هشدار نسبت به افت علمی کشور

در نامه این استادان تاکید شده است : رهبر معظم و فرزانه انقلاب اسلامی حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (مدظله‌العالی) با هوشمندی کامل و بصیرت بی‌نظیر و با تکیه بر آموزه‌ها و تعالیم اسلامی همیشه بر تاثیر علم و فناوری در پیشرفت همه‌جانبه کشور و تحقق اهداف والای انقلاب اسلامی تاکید داشته‌اند، بنحوی که قدرت و اقتدار ملی را بر سه محور عمده فرهنگ، علم و اقتصاد بیان نموده‌اند.

ایشان در سال‌های اخیر به‌طور ویژه و گسترده به همه اقشار جامعه‌، بخصوص به مسئولین نسبت به اهمیت و ضرورت جهاد علمی سفارش کرده و می‌کنند. معظم‌له از ابتدای شروع دولت یازدهم، از جلسه تنفیذ تا موقعیت‌های مناسب بعدی بر این امر و بر حفظ سرعت پرشتاب علمی کشور تاکید داشته‌اند. به‌عنوان نمونه در حکم اخیر دوره جدید شورای عالی انقلاب فرهنگی فرمودند که: شتاب رشد علمی کشور نباید به هیچ بهانه‌ای حتی اندکی کاهش یابد، بلکه باید روز‌به روز بر آن افزوده شود.

در این نامه آمده است که «شاید به دلیل برخی نیازهای روزمره و اضطراری به نظر برسد که فعالیت‌های علمی جایگاهی ندارد و وقتی مشکلات برطرف شد به مسائل علمی پرداخته خواهد شد. حاکمیت چنین نگاهی در بنگاه‌های اقتصادی که منافع کوتاه‌مدت را می‌بینند شاید مورد قبول باشد، ولی برای کشوری که دارای آرمان‌های والا و مشخصی است و علم از ارزش‌های بنیادین و مکتبی آن است قطعاً قابل قبول نیست.»

در اسناد بالادستی از جمله قانون اساسی، ‌قانون برنامه پنجم، نقشه جامع علمی کشور، سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی و سیاست‌های کلی علم و فناوری بر پیشرفت همه‌جانبه علم و فناوری تأکید شده است، اما در این نامه آمده است که با چنین پشتوانه و الزاما مستحکم قانونی و عقلانی، روند برنامه‌ریزی و اقدامات فعالیت‌های صورت گرفته در این حوزه متناسب با اهداف و سیاست‌ها به نظر نمی‌رسد.

«سیاستگذاری و هدایت فعالیت‌های پژوهشی به سمت نیازهای واقعی کشور، کاربردی نمودن مقالات و پایان‌نامه‌ها، ایجاد مشوق‌ها و سازوکارهای اثربخش در ارتباط دانشگاه و صنعت، درگیر نمودن استادان و دانشجویان تحصیلات تکمیلی در طرح و پروژه‌های کاربردی، تصویب و تخصیص اعتبارات مالی برای طرح‌ها و پروژه‌های اساسی، اختصاص منابع موجود به زیرساخت‌ها و فعالیت‌هایی با اولویت دستاوردهای عملی، توسعه و گسترش پارک‌های علم و فناوری و شرکت‌های دانش‌بنیان مستقر در آنها، تحریک و تشویق بازار داخلی و خارجی برای دستاوردهای دانشی و فناورانه داخلی» به عنوان خلاها و کاستی‌هایی مطرح شده است که دولت باید به آنها توجه کند.

به اعتقاد این دانشگاهیان، آثار منفی این دیدگاه، به تدریج و در حوزه‌های مختلف مثل تداوم وابستگی به خارج،‌ بیکاری، حجم زیاد فارغ‌التحصیلان دانشگاهی،‌ لطمه به باور و اعتماد ملی، افت رتبه علمی در جهان، تحقق پیدا نکردن اهداف و چشم‌انداز و جلب توجهات جامعه علمی به مسائل غیرواقعی و حاشیه‌ای آشکار می‌شود.

پیشنهادی که اعضای هیات علمی دانشگاه‌ها برای رفع این چالش‌ها مطرح کرده‌اند این است که دولت با تمرکز و تقویت جهت‌گیری‌های صحیح علم و فناوری، مشارکت تمام اقشار مرتبط با این حوزه را توانی مضاعف ببخشد و این عرصه را به عرصه‌ای استثنایی برای پیشرفت کشور، تبدیل کند.

اگر این اتفاق بیفتد، به باور این دانشگاهیان، بر اساس آن می‌شود فرصت‌های استثنایی را به وجود آورد که با سرعت زیاد وابستگی کشور به درآمدهای حاصل از خام‌فروشی، به خصوص نفت و گاز را قطع کرد و همگان شاهد رونق و شکوفایی هرچه بیشتر کشور با حفظ ارزش‌ها و آرمان‌های آن باشند.

پایه‌های لرزان زیر ساخت‌های علمی

شاید بتوان مهم ترین ایستگاه توسعه دانش را دانشگاه‌ها به حساب آورد، اما امکانات علمی و پژوهشی در بسیاری از دانشگاه‌های کشور، ضعیف‌تر از آن است که دانشجو بتواند استعدادهای علمی خود را بروز دهد.

چندی قبل هم دبیرکل دفتر حمایت و پشتیبانی امور پژوهشی و فناوری وزارت علوم، با صراحت به ایسنا گفت که همه نگاه‌ها به آزمایشگاه‌های مرکزی در دانشگاه‌ها معطوف شده، اما آنچه موجود است، متعلق به 60 سال پیش است و باید نوسازی و به روز شود.در حقیقت، وقتی امکانات پژوهشی در مهم ترین دانشگاه‌های کشور، متعلق به 60 سال پیش است، تجهیزات علمی بقیه دانشگاه‌های کوچک ـ بخصوص در مناطق محروم ـ تکلیفشان کاملا روشن است.