چانه زنی برای دریافت مالیات عادلانه
لایحه مالیات بر ارزش افزوده پس از چند سال بحث و بررسی به مراحل پایانی خود برای تصویب نزدیک شده است و هم اینک در صف لوایح برای رسیدگی در صحن علنی مجلس قرار گرفته است.
به اعتقاد کارشناسان ، این نوع اخذ مالیات که در بسیاری از کشورها درحال اجراست ، می تواند بیماری اقتصادی زیرزمینی کشور را درمان و از فرار مالیاتی جلوگیری کند.
اجرای این شیوه هرچند در سال اول ممکن است باعث افزایش تورم شود؛ اما به مرور نتایج مثبت اجرای آن مشخص خواهد شد. بیش از 4دهه از اجرای مالیات بر ارزش افزوده در دنیا می گذرد.
هم اینک این شیوه مالیات ستانی در 140کشور جهان در حال اجراست ؛ اما در ایران هنوز مراحل بررسی و تصویب خود را می گذراند.
مالیات بر ارزش افزوده یا مالیات بر خرج روشی برای کسب مالیات است که با وجود گذشت 4دهه از عمر آن در جهان ، در ایران پس از بررسی های مختلف و کشمکش موافقان و مخالفان بتازگی بررسی جزییات لایحه آن (شور دوم) در کمیسیون های اصلی و فرعی مجلس به پایان رسیده و در صف طرحها و لوایح برای رسیدگی در صحن علنی مجلس قرار گرفته است.
طراحان این لایحه بر این باورند که این روش مالیات ستانی با هدف افزایش سهم مالیات در چرخه اقتصادی و جلوگیری از فرار مالیاتی به اجرا در می آید.
مالیات بر ارزش افزوده ، روشی از اخذ مالیات است که تمام زنجیره تولید کالا و خدمات را در برمی گیرد و در هر مرحله به نسبت ارزش افزوده که برای کالا و خدمات ایجاد شده ، مالیات جداگانه دریافت می شود.
در واقع این روش جایگزین مالیات بر تولید و فروش می شود که مالیات آن به جای محصول نهایی در مراحل مختلف محاسبه و دریافت می شود.
بر این اساس ، به گفته صاحب نظران ، ارزش افزوده می تواند به عادلانه شدن پرداخت مالیات ها کمک کند و از مالیات مضاعفی که معمولا در روشهای دیگر به مصرف کننده نهایی تحمیل می شود جلوگیری کند.
به عقیده برخی کارشناسان ، این لایحه یکی از مهمترین لوایح دولت برای اصلاح ساختار اقتصاد کلان کشور است که بشدت بر درآمدهای نفتی متکی است ؛ اما برخی دیگر این روش مالیات ستانی را باعث افزایش تورم در جامعه می دانند.
براساس مطالعاتی که در سالهای گذشته به عمل آمده ، پیش بینی شده است اجرای مالیات بر ارزش افزوده ممکن است در سال اول در حدود 5/4 تا 5درصد باعث افزایش تورم در جامعه شود؛ اما برخی صاحب نظران آثار تورمی اجرای این نوع اخذ مالیات را 5/1 تا 2درصد اعلام می کنند.
محمدرضا بهزادیان ، رئیس اتاق بازرگانی و صنایع و معادن تهران نیز معتقد است که اجرای مالیات بر ارزش افزوده عدالت محور نیست ؛ چرا که این لایحه مالیات بر خانوار است و با تدوین آن از خانوار به دلیل مصرفش مالیات اخذ می شود.
لایحه مالیات بر ارزش افزوده با نگرش افزایش درآمد دولت نوشته شده و با 7درصدی که برای دریافت مالیات از مصرف کنندگان و تولیدکنندگان تعیین شده ، باعث می شود از زمان اجرای آن با تورم بالای 10درصد مواجه شویم که به تورم کنونی کشور اضافه خواهد شد.
وی می افزاید: کشورمان در امر تولید گرفتار کمبود نقدینگی است. حال چگونه می خواهیم سر هر تولیدی 7درصد از نقدینگی تولیدکننده را از او دریافت کنیم؛ وی هشدار می دهد که با توجه به سیستم تسهیلات دهی بانکهای کشور به بخش تولید، دریافت مالیات بر ارزش افزوده به معنای تعطیل شدن تولید در کشور خواهد بود.
هادی غنیمی فرد، رئیس خانه صنعت نیز معتقد است مالیات بر ارزش افزوده نیز همانند قانون تجمیع عوارض که واحدهای صنعتی را تحت فشار قرار داده است ، مشکلات این بخش را افزایش خواهد داد و موجب تعطیلی واحدهای صنعتی خواهد شد. محمود ابطحی ، عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس نیز اظهار می کند: قانون مالیات بر ارزش افزوده قابلیت اجرایی نخواهد داشت.
وی بر این باور است که این قانون در صورت تصویب و اجرا تولیدکنندگان را با مشکل مواجه خواهد کرد و همانند قانون تجمیع عوارض موجب وارد شدن فشار مضاعف به قشر تولیدکننده خواهد بود.
آثار تورمی
اما از سوی دیگر ایرج ندیمی ، مخبر کمیسیون اقتصادی مجلس در رابطه با آثار تورمی این لایحه می گوید: پیش بینی می شود آثار تورمی آن حداقل 3درصد باشد که می توان با اتخاذ تمهیداتی در همان سال اول از وارد شدن فشار جدید به مردم جلوگیری کرد.
به همین دلیل ، در مالیات بر ارزش افزوده تفاوت هایی از نظر اجرای شمول و استثنائ وجود دارد. وی می افزاید: این روش مالیاتی به جهت تکیه بر مکانیزه شدن و شفافیت و توزیع مالیات در بین مجامع مختلف و گروههای مصرف کننده بویژه حمایت از بحث تولید عملا در دراز مدت نتیجه مثبتی دارد مشروط بر آن که با دیگر مالیات ها تعامل لازم را داشته باشد، وی تاکید می کند اگر چنین اتفاقی بیفتد، در آن صورت پنهان کاری و گریز از مالیات هم به حداقل می رسد و شاهد فرار مالیاتی برخی شرکتها نخواهیم بود.
غلامرضا سلامی ، عضو شورای عالی انجمن حسابداران خبره ایران از دیگر کارشناسان موافق اجرای این طرح است. وی می گوید: در هیچیک از کشورهایی که مالیات بر ارزش افزوده اخذ می شود، نه تورمی ایجاد و نه کارخانه ای تعطیل شده است و نگرانی هایی که هم اکنون از اجرای این نوع مالیات در بین تولیدکنندگان وجود دارد، بی مورد است.
در واقع این نوع مالیات به مصرف کننده نهایی تحمیل می شود که حدود 7درصد در لایحه پیش بینی شده است و می گوید: بار تورمی اجرای مالیات بر ارزش افزوده فقط یک بار آن هم در سال اول و در حدود 2درصد است که بر تورم موجود کشور که حدود 14تا 15درصد است افزوده می شود.
سلامی می گوید: هر تصمیمی که دولت می گیرد، به هر حال بحث هزینه و فایده آن مطرح است و مالیات بر ارزش افزوده نیز آن قدر فواید مثبت دارد که می توان از آثار منفی آن براحتی گذشت.
در واقع این نوع مالیات ستانی به نفع تولیدکننده است ؛ چرا که با اجرای آن درآمد دولت از محل اخذ مالیات از مصرف کننده تامین می شود و مالیات بر درآمد تولیدکنندگان کاهش می یابد و از فشار بر آنها کاسته می شود.
وی با تاکید بر این که مالیات بر ارزش افزوده باید بدرستی اجرا شود، می گوید: از آنجایی که قانون تجمیع عوارض در عمل بدرستی به اجرا در نیامد و به تولیدکنندگان فشار وارد کرده است ، درخصوص اجرای مالیات به ارزش افزوده نیز در بین تولیدکنندگان دیدگاه های منفی به وجود آمده است.
وی می افزاید: اجرای صحیح مالیات بر ارزش افزوده مستلزم استفاده از کادر متخصص و آموزش دیده ، سیستم مکانیزه ، برخورد مناسب با مودیان و استفاده از حسابداران خبره خارج از سازمان است و این مقدمات باید پیش از اجرای قانون فراهم شود.
وی درباره تاثیر اخذ مالیات بر ارزش افزوده بر مصرف کنندگان می گوید: در این لایحه 7درصد مالیات از مصرف کنندگان گرفته خواهد شد یعنی قیمت کالاها 7درصد گران تر خواهد بود که البته این افزایش بسیاری از کالاها و خدمات از جمله مواد غذایی ، بهداشت و آموزش را به دلیل معافیت از مالیات در بر نمی گیرد و کالاهایی که مشمول اخذ مالیات بر ارزش افزوده هستند، از جمله کالاهایی هستند که مورد استفاده قشر متوسط به بالا قرار می گیرند.
محمد شاهی عربلو، نایب رئیس کمیسیون اقتصادی نیز می گوید: برخلاف تصور عده ای مالیات بر ارزش افزوده به افزایش نرخ مالیات منجر نمی شود، بلکه با نظام مند کردن سیستم نقل و انتقال کالا موجب می شود دلالان و واسطه گران گریزان از مالیات نیز به این عمل وادار شوند.
وی با اشاره به این که این سیستم در کشورهای دیگر موفق عمل کرده است، می افزاید: ازجمله این آثار، کاهش قیمت تمام شده تولیدات و کالاها، رونق تولید و رقابت پذیری کالاها در سطح جهان است.
با پیاده سازی سیستم مالیات بر ارزش افزوده کلیه کالاهای سر و سامان گرفته و نوعی فروش کالا با استفاده از فاکتور در کشور رونق می گیرد.
اجرای مالیات بر ارزش افزوده در 140کشور دنیا نشان دهنده اهمیت این نوع مالیات ستانی و فواید مثبت آن است؛ اما آنچه باعث موفقیت اجرای یک طرح می شود، نوع مقررات ، نحوه اجرا و مقدمات انجام یک طرح است که امید می رود نهادها و دستگاه های ذی ربط به آن توجه کافی مبذول دارند.
سیما رادمنش 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
