بود و نبود «شبنم» و « ایران‌کد» روی میز مناظره

اگرچه طی چند سال اخیر اقتصاد کشورمان به دلیل مسائل مختلفی چون نوسانات ارزی، شدت گرفتن تحریم‌هاو ... دچار اوضاع نامساعدی شد، اما کارشناسان و فعالان اقتصادی معتقدند که اجرای برخی طرح‌های اقتصادی نظیر شبنم و ایران‌کد موجب تشدید وضع نابسامان اقتصادی شد.

کارشناسان موافق با حذف «شبنم» و «ایران‌کد» از سیستم وارداتی کشور هم می‌گویند طرح شبنم و ایران‌کد دست در دست هم داده و موجبات کند شدن روند واردات و ترخیص کالا را فراهم آورده‌است. به گفته آنها، از سویی این دو ، توجیه اقتصادی در کشور نداشته و فقط هزینه‌های سرباری را به واردکننده تحمیل می‌کند.

از سوی دیگر ، حامیان اجرای این طرح عقیده دارند که حذف این دو طرح این طور شتابزده ممکن است صدمات زیادی به تجارت کشور وارد آورد. به گفته آنها اگر چه «شبنم» ایرادهایی دارد، اما حذف شتابزده آن می‌تواند دروازه‌های قاچاق را به ناگاه به بازار کشور باز کند. همچنین گروهی که منتقد به حذف ایران‌کد هستند، می‌گویند، ایران‌کد یک سیستم شماره‌گذاری و شناسایی دقیق است که سال‌ها در مبادی ورودی رعایت شده است و نباید به دلیل ضعف شبنم این سیستم هم زیر سوال برود.

در همین زمینه، روز گذشته برنامه مناظره تلویزیونی با موضوع «شبنم و ایران‌کد» با حضور کارشناسان اقتصادی و بدون حضور نماینده دولت برگزار شد. مهمانان این هفته برنامه مناظره آقایان حسین گروسی و ایرج ندیمی نمایندگان مجلس، مهدی ابویی معاون سابق پیشگیری و هماهنگی ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز، محمدحسین برخوردار رئیس مجمع عالی واردات و مجید رضا حریری رئیس کمیسیون مدیریت واردات اتاق بازرگانی ایران بودند و سوال نظرسنجی این هفته برنامه به این موضوع اختصاص داشت که آیا ساده‌سازی مراحل واردات ضروری‌تر است یا حذف کالاهای تقلبی و قاچاق از بازار؟

ابویی: شبنم و ایران‌کد مانع بروز مفسده می‌شود

مهدی ابویی، رئیس سابق پلیس مبارزه با قاچاق کالا و ارز که از طرفداران اجرای طرح شبنم و ایران‌کد در این برنامه بود، به‌عنوان نخستین نفر پشت تریبون قرار گرفت و در این باره گفت: باید چنین طرح‌هایی برای شفاف سازی اقتصاد اجرا شود، زیرا اجرای آنها بسترهای بروز مفسده و انحراف را به حداقل می‌رساند.

وی با تأکید براین‌که در مبارزه با قاچاق همیشه اصل بر این بوده است که با اقدامات قهری به جایی نمی‌رسیم، اظهار کرد: باید با راهکارهای اقتصادی به هدف رسید و مشکلات را حل کرد.

دومین نفری که روز گذشته پشت تریبون برنامه مناظره رفت، محمد حسین برخوردار رئیس مجمع عالی واردات بود که وی نیز از موافقان اجرای طرح شبنم و ایران‌کد به شمار می‌رفت.

وی با اشاره به سخنان رهبر معظم انقلاب در دیدار با مسئولان وزارت صنعت و معدن و بازرگانی در سال 1380 گفت: جای مقابله با قاچاق فقط مرزها نیست، بلکه جنس قاچاق باید تا جایی که در معرض فروش قرار داده می‌شود، دنبال شود. رئیس مجمع عالی واردات با بیان این‌که موانع غیرتعرفه‌ای فضای تجارت را برای تجار شناسنامه‌دارغبار آلود و همراه با تردید کرده‌ است، اظهار کرد: موج تغییرات و دستورالعمل‌ها تجار را سرگردان کرده است.

حریری: رشد منفی اقتصاد ناشی از سیاست‌های مشابه شبنم بود

مجیدرضا حریری، رئیس کمیسیون مدیریت واردات اتاق بازرگانی ایران نیز که از جمله مخالفان اجرای طرح شبنم و ایران‌کد بود، به عنوان سومین کارشناس اقتصادی پشت تریبون مناظره قرار گرفت و با انتقاد از زمان طرح موضوع گفت: دولت دیگری این طرح را اجرا کرد و درآن زمان باید چنین برنامه‌ای تهیه می‌شد. آن زمان باید صداوسیما ما را به عنوان مردم می‌خواست تا مشخص می‌شد اجرای این طرح چه منافعی برای چه اشخاصی دارد. کسانی که سیاستگذار بودند باید امروز می‌آمدند و جواب پس می‌دادند. رئیس کمیسیون مدیریت واردات اتاق ایران افزود: سیاست‌هایی مثل طرح شبنم باعث شد نرخ رشد اقتصاد منهای 5‌/‌8 درصد شود و کشور تورم بالای 40 درصدی را تجربه کند.

شبنم بیکاری را 2 برابر کرد

حسین گروسی، عضو کمیسیون صنایع مجلس نیز به عنوان یکی از موافقان حذف ایران‌کد و شبنم، اظهار کرد: هدف از اجرای قانون ایران‌کد و شبنم ممانعت از ورود کالاهای قاچاق و بی‌کیفیت به کشور بود اما شرایط اقتصادی کشور نشان داد که نه تنها ورود کالاهای قاچاق به کشور کم نشده، بلکه هر ساله حجم بیکاری اضافه شد و در راستای آن نیز رشد اقتصادی کشور کاهش یافت.

این نماینده مجلس گفت: اگر هم‌اکنون موافق حذف ایران‌کد و شبنم هستم، به دلیل آن است که آسیب‌های این موضوع را دیده و یادآوری‌های لازم را به دستگاه‌های مختلف اعلام کرده‌ام.

گروسی افزود: شرایط این روزهای بازار نشان می‌دهد که نصب بی‌منطق طرح شبنم و ایران‌کد روی کالاها بدون کار مطالعاتی صورت گرفته است.

اجرای شبنم در 40 کشور دنیا

ایرج ندیمی به عنوان پنجمین سخنران و موافق اجرای طرح شبنم نیز اظهار کرد: بدون پایش و رصد نمی‌توان در بازار نظارت کرد، این‌که می‌گویند طرح هزینه دارد باید بگویم که این طرح هزینه‌ای برای دولت نداشته و بخشی از هزینه را که مردم می‌دهند، نیز بسیار اندک است که ارزش دارد.

عضو کمیسیون اقتصادی مجلس با اشاره به این‌که در 40 کشور چنین طرحی تعریف شده است، گفت: این‌که همه مشکلات اقتصادی را ناشی از چنین سیاست‌هایی می‌بینند منطقی نیست، درست است که بخشی از ناکامی‌ها معلول چنین سیاست‌هایی است ولی باید دید چه وزنی از این ناکامی‌ها به این سیاست‌ها مربوط می‌شود.

ندیمی تصریح کرد: شبنم شبکه‌ای است که دنبال بازرسی و نظارت است و رصد بازار را از انسان به الکترونیک تغییر داده است، اما در مرحله‌ای از اجرای این طرح به دلیل هماهنگ نبودن مجریان و صنوف، بخشی از کدها در بازار توزیع شد ولی این‌که بخواهد کد‌ها جعل شود، درست نیست.

فروش 200 میلیون بارکد

در ادامه این برنامه پس از بیان نظرات مهمانان درباره شنبم و ایران‌کد، نوبت به مناظره آزاد رسید و در این مرحله هرکدام از حضار نظرات خود را مطرح کردند.

در همین ارتباط محمد حسین برخوردار با بیان این‌که در اجرای طرح شبنم اشتباهات زیادی کردیم، گفت: 200 میلیون بارکد ایجاد و همین امر موجب فساد شد. اما حریری در واکنش به صحبت‌های برخوردار تصریح کرد: مجمع عالی واردات یکی از نهادهایی بود که کد می‌فروخت.

دولت عوض شده، نه حکومت

در همین خصوص ایرج ندیمی وارد بحث شد و بیان کرد: هیچ کس با شناسنامه‌دار بودن کالای وارداتی مخالف نیست و هر کس علاقه‌مند این است که بداند کالا از کجا آمده و مشخصات آن چیست. بعضی از وزرای قبلی فکر می‌کنند حکومت عوض شده است، اما باید بگوییم دولت عوض شده است.

برخوردار نیز در واکنش به سخنان حریری گفت: حذف طرح شنبم برای کسانی مهم است که منافع ملی برای آنها اهمیتی ندارد و سیاه‌بازی می‌کنند.

در ادامه گروسی نیز با اشاره به این‌ که با وجود ایران‌کد و شبنم اکنون سالانه 20 میلیارد دلار کالای قاچاق وارد کشور می‌شود، گفت: طرح شبنم باید به سیستم HS جهانی متصل می‌شد. این در حالی است که در زمان اجرای این طرح به صورت جزیره‌ای عمل شده است. اکنون از سیستم HS جهانی در WTO استفاده می‌شود و دیر یا زود نیز ما جزو WTO خواهیم شد.

حریری نیز تاکید کرد: شبنم بخشنامه دولت بوده و قانون نبوده است. ایران‌کد را دولت بخشنامه کرد و این بخشنامه در قانون برنامه چهارم توسعه آمده است. متاسفانه شبنم طرحی بود که بروکراسی و فساد را در کشور بیشتر کرد و نتیجه‌ای جز این دربر نداشت.حریری در واکنش به سخنان ندیمی مبنی بر استفاده از این طرح‌ها در 40 کشور نیز اظهار کرد: احتمالا در کشورهایی مانند کنیا و بورکینافاسو چنین طرح‌هایی مطالعه شده است.

شبنم قانونی است یا نه

مجری برنامه در ادامه پرسشی را با این عنوان «اکنون طرح شبنم قانونی است یا خیر؟» از مهمانان پرسید.

ندیمی در پاسخ به این پرسش گفت: شبنم قانون نیست و در قانون برنامه چهارم فقط ایران‌کد در نظر گرفته شده است.

ابویی نیز در واکنش به اظهارات گروسی مبنی بر این که طرح شبنم و ایران‌کد نتوانسته با سیستمHS هماهنگی لازم را به‌وجود بیاورد، افزود: در ایران‌کد و شبنم به دنبال شناسنامه‌دارکردن کالاها بودیم.ابویی خاطرنشان کرد: حتی در مقطعی ایتالیایی‌ها به ایران آمدند و حاضر شدند تجربیات خود را در اختیار ما نیز قرار دهند. حریری توضیح داد: چنین حرفی جای تعجب دارد!