به مناسبت برپایی نمایشگاه «حبیب خط»

عموم کارها به تذهیب سید محمد فقیهی آراسته شده و از این جهت در شکل‌بندی آثار، قاب‌های شکیل، خط و تذهیب را در درون پاسپارتوی زیبا دربر گرفته‌اند.

مرحوم فضایلی، فاضلی روحانی و خوشنویسی مبرز در روزگار معاصر بود. در خط نستعلیق در محضر مرحوم زنده‌یاد استاد علی‌اکبر کاوه (1367ـ1271هـ ق) تلمذ کرده بود. با این حال کانون قلم او در دو شیوه نسخ و ثلث متمرکز بود و ره‌آورد او در این دو خط حاصل جستجوی شخصی او به‌شمار می‌آید.

کتابت قرآن کریم (1367) به خط نسخ و نگارش کتیبه‌های ثلث در اماکن و مساجد ایران، عراق و سوریه نمایی از کارهای او را معرفی می‌کند.

اکثر آثار نمایشگاه «حبیب خط» دوره زمانی دهه 40 تا دهه 60 را در برمی‌گیرد.

در برخی از آثار تلفیق خطوط نسخ با نستعلیق و شکسته نیز دیده می‌شود. شیوه نگارش چندگانه‌نویسی از شگردهای اختصاصی مرحوم فضایلی بوده است.

ویژگی این آثار و به طور کلی آثار مرحوم فضایلی، انضباط و انسجام درونی آثار وی است. با توجه به این که آن زنده‌یاد از گذرگاه کتابت و کتیبه خط را دنبال می‌کرد، همواره نظم، کرسی‌بندی و ایجاد ویژگی‌هایی چون توازن و تعادل در کارهایش اولویت نخست را داشت.

مرحوم فضایلی این توفیق را داشت که در سال‌های قبل از انقلاب دو اثر معروف تعلیم خط (نشر سروش، چاپ هشتم) و اطلس خط (چاپ جدید 1390 نشر سروش) را به‌طبع برساند.

گزیده‌ای ارزشمند از آثار خوشنویسی ایشان در کتاب بوستان خط و در سال‌های نخست انقلاب اسلامی (1359) به چاپ رسید.

حاصل آن‌که آن بزرگوار در چاپ و نشر کارهای فاخر خود اهتمام ویژه داشتند. نگارنده در مقاله‌ای با عنوان «مروری بر آثار و احوال استاد فضایلی» گوشه‌ای از ویژگی‌های هنری ایشان را در آذرماه 1388 در مجله «کتاب ماه هنر» به چاپ رسانده است که علاقه‌مندان برای آگاهی مبسوط می‌توانند به آن مراجعه کنند.

در مورد نمایشگاه «حبیب خط» آن گونه به نظر می‌رسد که با مجموعه‌ای از آثار درخشان و چشمگیر آن شادروان روبه‌رو نیستیم.

برخی از قطعات می‌تواند در ردیف قلم‌اندازهای استاد فضایلی به شمار آید که ملاحظه می‌شود با تذهیب‌‌های تازه در نمایشگاه ارائه و عرضه شده است.

به نظر می‌رسد شایسته بود که چنین اهتمام ویژه‌ای برای نمایش کارهای استاد آن هم پس از 16 سال، با تامل و ظرافت بیشتری به‌کار گرفته می‌شد.

دو اثر گرانقدر تعلیمی و تحقیقی استاد (تعلیم و اطلس خط) و مجموعه آثار بوستان خط و کتابت قرآن، کتیبه‌های پرشمار و دیگر آثار ایشان، از استاد حبیب‌الله فضایلی چهره برجسته‌ای در اذهان جامعه خوشنویسی کشور ساخته که برخی از آثار این نمایشگاه تطابق با این نشان و منزلت هنری ندارد زیرا همچنان که به اشاره گذشت آن بزرگوار با توجه به فراهم بودن بستر لازم، هر کار درخوری را به چاپ می‌سپرد و علاقه‌مندان خویش را از آنها بهره‌مند می‌‌کرد.

بجز یک یا دو مورد عموم آثار این نمایشگاه برای اولین بار ارائه می‌شود و از نظر کیفیت هنری با آثار طراز اول استاد فاصله دارد.

با این حال زیبنده است برای گرامیداشت و شناخت بیشتر شخصیت معنوی و هنری استاد فضایلی همایش یکروزه‌ای برگزار شود که اهل خط و صاحب‌نظران به تاثیرات حیات هنری ایشان و آثارش اشاره کنند.

خوشبختانه گستره آثار استاد فضایلی به وسعت کشور و جهان اسلام است و با توجه به محدود بودن زمان نمایشگاه امیدواریم همان جایگاه پیشین استاد چه به عنوان محققی سختکوش و چه به عنوان خوشنویسی مبرز و جامع در اذهان باقی بماند.

کاوه تیموری - مدرس خوشنویسی