستند.
اگر موضوع معامله کلی باشد، مثلا خرید ده تن برنج یا یک بار میوه یا هر چیز مشابه دیگری، در صورت وجود عیب یا عدم انطباق کالا با شرایط تعیینشده، مشتری حق دارد صرفا عوض سالم را مطالبه کند و فروشنده باید آن را تامین کند، اما اگر موضوع معامله جزئی (هر کالای معین) باشد مشتری میتواند معامله را فسخ کند یا ارش (مابهالتفاوت) کالای معیوب و سالم را مطالبه کند و فروشنده موظف است پرداخت کند.
ب) ارائه خدمات فروش و پس از فروش: براساس ماده 3 قانون حمایت از حقوق مصرفکننده، عرضهکنندگان علاوه بر ارائه ضمانتنامهای که دربردارنده مدت و نوع ضمانت است، باید صورتحساب فروش را که در آن قیمت کالا یا اجرت خدمات و تاریخ عرضه درج شده باشد به مصرفکنندگان ارائه کنند. در قانون نظام صنفی نیز به روشنی به موضوع لزوم ارائه صورتحساب و فاکتور خرید تاکید شده است.
همچنین عرضهکنندگان کالا، باید اطلاعات لازم شامل نوع، کیفیت، کمیت، آگاهیهای مقدم بر مصرف، تاریخ تولید و انقضای مصرف را در اختیار مصرفکنندگان قرار دهند.
ج) منع فروش اجباری کالا: عرضهکنندگان نمونه کالای موجود در انبار را جهت فروش در معرض دید مصرفکنندگان قرار دهند و چنانچه امکان نمایش آنها در فروشگاه وجود ندارد، باید مشخصات کامل کالا را به اطلاع مصرفکنندگان برسانند. مطابق قانون، فروش اجباری یک یا چند نوع کالا یا خدمت به همراه کالا یا خدمت دیگر ممنوع است. همچنین براساس ماده 8 قانون حمایت از حقوق مصرفکنندگان، هرگونه تبانی و تحمیل شرایط از سوی عرضهکنندگان کالا و خدمات که موجب کاهش عرضه یا پایین آوردن کیفیت یا افزایش قیمت شود، جرم محسوب میشود.
د) لزوم ارائه قیمت کالا: براساس ماده 5 قانون حمایت از حقوق مصرفکننده، تمام عرضهکنندگان کالا و خدمات مکلفند با الصاق برچسب روی کالا یا نصب تابلو در محل کسب یا حرفه، قیمت واحد کالا یا دستمزد خدمت را به طور روشن و مکتوب به گونهای که برای همگان قابل رویت باشد، اعلام کنند.
هـ) عدم گمراه کردن مصرفکننده: براساس قانون و مقررات، عرضهکنندگان موظف هستند هنگام تبلیغ کالا یا خدمات خود از تبلیغ خلاف واقع و ارائه اطلاعات نادرست پرهیز کنند. استفاده از مطالب گمراهکننده و ادعاهای غیرقابل اثبات و کذب، اقدامی که سبب مشتبهشدن یا فریب مخاطب از نظر کمیت یا کیفیت شود، تبلیغ فراتر از واقعیت کالا یا خدمات مورد نظر، استفاده از صفات مطلق و اغراقآمیز نظیر کاملا بهداشتی و صد درصد تضمینی، عدم ارائه اطلاعات دقیق، صحیح و روشن کالاها و خدمات، بیارزش یا فاقد اعتبار جلوه دادن خدمات و کالاهای دیگران، استناد به تائیدیههایی که تاریخ اعتبار آنها منقضی یا به هر دلیل معتبر نیستند، تقلید از ساختار، متن، شعار، تصاویر، آهنگ و شباهتهای تبلیغاتی تجاری دیگر محصولات که مصرفکننده را فریب دهد و منجر به گمراهی وی شود، استفاده از اسامی، عناوین و نشان افراد و مؤسساتی که دارای شهرت هستند، به نحوی که مصرفکننده را فریب دهد، تبلیغ کالاها یا خدمات فاقد مجوزی که براساس قوانین و مقررات، تولید و عرضه آنها منوط به اخذ مجوز از مراجع قانونی ذیربط میباشد، استناد به منابع و مراجع خارجی در تبلیغ محصولات داخلی بدون تائید مراجع ذیصلاح، استفاده از صفات تفضیلی و عالی به صورت صریح یا بکارگیری هر شیوه دیگری در نگارش یا قرائت متن به منظور القای مفهوم برتر با برترین بودن کالا و خدمات بدون تائید مراجع ذیصلاح و استفاده ابزاری از زنان، مردان و کودکان که نقش اصلی را در معرفی کالا و خدمات ایفا میکنند ازجمله مواردی است که موجب یک تبلیغ خلاف واقع یا گمراهکننده تشخیص داده شود.
رسیدگی به شکایت مصرفکنندگان
انجمنهای ملی، استانی و شهرستانی حمایت از حقوق مصرفکنندگان موظف به رسیدگی به شکایتهای مطرح شده درخصوص عدم رعایت حقوق مصرفکنندگان در موارد ذکر شده هستند. این انجمنها پس از دعوت شاکی و عرضهکننده متخلف به موضوع رسیدگی و در صورت عدم توافق طرفین، موضوع را برای رسیدگی قانونی به سازمان تعزیرات حکومتی ارجاع میکنند. سازمان تعزیرات حکومتی هم موظف است شکایات مربوط به صنوف مشمول قانون نظام صنفی را در مواردی که واجد عناوین مجرمانه نباشد، براساس قوانین و مقررات مربوطه، رسیدگی و حکم لازم را صادر و اجرا کند و در مواردی نیز که متخلف مرتکب یکی از عناوین مجرمانه در قانون شده است، موضوع را جهت رسیدگی و صدور حکم مجازات به دادگاه صالح ارجاع کند.
شاهرخ صالحیکرهرودی
کارشناس ارشد حقوق خصوصی
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
