jamejamonline
سیاسی برنامه هسته ای کد خبر: ۶۹۷۷۴۸   ۲۹ تير ۱۳۹۳  |  ۲۰:۳۶

راه دشوار دستیابی به توافق جامع هسته ای

در مذاکرات وین چه داده ایم و چه گرفته ایم؟

برنامه اقدام مشترک که در تاریخ 20 جولای 2013 ( 29 تیرماه 1392) در ژنو پس از سه دور مذاکرات هسته ای ایران و کشورهای 1+5 به امضا رسید، امروز در حالی اولین سال عمر خود را به پایان می رساند که هنوز این توافقنامه موقت، دائمی نشده است و به نظر می رسد دو طرف برای حصول توافق نهایی هنوز راه درازی را در پیش رو دارند.

در مذاکرات وین چه داده ایم و چه گرفته ایم؟

در مقدمه برنامه اقدام مشترک تصریح شده است: « هدف این مذاکرات رسیدن به یک راه حل جامع مورد توافق و بلند مدت است به نحوی که تضمین کند برنامه هسته‌ای ایران کاملاً صلح آمیز باقی خواهد ماند. ایران اعلام می‌نماید تحت هیچ شرایطی به دنبال دستیابی یا گسترش سلاح هسته‌ای نیست. راه حل جامع مذکور مبتنی بر این اقدامات اولیه بوده و به یک گام نهایی منجر خواهد شد که دوره زمانی آن مورد توافق قرار گرفته و به رفع نگرانی‌ها می‌انجامد. »

برای دستیابی به این هدف در توافق ژنو یک گام اول ، گام میانی و گام نهایی در نظر گرفته شده است. گام اول مربوط به بندهایی بود که در این توافق نامه دو طرف متعهد به اجرای آن برای مدت 6 ماه شدند.

ایران در این توافق متعهد شد که اقدامات داوطلبانه ای را انجام دهد. بر این اساس تعهدات ایران به شرح زیر است:

- نیمی از اورانیوم موجود غنی شده 20 درصد را به صورت اکسید 20 درصد برای تولید سوخت راکتور تحقیقاتی تهران ذخیره کند. بقیه UF6 20 درصد را به مواد کمتر از 5 درصد رقیق نماید. خط برگشت پذیر نیز وجود نداشته باشد.

- ایران اعلام می‌کند که برای این دوره 6 ماهه، اورانیوم را به سطح بالاتر از 5 درصد غنی سازی نکند.

- ایران اعلام می‌کند که فعالیت‌های خود در تاسیسات سوخت هسته‌ای نطنز، فردو و یا راکتور اراک را که توسط آژانس با نام IR-40 شناسائی می‌شود، بیش از این گسترش نخواهد داد.

- همانگونه که ایران در برنامه عملیاتی کردن تاسیسات تبدیل مواد، به آژانس اعلام کرده است، با آغاز خط تبدیل مواد UF6غنی شده تا 5 درصد بهUO2، ایران تصمیم دارد موادUF6 جدیدا غنی شده تاسطح 5 درصد طی 6 ماه آینده را به اکسید تبدیل کند.

- محل‌های جدید برای غنی سازی ایجاد نمی‌شود.

- ایران برنامه تحقیق و توسعه (R & D) تحت نظارت، از جمله برنامه تحقیق و توسعه جاری غنی سازی خود را که با هدف انباشت اورانیوم غنی شده صورت نمی‌گیرد، ادامه خواهد داد.

- عدم بازفرآوری یا ساخت تاسیساتی که توانایی بازفرآوری داشته باشند.

در بخش نظارت‌های بیشتر نیز ایران تعهداتی را قبول کرد:

- ارائه اطلاعات مشخص به آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، شامل اطلاعات در خصوص طرحهای تاسیسات هسته‌ای ایران، توصیف ساختمان‌ها در هر یک از سایت‌های هسته‌ای، توصیفی از سطح عملیات در هریک از اماکن که به فعالیت‌های هسته‌ای مشخص اشتغال دارند، اطلاعات در خصوص معادن و تخلیص و اطلاعات در خصوص منابع اولیه.

- ارائه پرسشنامه جدید فنی راکتور اراک به آژانس بین‌المللی انرژی اتمی که توسط آژانس با نام IR-40 شناسایی می‌شود.

- اتخاذ گام‌های لازم برای موافقت با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای انعقاد "رهیافت پادمان" در مورد راکتور اراک.

- دسترسی روزانه بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به فردو و نطنز با هدف بررسی فایل‌های ضبط شده دوربین‌ها در مواقعی که آن‌ها برای بازرسی دوره‌ای موسوم به DIV ،IIV ،PIV و بازرسی‌های سرزده در سایت حضور ندارند.

- دسترسی هدایت شده بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به کارگاه‌های مونتاژ سانتریفیوژ، کارگاه‌های تولید روتورسانتریفیوژ و محل‌های نگهداری و معادن اورانیوم و تخلیص اورانیوم

تعهدات 3+3

در مقابل کشورهای 3+3 شامل سه کشور اروپایی انگلیس، فرانسه و آلمان و سه کشور امریکا، چین و روسیه نیز در گام اول توافق ژنو برای اجرای بندهای زیر متعهد شدند:

- توقف تلاش برای کاهش خرید نفت خام ایران به نحوی که مشتریان فعلی بتوانند میانگین میزان کنونی خرید نفت خام خود از ایران را ادامه دهند. بازگشت مبالغ مشخص از عواید فروش نفت در خارج از کشور به ایران. در مورد معاملات نفتی مذکور، تحریم‌های اتحادیه اروپا و آمریکا بر بیمه و خدمات حمل و نقل مرتبط، تعلیق می‌شود.

- تعلیق تحریم‌های آمریکا و اتحادیه اروپا بر صادرات پتروشیمی ایران و نیز تعلیق تحریم خدمات مرتبط، طلا و فلزات گرانبها

-تعلیق تحریم خدمات مرتبط؛ تعلیق تحریم‌های آمریکا بر صنعت خودرو و تعلیق تحریم‌های خدمات مرتبط

- صدور گواهی عرضه ونصب قطعات یدکی برای ایمنی پرواز هواپیماهای غیرنظامی ایران و خدمات مرتبط

- صدور گواهی بازرسی‌های مرتبط با ایمنی و تعمیرات در ایران و همچنین خدمات مرتبط

- عدم صدور قطعنامه‌های جدیدتحریم هسته‌ای توسط شورای امنیت سازمان ملل متحد

- عدم صدور قطعنامه‌های جدید تحریم هسته‌ای از سوی اتحادیه اروپا

- دولت امریکا، در چارچوب اختیارات قانونی رئیس جمهور و کنگره از تحمیل تحریم‌های جدید هسته‌ای خودداری خواهد کرد.

- یک کانال مالی به منظور تسهیلات تجارت امور انساندوستانه برای تامین نیازهای داخلی ایران با استفاده از درآمدهای نفتی ایران در خارج از کشور ایجاد خواهد شد.

- تجارت امور انساندوستانه شامل مراودات تجاری مرتبط با تولیدات غذایی و کشاورزی، دارو، تجهیزات دارویی و مخارج پزشکی بیماران خارج از کشور خواهد بود. این کانال مالی شامل بانکهای خارجی مشخص و بانک‌های ایرانی غیرتحریم شده خواهد بود که به هنگام ایجاد این کانال مشخص خواهند شد.

کانال مزبور همچنین موارد را در بر می‌گیرد:

- نقل و انتقال‌های مالی مورد نیاز برای پرداخت تعهدات ایران به سازمان ملل متحد

- پرداخت مستقیم شهریه به دانشگاه‌ها و دانشکده‌ها برای دانشجویان ایرانی شاغل به تحصیل در خارج از کشور تا مبلغ توافق شده برای یک دوره شش ماهه

- افزایش آستانه برای اخذ مجوزهای اتحادیه اروپا جهت تبادلات مالی تجارت موارد غیرتحریمی تا مبلغ مورد توافق.

اجرای توافق از 30 دی ماه سال گذشته

پس از امضای این تعهد دو طرف پس از برگزاری جلسات کارشناسی به توافق دیگری برای اجرای این تعهدات با عنوان none paper دست پیدا کردند و به این ترتیب اجرای توافق ژنو از تاریخ 30 دی ماه 1392 آغاز شد که البته 6 ماه زمان برای گام اول از همان 29 تیر ماه مد نظر قرار گرفت.

پس از توافق بر سر نحوه اجرا، جزییاتی از آن منتشر شد . سید عباس عراقچی عضو ارشد تیم مذاکره کننده هسته ای در نشست خبری که در تاریخ 22 دی ماه 1392 برگزار شد، اعلام کرد: همه این تعهدات در یک روز اجرایی خواهد شد یعنی همه تحریم هایی که قرار است آنها تعلیق کنند و در متن توافق ذکر شده و قبلا نیز در مورد آن صحبت کرده اند در 20 ژانویه تعلیق خواهد شد. همه آن اقداماتی که ما نیز قرار است انجام بدهیم و قسمت هایی که تعهد کرده ایم که کاری انجام نشود و جلو نرود نیز از همان روز 20 ژانویه اجرایی خواهد شد به غیر از یک مورد از هر دو طرف که آن یک مورد مربوط می شود به پرداخت 4.2 میلیارد دلار دارایی های ایران در خارج از کشور و آزاد شدن آنها و از طرف ایران نیز تبدیل مواد غنی شده به اکسید و رقیق سازی آن.

عراقچی در این نشست خبری گفت: این اقدام از سوی ایران و اقدام متقابل از طرف 1+5 در یک دوره زمانی شش ماهه صورت خواهد گرفت و به اصطلاح در شش نوبت صورت خواهد گرفت که این نوبت ها ممکن است کم یا زیاد بشود.

او درباره جزئیات آزاد سازی 4.2 میلیارد دلار ایران در بانکهای خارجی و رقیق سازی توضیح داد: این نوبت ها ممکن است به صورت ماهانه یا کمتر از آن تعریف شود .آن مبلغ 4.2 میلیارد دلار قرار است به طور دقیق در 8 نوبت پرداخت شود که تاریخ های مختلفی دارند و دقیقا یک ماهه نیستند و فاصله زمانی 8 پرداخت کمتر از یک ماه است. از طرف ما نیز کار اکسید کردن نیمی از غنی سازی 20 درصد در شش ماه و در شش نوبت انجام خواهد شد و کار رقیق کردن مواد 20 درصد مقداری که موجود است که 196 کیلو مواد است و قرار است نصف آن تبدیل به اکسید و مابقی رقیق شود در کمتر از شش ماه صورت خواهد گرفت که البته دلیل اینکه رقیق کردن کمتر از شش ماه صورت می گیرد فنی است چرا که این مواد در سیلندرهایی نگهداری می شود که نمی توان آنها را تقسیم کرد وقتی که یک سیلندر را رقیق سازی می کنند باید تا انتها صورت گیرد و قرار است هر سه هفته یک سیلندر رقیق شود و در مقابل نیز پرداخت ها به شکلی صورت خواهد گرفت که تعادل و بالانس بین طرفین برقرار شود. تمام حرکت و تلاش ما بر این بوده که هر کاری که طرفین انجام می دهند به صورت متقابل و متناسب باشد و هیچ کس کاری را زودتر یا دیرتر از دیگری انجام ندهد و تمام اقدامات دو طرف در یک روز انجام شود بجز دو اقدام مذکور که برای آنها نیز ترتیباتی در نظر گرفته شده که از تعادل و تناسب خارج نشوند.

پس از این اعلام از همان روز 20 ژوییه ( 30 دی ماه ) اجرای توافق آغاز شد . همزمان نیز ایران در مذاکره با آژانس بین المللی انرژی اتمی متعهد به برخی اقدامات داوطلبانه برای بازرسی آژانس از برخی از تأسیسات ایران شد . به این ترتیب آژانس از آن تاریخ تاکنون در گزارش های متعدد اقدامات صورت گرفته از سوی ایران بر اساس برنامه اقدام مشترک را مورد تأیید قرار داده است .

آژانس در گزارشی که در تاریخ 20 ژانویه 2014 منتشر شد، اعلام کرد: ایران غنی‌سازی تا سطح ۲۰ درصد گاز هگزافلوراید اورانیوم را متوقف کرده است.

آژانس همچنین تأکید داشت: ایران فعالیت سانتریفوژهای متصل بهمی را که گاز هگزافلوراید اورانیوم را تا ۲۰ درصد غنی می‌کردند، متوقف کرده است. در گزارش ۲۰ فوریه آژانس آمده بود که ایران حالا برای غنی‌سازی ۵ درصدی در فردو از ۴ آبشار استفاده می‌کند.

در گزارش ۲۰ ژوئن آژانس اعلام شد: ایران در حال تبدیل نیمی از ذخیره گاز هگزافلوراید اورانیوم غنی‌شده تا حدود ۲۰ درصد به پودر اکسید اورانیوم است. هنوز حدود ۴ کیلوگرم دیگر باید تبدیل شود.

در گزارش آوریل ماه تأیید شد: ایران رقیق‌سازی نیمی از ذخیره اورانیوم ۲۰ درصد غنی‌شده خود را به پایان رساند و در گزارش ۲۰ فوریه، ادامه تحقیقات و توسعه در چارچوب پادمان‌ها در نطنز و اینکه ایران از فعالیت‌های تحقیقاتی برای انباشت اورانیوم و آزمایش مدل‌های پیشرفته استفاده نمی‌کند، مورد تأیید قرار گرفت.

گزارش اقدامات گروه 1 + 5

اما در باره تعهداتی که کشورهای 3+3 ملزم به اجرای آن بر اساس این توافقتامه شدند، بخشی از اقدام مربوط به لغو برخی از تحریم ها از سوی اتحادیه اروپا و امریکا بود.

در همین راستا، ایالات متحده آمریکا در بیانیه مورخ ۲۰ ژانویه خود اعلام کرد که آمریکا تعلیق تحریم‌ها را آغاز خواهد کرد. همچنین شورای وزیران خارجه اتحادیه اروپا روز ۲۰ ژانویه طی بیانیه‌ای تعلیق تحریم‌هایی از جمله منع بیمه کشتی‌ها ، ورود قطعات یدکی ، سقف میزان نقل و انتقال پول و... را اعلام کرد. در این مورد مقامات ایرانی در وزارت امور خارجه و تیم هسته ای همواره اعلام کرده اند که تعهدات طرف مقابل تاکنون به صورت کامل اجرایی شده است.

بخش دیگری از تعهدات مربوط به واریز مبلغ 4.2 میلیارد دلار اموال بلوکه شده ایران بود که طرف مقابل متعهد شد در 8 قسط این پول را به ایران بازگرداند. این اقساط باید در تاریخ های اول فوریه ۲۰۱۴ به مبلغ ۵۵۰ میلیون دلار، اول مارس ۲۰۱۴ به مبلغ ۴۵۰ میلیون دلار، ۷ مارس ۵۵۰ میلیون دلار، ۱۰ آوریل ۵۵۰ میلیون دلار، ۱۵ آوریل ۴۵۰ میلیون دلار، ۱۴ می ۵۵۰ میلیون دلار، ۱۷ ژوئن ۵۵۰ میلیون دلار و ۲۰ ژوئیه ۵۵۰ میلیون دلار به حساب بانک مرکزی ایران واریز می شد.

مقامات ایرانی در این باره نیز تأکید داشته اند که این مبالغ به حساب ایران واریز شده است.

واریز آخرین قسط

امروز نیز در آخرین روز از اجرای توافق ژنو رضا نجفی، نماینده ایران در آژانس بین المللی انرژی اتمی در گفتگو با خبرنگار مهر اعلام کرد: گزارش آژانس بین المللی انرژی اتمی برای تأیید اقدامات ایران در اجرای برنامه اقدام مشترک توافق ژنو ساعت 4 امروز به وقت وین منتشر می شود.

وی افزود: در پی تأیید آژانس، آخرین قسط از اموال بلوکه شده ایران بر اساس توافق برنامه اقدام مشترک نیز به حساب ایران خواهد شد.

اما در ادامه برنامه اقدام مشترک و اقدامات 6 ماهه در گام اول آنچه مورد توافق قرار گرفت مذاکره برای توافق جامع بود که در مقدمه به آن اشاره شده است و بر اساس این توافق طرفین باید به مدت یک سال پس از امضای برنامه اقدام مشترک در مذاکرات خود به توافق جامعی دست پیداکنند که بر اساس آن پرونده هسته ای ایران یک پرونده عادی خواهد شد .

در متن مقدمه بیانیه اقدام مشترک در این باره آمده است: «این راه حل جامع، ایران را قادر می سازد تا به طور کامل از حقوق خود در بهره گیری از انرژی هسته‌ای برای اهداف صلح آمیز بر اساس مواد مرتبط در معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای و با رعایت تعهدات خود بر طبق معاهده از آن برخوردار شود. این راه حل جامع متضمن یک برنامه غنی سازی با تعریف مشترک و محدودیت‌های عملی و اقدامات شفاف ساز به منظور تضمین ماهیت صلح آمیز برنامه هسته‌ای می‌باشد. این راه حل جامع به مثابه یک مجموعه منسجم خواهد بود که هیچ بخشی از آن مورد توافق قرار نمی‌گیرد مگر آنکه در مورد تمامی بخش‌های آن توافق حاصل شود. این راه حل جامع شامل یک فرایند متقابل و قدم به قدم می‌باشد و به رفع همه جانبه تمامی تحریم‌های شورای امنیت، تحریم‌های چندجانبه و تحریم‌های ملی مربوط به برنامه هسته‌ای ایران می‌انجامد.»

بر همین اساس در پی اجرای توافق ژنو ایران و 3+3 وارد مذاکره برای نگارش این پیش نویس برای این راه حل جامع شدند. دو طرف 6 دور مذاکره از بهمن ماه سال گذشته در وین انجام دادند. مذاکراتی که از دور چهارم آن نگارش متن آغاز شد . متنی که اکنون گفته می شود 65 درصد در نگارش آن پیشرفت حاصل شده و البته پیشرفتی که شامل محتوا نمی شود و اختلافات را پابرجا گذاشته است .

اختلافات باقی ماند و دو طرف در 3 روز پایانی از ششمین دور مذاکرات وین به تنها توافقی که دست یافتند تمدید توافق برنامه اقدام مشترک بود و به این ترتیب این توافق برای 4 ماه دیگر تا 24 نوامبر تمدید شد.

تعهدات جدید برای 4 ماه دیگر

اما توافق بر سر تمدید نیز تعهداتی را برای دو طرف در پی داشت. تعهداتی که عراقچی آن را در پایان مذاکرات تشریح کرد.

ایران و 3+3 در non paper جدید خود متعهد شدند همه تعهدات برنامه اقدام مشترک را برای 4 ماه دیگر ادامه دهند. بر این اساس تحریم های ذکر شده همچنان باید در حالت تعلیق بماند.

در ادامه واگذاری اموال بلوکه شده ایران، طرف مقابل متعهد شده است در 4 ماه آینده 2 میلیارد و 800 میلیون دلار پول ایران را برای هر ماه به میزان 700 میلیون دلار آزاد کند. بر این اساس 2 میلیارد و 800 میلیون دلار دیگر در 4 ماه آینده در 4 قسط 500 میلیون دلاری و دو قسط 400 میلیون دلاری و کلا در 6 قسط پرداخت می شود. از اول ماه اوت هر 20 روز یا سه هفته این مبلغ به حساب بانک مرکزی واریز خواهد شد.

از سوی دیگر به گفته عضو ارشد تیم مذاکره کننده ایران در نان پیپر جدید برای تمدید توافق، ایران به طور روشن مطرح کرده است که برخی از اقدامات خود را طبق برنامه زمان بندی مورد نظر اجرا خواهد کرد.

تولید سوخت رآکتور تحقیقاتی تهران طبق جدول زمان بندی خود ادامه می یابد و تبدیل پسماندهای مواد غنی شده به اورانیوم طبیعی که باید آماده غنی سازی مجدد شود طبق برنامه خودمان انجام خواهد شد. پسماند غنی سازی در حقیقت 3 تن دخایر اورانیوم 2 درصد ایران است که به عنوان پسماند حاصل شده است.

این اورانیوم 2 درصد را که از آبشار نخست خارج می شود، می توان به آبشار دوم تزریق کرده و اورانیومی با غنای حدود 10 درصد دریافت کرد. پسماند این فرآیند دوم، اورانیوم طبیعی یا همان غنای 0.7 درصد است و بر این اساس به نظر می رسد ایران تعهد کرده است که اورانیوم 2 درصد را به جای قراردادن در فرآیند غنی سازی مجدد، تا سطح اورانیوم طبیعی رقیق کند و این در حالی است که این اورانیوم طبیعی را می توان در فرآیند غنی سازی قرار داده و به 3.5 تا 5 درصد ایزوتوپ U235 تبدیل کرد.

در حقیقت این اقدام از سوی ایران به نوعی اعتماد سازی برای طرف مقابل درباره تعهد قبلی در خصوص غنی سازی 5 درصد است و اینکه ایران به تعهد خود پایبند است.

مذاکرات ایران و 3+3 برای دستیابی به توافق جامع هسته ای قرار است تا سه هفته دیگر پس از تنفسی کوتاه از سر گرفته شود. هنوز مشخص نیست که دور آتی این مذاکرات در چه سطحی خواهد بود و چگونه ادامه خواهد یافت اما تنها چیزی که روشن است تعهدات مذکور دو طرف برای 4 ماه دیگر است و ابراز امیدواری و جدیت برای دست یابی به توافق جامع تا 4 ماه آینده.

ارسال نظر
* نظر:
نام:
ایمیل:

یادداشت

بیشتر
یک انقلابی کارآمد

یک انقلابی کارآمد

سردار حجازی نمونه یک انسان متخلق بود. آشنایی ایشان با پدرم شهیدهمدانی به دوران دفاع‌مقدس بازمی‌گردد و در یک بازه زمانی یکساله از ۶۶ تا ۶۷ ارتباط و دوستی میان سرداران جعفری، همدانی و حجازی بیشتر می‌شود.

تولید قدرت برای چانه‌ زنی سیاسی

تولید قدرت برای چانه‌ زنی سیاسی

انتظار و ایده‌آل ایران این است که آمریکا و غرب براساس چارچوب‌ها و قواعد بین‌المللی به تعهدات خود در قبال ایران و توافق برجام عمل کنند.

گفتگو

بیشتر

پیشنهاد سردبیر

بیشتر