حال منابع طبیعی کشور ​خوب نیست

براساس آمار، طی پنج دهه اخیر به‌طور متوسط سالانه صد هزار هکتار از جنگل‌های کشور تخریب شده یا کیفیت خود را از دست داده است و با این کاهش تدریجی، سطح جنگل‌های کشور در این دروه زمانی از 18 میلیون هکـتار به 14 میلیون هکتار رسیده است، کارشناسان معتقدند در صورتی که نابودی جنگل‌ها با روند فعلی ادامه یابد، در 30 سال آینده در کشور جنگلی باقی نخواهد ماند و بخش عظیمی از اراضی کشور به بیابان تبدیل می‌شود.

به گفته هادی کیادلیری، رئیس انجمن جنگلبانی ایران اکنون حدود یک میلیون هکتار از جنگل‌های غرب کشور و سلسله کوه‌های زاگرس در حال خشک شدن است و بیش از 50 هزار گونه شمشاد بومی ایران به نام هیراکانین نیز در شمال کشور از یک سال پیش تاکنون در سطح وسیعی شروع به خشک شدن کرده است.همچنین در جنگل مازندران، درختان بلوط بلند مازو و در گیلان، درختان شاه‌بلوط در حال خشک شدن است و البته این مشکلات مخصوص این مناطق نیست و در اغلب مناطق کشور قابل مشاهده است.

تغییر کاربری جنگل‌ها، قاچاق چوب، فقر گسترده ساکنان حاشیه جنگل‌ها، حضور بیش از ظرفیت دام در جنگل و اجرای ناقص طرح صیانت از جنگل‌ها و مراتع کشور، از جمله دلایل عمده‌ای است که به عقیده کارشناسان و متخصصان محیط ‌زیست موجب نابودی جنگل‌های کشور طی سال‌های اخیر شده است.

در این زمینه می‌توان به اتفاقاتی که به طور مثال در جنگل ابر، جنگل گلستان، جنگل ناهارخوران و دیگر مناطق جنگلی کشور برای ویلاسازی، جاده‌سازی، استفاده دامداران، یا تبدیل به اراضی کشاورزی و... طی یکی‌دو سال گذشته رخ داد، اشاره کرد.این دلایل انسانی در کنار عوامل طبیعی همچون آتش‌سوزی‌های گسترده در سطح جنگل‌ها در اثر گرما و خشکسالی که البته عامل انسانی نیز در آن دخالت داشته و همچنین طغیان انواع آفت و هجوم ریزگردهای عربی در سال‌های اخیر، وضع جنگل‌های کشور را بحرانی‌تر کرده است.

کمتر از 10 درصد مراتع وضع خوبی دارد

پوشش گیاهی مراتع هم وضع نامطلوبی دارد، به‌طوری که فقط کمتر از 10 درصد مراتع کشور وضع مناسبی دارد و وضع 90 درصد باقیمانده، متوسط و ضعیف است.

به گفته منوچهر سرداری، مدیرکل دفتر امور مراتع سازمان جنگل‌ها و آبخیزداری کشور، هم‌اکنون تراکم پوشش گیاهی 7 درصد از 85 میلیون هکتار مرتع کشور، بالای 50 درصد است و حدود 24.5 درصد مراتع پوشش بین 25 تا 50 درصد و بقیه عرصه مراتع پوششی کمتر از 25 درصد دارد. وی با بیان این‌که یکی از کارکردهای مراتع تامین علوفه است که آن هم تامین‌کننده نیمی از گوشت قرمز کشور است، در گفت‌وگو با ایسنا می‌افزاید: کارکردهای مهم‌تر مراتع به حفظ آب و خاک و ارزش‌های زیست‌محیطی برمی‌گردد. وی بیان ایــــن‌که 916 هزار خانوار معادل پنج میلیون نفر، در 90 درصد مراتع با 83 میلیون واحد دامی امرار معاش می‌کنند، خاطرنشان می‌کند: این در حالی است که این عرصه‌ها فقط توان پاسخگویی به حدود 160 هزار خانوار را دارد و ظرفیت دامی مراتع نیز حداکثر 37 میلیون واحد دامی است، که این بهره‌برداری بیش از حد، موجب ضعیف و نابود شدن بخشی از پوشش گیاهی ما شده است.

نابودی مراتع، جنگل‌ها و تالاب‌های کشور در حالی بر اثر عوامل طبیعی و انسانی داخلی رو به گسترش است که عامل خارجی ریزگردها نیز طی 8ـ7 سال اخیر بر روند این تخریب‌ها افزوده و موجب گسترش بیابان‌زایی در کشور شده است. البته طی چند سال اخیر برنامه‌های متنوع و متعددی برای مقابله با پدیده بیابان‌زایی طراحی شده و در حال اجراست که نهال‌کاری یکی از آنهاست که هرسال بویژه در اسفندماه و هفته منابع طبیعی طی طرحی منسجم در سراسر کشور به اجرا درمی‌آید.

خداکرم جلالی، رئیس سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری با اشاره به این‌که امسال در طرح جنگل‌کاری با هدف بیابان‌زدایی 30 میلیون نهال در کشور کشت شد، یادآور می‌شود: در هفته منابع طبیعی امسال نیز 40 میلیون نهال در سراسر کشور توزیع خواهد شد.

کاشت ده‌ها میلیون نهال در کشور

البته به گفته مدیرکل دفتر امور بیابان سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور طرح‌های بیابان‌زدایی فقط شامل نهال‌کاری نمی‌شود و توسعه فضای سبز، اشتغال پایدار و تامین غذای مردم نیز از دیگر اقداماتی است که برای مقابله با بیابان‌زایی انجام شده است و علاوه بر آن مردم در تمام اقدامات سهیم بوده و حتی جنگل‌های دست‌کاشت منطقه نیز توسط مردم ایجاد و مراقبت می‌شود.

عباس کارگر با بیان این‌که هم‌اکنون ده طرح بیابان‌زدایی با مشارکت بین‌المللی در ایران در حال اجراست، در گفت‌وگو با مهر می‌افزاید: این طرح‌ها با مشارکت سازمان‌هایی همچون عمران ملل و سازمان فائو در زمینه‌های مختلف در حال اجراست.

به گفته وی، تاکنون بیش از دو میلیون هکتار جنگل دست‌کاشت و پنج میلیون هکتار طرح‌های بیابان‌زدایی در کشور اجرا شده است.

وی با تاکید بر این‌که باید با فرهنگ‌سازی و نهادینه کردن فرهنگ حفاظت از طبیعت، جلوی تخریب منابع طبیعی گرفته شود، می‌گوید: برای حفظ و نگهداری منابع طبیعی و جنگل کشور باید نگاه‌های صرف اقتصادی به این عرصه‌ها تغییر کرده و نگاه‌ها به منابع طبیعی و جنگل کشور مانند مسجد و مدرسه شود که همه در حفظ و توسعه آن سرمایه‌گذاری می‌کنند که البته تحقق این مهم نیاز به فرهنگ‌سازی دارد.

به عقیده کیادلیری، با مدیریت صحیح، اصولی و اساسی و استفاده از پژوهشگران و مدرسان و دستگاه‌های اجرایی مرتبط و تمام ظرفیت‌ها می‌توانیم حفظ و توسعه این منابع را دنبال کنیم.