دید‌بانی تلویزیونی از دنیای اقتصاد/ گزارشی از پشت صحنه برنامه «ثریا»

محسن مقصودی، تهیه‌کننده و مجری ـ کارشناس برنامه ثریا را می‌بینم که با همکاران خود صحبت می‌کند. بحث آنها داغ است، پس کمی صبر می‌کنم. در همین زمان شخصی می‌آید و می‌گوید: اگر چای نمی‌خورید، فنجان‌ها را ببرم! اینجاست که همگی سرشان را از روی لپ‌‌تاپ بلند می‌کنند. یکی می‌گوید: آنقدر گرم صحبت شدیم که چای‌ها سرد شد! من هم از فرصت استفاده می‌کنم و با تهیه‌کننده برنامه احوالپرسی می‌کنم. در همین زمان، مهمانان برنامه هم وارد اتاق فرمان می‌شوند. مقصودی می‌گوید: چند دقیقه دیگر، جدول برنامه امشب کامل می‌شود و همکاران دیگر با من کاری ندارند تا ساعت 23 که برنامه روی آنتن می‌رود.

***

محسن مقصودی، درباره برنامه ثریا می‌گوید: تمرکز روی بحث علم و فناوری است. پیامبر اکرم(ص) در حدیثی فرموده‌اند: دانش اگر در ثریا هم باشد، مردانی از سرزمین پارس به آن دست خواهند یافت. به همین دلیل کلمه ثریا که به نوعی افق و نگاه بلند ایرانی‌ها در دستیابی به فناوری را نشان می‌دهد، برای عنوان این برنامه انتخاب شده است. شعار برنامه هم دید‌بانی برای پیشرفت ایران است. در برنامه ثریا می‌کوشیم دستاوردهایی را که در مسیر پیشرفت اتفاق می‌افتد و نقاط قوت را واقع‌بینانه نشان دهیم و موانع و چالش‌های پیش‌رو نیز بررسی شود.

از تهیه‌کننده برنامه می‌پرسم چقدر در این مسیر موفق عمل کرده‌اید؟ مقصودی می‌گوید: حدود 50 تا 60 درصد تیم برنامه‌ساز به هدف اصلی خود رسیده است، چون حوزه علم و فناوری، بخش‌های تولیدی و به طور کلی حوزه اقتصاد خیلی جای کار دارد. ما صریح و صادقانه با مردم صحبت می‌کنیم. عینک سیاسی نداریم و از نگاه مسئولان به قضایا نگاه نمی‌کنیم.

***

مجید آسودگان، کارگردان هنری برنامه به این نکته اشاره می‌کند که تا پنج دقیقه دیگر برنامه شروع می‌شود. مقصودی و مهدی محمد طاهری، مجری برنامه داخل استودیو می‌شوند و در جای خود قرار می‌گیرند. پس از گرفتن تست صدا و دوربین، حمیدرضا جباری کارگردان فنی استودیو به مدیر صحنه اعلام می‌کند با دوربین 3 شروع می‌کنیم. ساعت 23 و 10 دقیقه تیتراژ برنامه پخش می‌شود. موضوع برنامه امشب نقد و بررسی عملکرد بانک‌ها در بخش حمایت از تولید ملی است. این که چقدر از تولید ملی حمایت شده و در سال حماسه اقتصادی بانک‌ها عملکرد مثبت داشته‌اند یا برعکس بانک‌ها در زمینه تورم و سوداگری گام برداشته‌اند.

در ادامه سوال مسابقه پیامکی برنامه امشب این موضوع مطرح می‌شود: آیا از عملکرد بانک‌ها در پرداخت وام به تولیدکنندگان و کارآفرینان اقتصادی رضایت دارید؟ 1) بله 2) خیر. سپس مجری ـ کارشناس برنامه، حدود 15 دقیقه محورهای تحقیقاتی برنامه را در قالب نمودار بیان می‌کند. او در ادامه به این نکته اشاره می‌کند که از مسئولان بانک مرکزی کسی دعوت برنامه را نپذیرفته است، اما در برنامه امشب علاوه بر مهمانان حضوری، دو مهمان تلفنی هم وارد بحث خواهند شد. مقصودی سپس اطلاعاتی در مورد تعداد شعب بانک‌ها در ایران می‌دهد.

یکی از نکات جالب توجه در فواصل برنامه، خوانده شدن پیامک‌های مردمی، اعم از پیامک‌های تعریفی و انتقادی است. وقتی از طاهری درباره خواندن پیامک‌های انتقادی در فواصل برنامه می‌پرسم، می‌گوید: با عوامل برنامه قرار گذاشته‌ایم هر هفته چند پیامک انتقادی هم بخوانم تا صداقت و صراحت برنامه برهمگان مشخص شود.

در ادامه فرصتی دست می‌دهد تا یکی از عوامل فنی داخل استودیو ‌شود و نور پروژکتور شماره 33 را به سمت مجری برنامه بچرخاند، زیرا به عقیده کارگردان تلویزیونی برنامه، نور صورت او شفاف نیست. کارگردان هنری برنامه به مقصودی می‌گوید: پلی‌بک آماده است. منشی صحنه اعلام می‌کند: 4 دقیقه و 23 ثانیه پلی‌بک پخش می‌شود.

***

مجید آسودگان کارشناس ارشد سینماست. او درباره ایده‌هایش در تولید این برنامه می‌گوید: با استفاده از ویدئوگرافی و انیمیشن سعی می‌کنیم موضوعات پیچیده را با زبان علمی ساده بیان کنیم. کار ما به گونه‌ای پیش‌ می‌رود که به طور معمول همیشه سه هفته جلوتر از برنامه هستیم. ابتدا تیم پژوهشی، موضوع برنامه را انتخاب می‌کند. بعد براساس محورهای برنامه تیم تولید مبادرت به ساخت پلی‌بک می‌کند.

***

دوباره وارد استودیو می‌شویم. مهدی محمد طاهری، مجری برنامه چند پیامک‌های دریافت شده را می‌خواند و بار دیگر سوال پیامکی برنامه مطرح می‌شود. در ادامه مجری ـ کارشناس برنامه، مهمانان حاضر در استودیو را معرفی می‌کند و نظر آنها را در مورد موضوع برنامه می‌پرسد. یکی از مهمانان می‌گوید: اگر عملکرد بانک‌ها درست بود حتی یک بیکار در جامعه وجود نداشت. بانک‌ها به جای اشتغالزایی به دنبال افزایش سرمایه خود، خرید ملک و ساخت و ساز هستند. مقصودی برای تکمیل این گفته، به نموداری اشاره می‌کند که نشان‌دهنده سرمایه بانک‌های مختلف در سال‌های اخیر است.

سیدحسن موسوی‌فرد که از اعضای تیم پژوهشی برنامه ثریاست، از مقصودی می‌خواهد بحث را جمع کند، چون این بخش از برنامه طولانی شده است. سپس برای جلوگیری از یکنواخت شدن برنامه، یک گزارش مستند پخش می‌شود.

***

در ادامه و در فرصتی که گزارش مستند روی آنتن رفته است، سراغ موسوی‌فرد می‌روم. او که کارشناس ارشد مدیریت رسانه دارد، درباره روش پژوهشی برنامه می‌گوید: در هر برنامه، انبوهی از مسائل وجود دارد، اما تمام حرف‌ها باید در قالب چند محور کلی گفته شود. از آنجا که رسانه ظرفیت خاصی دارد بر همین اساس چگونه گفتن و چه گفتن اهمیت دارد. در برنامه ثریا من تحقیقات تیم پژوهشی را به محتوای رسانه‌ای تبدیل می‌کنم تا مخاطب در زمان کوتاه، بهترین اطلاعات را دریافت کند.

***

ثریا ادامه دارد و محسن مقصودی با کمک مهمانان حاضر در استودیو و مهمانان تلفنی برنامه، نقش بانک‌ها را در تورم و این که بانک‌ها تا چه حد در حمایت از تولید به نیازهای مردم پاسخ می‌دهند، بررسی می‌کند.

در فاصله‌ای که گزارشی در این زمینه پخش می‌شود، تهیه‌کننده برنامه از ناظر پخش وقت بیشتری می‌خواهد. ناظر پخش بعد از دقایقی می‌گوید: حداکثر زمان برنامه امشب تا ساعت یک و 35 دقیقه بامداد است. عوامل برنامه به هم نگاه می‌کنند و تصمیم‌ گرفته می‌شود چند بخش حذف شود تا بحث کارشناسی به نتیجه برسد.

***

به لحظات پایانی برنامه که می‌رسیم، مجری برنامه روی آنتن اعلام می‌کند: امشب بیش از 490 هزار پیامک دریافت کرده‌ایم و مخاطبان برنامه حدود 91 درصد به گزینه خیر جواب داده‌اند و این یعنی آنها از عملکرد بانک‌ها ناراضی هستند.

برنامه با خداحافظی مجری به پایان می‌رسد و عوامل، به یکدیگر خسته نباشید می‌گویند. در پایان وقتی از محسن مقصودی خداحافظی می‌کنم، او می‌گوید: این را بنویس که پخش هفته‌ای یکبار برنامه ثریا کافی نیست. شاید بهتر باشد در کنار حجم بالایی از برنامه‌های سرگرم‌کننده و ورزشی، در شبکه‌های مختلف صدا و سیما هر شب برنامه‌ای با چنین محتوایی روی آنتن برود.

سیما پویا/ قاب کوچک