چرا برخی جوانان عرب به گروه‌های تروریستی می‌پیوندند؟

شیخ راشد الغنوشی، رهبر هفتاد و یک ساله جنبش میانه‌رو النهضه تونس معتقد است رفتارهای تبعیض‌آمیز با مسلمانان در جامعه غرب، موجب ملحق شدن جوانان مسلمان غربی به گروه‌های مسلح همچون دولت اسلامی (داعش) می‌شود.

راشد الغنوشی می‌گوید بسیاری از جوانان مسلمان پس از منزوی شدن و به حاشیه رانده شدن در جامعه‌ای که بزرگ شده‌اند، به افراط‌گرایی روی می‌آورند. آنها به این طریق واکنش نشان می‌دهند، زیرا فکر می‌کنند می‌توانند با پیوستن به داعش راه‌حلی برای به حاشیه رانده شدنشان در جامعه‌ای که پرورش یافته‌اند، پیدا کنند.

الغنوشی که سال‌ها در غرب زندگی کرده و از نزدیک با نحوه برخورد کشورهای غربی با مسلمانان مهاجر آشناست، می‌گوید: فقط لازم است نام کسی محمد یا نامی اسلامی باشد تا با وی به بی‌عدالتی رفتار شود و در جامعه‌ای که زندگی می‌کند، پذیرفته نشود.این البته اظهاراتی است که پیشتر از سوی کارشناسان دیگری نیز بیان شد و حتی سازمان عفو بین‌الملل نیز آن را تائید کرده است.

براساس تخمین یک شرکت مشاوره موسوم به گروه سوفان، 3000 جنگجوی خارجی در سوریه فعالیت می‌کنند که از کشورهای غربی از جمله فرانسه، انگلیس، آلمان و حتی آمریکا به این کشور سفر کرده‌اند. چندی پیش آماری از سوی روزنامه اسرائیلی هاآرتص منتشر شد که نشان می‌داد نزدیک به 3000 روسی در کنار گروه‌های تروریستی ازجمله داعش مشغول جنگ هستند. گفته می‌شود غالب این افراد را مسلمانان تندروی چچنی تشکیل می‌دهند که به دلیل سادگی و تسلیم‌پذیری از سوی گروه‌های تروریستی مورد سوء‌استفاده قرار می‌گیرند. تاکنون بارها گزارش‌هایی منتشر شده است که نشان می‌دهد نوجوانان خردسال چچنی همراه اولیا یا برادران بزرگ‌تر خود به سوریه آمده و در جبهه‌های جنگ به کارهای تدارکات واداشته شده‌اند.

هفته پیش سخنگوی کاخ سفید در اظهاراتی تائید کرد که حدود یکصد آمریکایی در کنار گروه‌های تروریستی حضور دارند. پیشتر نیز انگلیس اعلام کرده بود صدها نفر از اتباع این کشور برای جنگ در کنار ستیزه‌جویان به سوریه سفر کرده‌اند. در بین آنها ماجرای دو دختر شانزده ساله و دوقلوی انگلیسی هراس و حیرت زیادی را در این کشور برانگیخت. زیرا آنان بدون اجازه پدر و مادر خود تصمیم گرفته بودند برای خدمت کردن به ستیزه‌جویان ـ حتی اگر به صورت جهاد نکاح باشد ـ به سوریه سفر کنند. همین اواخر نیز هنگامی که یک عنصر وابسته به داعش سر جیمز فولی، خبرنگار آمریکایی را از تنش جدا کرد بلافاصله رسانه‌های غربی گفتند فردی که دست به این جنایت زده یک تبعه انگلیس به نام «جان» بوده است.

همچنین در خبرها آمده بود که زنی با نام تشکیلاتی «ام حسین البریتانی» در میان اعضای داعش فعالیت می‌کند. او نیز درواقع کسی نبود جز یک خواننده سابق سبک راک در انگلیس به نام سالی جونز که پنج سال پیش ناگهان محل زندگی خود را ترک کرده و با همسر انگلیسی‌اش به نام جنید حسین که عضو داعش بود روانه سوریه شده بود.

فرانسه نیز از زبان فرانسوا اولاند، رئیس‌جمهور این کشور تائید کرد که صدها فرانسوی برای پیوستن به گروه‌های تروریستی به سوریه سفر کرده‌اند. گفته می‌شود در مجموع اروپا 20 میلیون مسلمان دارد که اغلب نسل‌های اول تا سوم مهاجران را تشکیل می‌دهند. هزاران اروپایی تاکنون به گروهک تروریستی داعش در سوریه و عراق پیوسته‌اند که شمار زیادی از آنها به هلاکت رسیده‌اند. اما براستی انگیزه این افراد چیست؟

چنانکه دیدیم به گفته راشد الغنوشی تبعیض علیه مهاجران مسلمان یکی از عوامل اصلی حرکت این جوانان به سمت گروه‌های تروریستی است. آنها با پیوستن به این گروه‌ها احساس هویت تازه‌ای می‌کنند و در ضمن امیدوارند که بتوانند انتقام خود را از تمدن غربی که این‌گونه تبعیض‌ها را علیه مسلمانان روا می‌دارد، بگیرند. شاید دانشجویان مصری و سعودی که برج‌های دوقلو در نیویورک را منفجر کردند نیز چنین تصوری داشتند.

اما بخش دیگری از نیروهای پیوسته به شبکه‌های تروریستی امثال داعش را جوانان کشورهای عرب بخصوص اهل سنت تشکیل می‌دهند. درباره علت پیوستن این افراد نیز ناظران معتقدند مساله تحقیر شخصیت دینی و سیاسی و نیز محرومیت‌های اقتصادی از عوامل مهمی است که زمینه را برای راندن این جوانان به سمت گروه‌های تروریستی فراهم می‌کند. جوانان عرب سال هاست از تبعیض اقتصادی در کشورهایشان رنج می‌برند. موج جنبش‌هایی که در میان اعراب، به «بهار عربی» معروف شد در دل آنها امید تازه‌ای را برانگیخته بود، اما این امیدها بزودی به یاس تبدیل شد. جوانان عرب احساس می‌کنند همه درها به رویشان بسته است و نمی‌توانند برای خود شخصیتی اثرگذار و تعیین‌کننده داشته باشند.

آنها با پیوستن به گروه‌های تروریستی می‌کوشند این نواقص را جبران کنند. هر جوان عربی که به گروه‌های تروریستی می‌پیوندد بلافاصله سلاحی به دست گرفته و به این وسیله احساس قدرت می‌کند. او با پذیرش توجیهات ایدئولوژیک سردمداران گروه‌های تروریستی، برای خود وظیفه‌ای دینی و جهانی تصور می‌کند. بیهوده نیست که از سال‌ها پیش کارشناسان بر این نکته پافشاری می‌کردند که راه درست مبارزه با گروه‌های تروریستی این است که ابتدا زمینه‌های پیوستن جوانان به این گروه‌ها از بین برده شود. این زمینه‌ها ریشه در محرومیت جوانان عربی دارد که هیچ روزنه‌ای برای تحقق رویاها و آرزوهای خود نمی‌یابند. آنها در واقع طعمه‌هایی آماده هستند که بزودی به چنگ شبکه‌های تروریستی افتاده و با پیوستن به آنان هر روز بر توان و قدرت‌شان می‌افزایند.