بازگشت بوکوحرام با حملات تلافی‌جویانه

در نخستین روزهای سال جدید میلادی، بوکوحرام وارد بوکا (آخرین شهر تحت کنترل دولت نیجریه در شمالی‌ترین نقطه این کشور) شد و شروع به تیراندازی کرد. اعضای این گروه که مسلح به مسلسل و خمپاره انداز بودند، به سمت پایگاه نظامی در این شهر هجوم بردند. آنها در حملات وحشیانه خود، شهروندان را کشته، خانه‌ها را آتش زده و دیگر افراد نجات‌یافته را به اسارت بردند.

با گذشت دو هفته از این ماجرا، هنور وسعت و اندازه قتل عام صورت گرفته در این شهر مشخص نیست. ارتباط این شهر با اطراف قطع شده و دولت نیجریه نیز جزئیات کمی در اختیار رسانه‌ها قرار می‌دهد. برخی برآوردها از کشته شدن بین 150 تا 2000 نفر حکایت دارد. واضح‌ترین تصویر در مورد این حادثه، اظهارات افرادی است که توانستند با وجود تمام مشکلات از این منطقه فرار کنند. یونس ادریس یکی از همین افراد است که در مصاحبه با روزنامه انگلیسی گاردین گفت: در مسیر فرار از پنج روستا عبور کردم و تنها چیزی که به چشم می‌خورد، مکان‌هایی مملو از جنازه سربازان و افراد عادی بود.

ریشه بحران در نیجریه را باید در عوامل داخلی این کشور جستجو کرد. این کشور در زمینه تولید و ذخیره منابع نفتی غنی است و بزرگ‌ترین اقتصاد در قاره آفریقا را دارد. فساد اداری و بی‌کفایتی دولت یکی دیگر از مشخصات این کشور آفریقایی است. در کنار این موارد، باید به تنش‌های قومی و مذهبی نیز اشاره کرد. مسیحیان در بخش جنوبی و ثروتمندتر کشور زندگی می‌کنند و بخش‌های شمالی و فقیرنشین نیز به مسلمانان تعلق دارد.

از دل این آشفتگی و آشوب، گروهکی تروریستی به وجود آمد که بر اساس نامش، آموزش‌های غربی را حرام می‌‌داند. نیروهای این گروهک تروریستی که دنبال برقراری یک خلافت اسلامی در این کشور هستند، تاکنون هزاران نفر را کشته و چالش‌های فراوانی برای نیجریه به وجود آورده‌اند. اوایل هفته جاری، اعضای این گروه تروریستی حمله‌ای را در شهری در مرز با کامرون انجام دادند.

چند روز پیش بوکوحرام یک شیوه جدید و هولناک در انجام حملاتش اتخاذ کرد؛ آنها از یک دختر حدودا ده ساله به عنوان عامل انتحاری استفاده کردند. شاهدان به روزنامه نیویورک‌تایمز گفتند این دختر مواد انفجاری کار گذاشته شده زیر روبنده‌اش را در وسط بازاری در شهر مادیگوری منفجر کرد که مرگ 20 نفر و زخمی شدن افراد زیادی را به همراه داشت. یکی از مقامات محلی پلیس در این زمینه گفت: استفاده از این روش بسیار جدید و خطرناک است که از مواد منفجره زیر روبندهای دختران جوان استفاده شود.

اگر اهداف و روش‌های مورد استفاده بوکوحرام آشنا به نظر می‌رسد، بنابراین می‌‌توان گفت رابطه‌ای بین آنها و القاعده و داعش دیده می‌شود. اما در این میان یک تفاوت مهم وجود دارد؛ این گروه مستقر در نیجریه فقط بر حمله به افراد محلی و کنترل مناطق شهری تمرکز دارد. این گروه در واقع خود را همپیمان فعال القاعده و دیگر گروه‌های جهادی در جهان معرفی نمی‌کند. با این حال، این موضوع خطر آنها را کاهش نمی‌دهد؛ آفریقا یک میدان نبرد و محل مناسبی برای استخدام نیروهاست. حملات اخیر در فرانسه از سوی دو برادر با اصلیت الجزایری انجام شد. در سال 2012، شاخه القاعده در شمال آفریقا کنترل بخش‌های زیادی از کالی را به دست گرفت. عمر فاروق عبدالمطلب که قصد بمبگذاری در روز کریسمس سال 2009 را داشت، نیجریه‌ای بود. این اقدامات بخوبی نشان می‌دهد گروه‌های تروریستی در فراتر از منطقه خاورمیانه نیز حضوری فعال دارند.

اگر بحران در نیجریه ادامه پیدا کند، احتمال دارد دیگر گروه‌های جهادی از مناطق تحت کنترل بوکوحرام به عنوان مکان امن استفاده کنند. نیجریه باید هر چه سریع‌تر با خشونت‌ها مقابله کرده و با برقراری امنیت، بوکوحرام را شکست دهد. مشکل دیگر این است که دولت نیجریه علنا اعلام می‌کند به تنهایی توانایی شکست دادن بوکوحرام را ندارد. مشکل دیگر مربوط به دولت، بر سر مسائل سیاسی است؛ نیجریه در ماه آینده شاهد برگزاری انتخابات ریاست جمهوری است و گودلاک جاناتان، رئیس‌جمهور فعلی باید با محمد بوهاری، نامزد مخالفان رقابت کند. هر دوی آنها از شکست دادن بوکوحرام سخن گفته‌اند، اما هیچ یک از آزادی شهر بوکا حرفی نزده‌اند.

در این میان واکنش ضعیف دولت در مقابل این بحران باعث شده زندگی هزاران نفر از بین برود. موضوع بدتر این است که کمک کشورهای مختلف به نیجریه در این زمینه محدود است. گفته می‌شود شکوفایی نیجریه در بلندمدت نه تنها به امنیت ملی بلکه به توانایی این کشور در حفظ سهمش در بازار جهانی نفت بستگی دارد. به همین دلیل دیگر کشورها ارسال کمک‌های خود به نیجریه را به توانایی این کشور در مقابله با تروریسم و شکست بوکوحرام منوط کرده‌اند.

شیکاگو تریبیون ‌/‌ مترجم: حسین خلیلی