کاروانسراهای همدان نیازمند توجه

به گزارش مهر، کاروانسراها بناهای نسبتا وسیعی هستند که تعداد زیادی حجره و مغازه در داخل آنها وجود دارد و در گذشته در مجاورت بازار بنا می شدند به نحوی که می توان گفت قسمت تجاری سراها به نوعی نقش پاساژهای امروزی را ایفا می کرد و قسمت مسکونی آن مورد استفاده کاروانیان و تجار بود.

گذری بر وضعیت کاروانسراهای همدان بیانگر آنست که برخی از این میراث به جا مانده از دوران گذشته قدمتی به بلندای تاریخ دارند که باید برای حفظ آن ها کوشید.

کاروانسرای میرزاکاظم، زیباترین سرای همدان

در همین زمینه کاروانسرای میرزاکاظم در ضلع شرقی خیابان اکباتان همدان واقع شده و این مجموعه در حال حاضر زیباترین و سالمترین سرای همدان محسوب شده و وسعت تقریبی آن چهار هزار مترمربع است.

کاروانسرای گلشن نیز که قدیمی ترین سرای همدان محسوب می‌شود روبروی کاروانسرای حاج میرزا کاظم قرار دارد و مدخل دیگر آن از وسط ضلع غربی به بازار صحافخانه همدان مرتبط می شود، احداث این بنا مربوط به دوران صفویه و کاربری فعلی آن مرکز فروش گلیم و موکت، پارچه است.

در این میان از سراها و پاساژهای معاصر نیز می توان سرای فلسطین، سرای دالان دراز، سرای قدس و سرای فرش نو را در همدان نام برد که عمدتا در دوره پهلوی ساخته شده اند.

سرای دالان دراز در شمال راسته حسین خانی واقع شده و سرای گمرک نیز در شمال کاروانسرای حاج میرزا کاظم واقع است و کاربری غالب آن، فرش فروشی است.

شمار سراهای از بین رفته بیشتر از سراهای مرمت شده

از آنجایی که سراها و کاروانسراهای عنوان شده به علت قدمت تاریخی و کاربری آن برای مردم و گردشگران داخلی و خارجی همدان حائز اهمیت هستند، اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان همدان در سالهای اخیر اقدام به مرمت و تعمیر برخی از این کاروانسراها نموده که از آن جمله می توان به سرای گلشن، سرای شریفیه، سرای حاج صفرخان، سرای نو، سرای یعقوب یاری اشاره کرد، اما آنچه قابل توجه است اینکه متأسفانه شمار زیادی از این ابنیه تاریخی در گذر زمان و به علت اهمیت ندادن به آنها از بین رفته اند و حتی نام آنها نیز به فراموشی سپرده شده است.

از سراهای ویران شده همدان می توان به سرای نبات، سرای اجاق قلی، سرای شهرستانی، سرای توتون کوبها، سرای فرجی ها، سرای گوهریان، سرای نظربیک، سرای میرزا باقرخان، سرای شانه سازها و... اشاره کرد و در کمال تأسف باید اذعان داشت که شمار سراهای ویران شده به مراتب بیشتر از سراهایی است که مرمت یا تعمیر شده اند که این نکته جای تأمل دارد.

کاروانسرای زغالی های همدان نیز که در ضلع شمال غرب تپه مصلی همدان واقع شده از آثار زیبای دوران قاجاریه است و بخش اصلی کاروانسرا تخریب شده وفقط سردر و هشتی ورودی آن سالم مانده و در حال حاضر در وضعیت تخریبی قرار دارد و به محل تجمع معتادان تبدیل شده است.

کاروانسرای زغالی ها متعلق به دانشگاه بوعلی سینای همدان است

در همین زمینه مدیرکل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان همدان در گفت‌وگو با مهر اظهار داشت: کاروانسرای زغالی ها متعلق به دانشگاه بوعلی سینای همدان است و در مالکیت این دانشگاه قرار دارد.

علیرضا ایزدی ادامه داد: از ورودی این کاروانسرا نمایی باقی مانده که آن را حفظ کرده ایم چرا که نگهداری آن نیز همچون دیگر بناهای تاریخی و دارای قدمت از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

وی با بیان اینکه برخی می گویند نگهداری این نماد از ورودی یک کاروانسرا چه دلیلی دارد؟، عنوان کرد: نباید چنین نگاهی حتی به یک نما یا نماد از تاریخ داشت چرا که چنین بناها و نماهایی هویت تاریخی ماست.

علیرضا ایزدی همچنین گفت: کاروانسرای زغالی ها در تملک دانشگاه بوعلی سینا است اما ما خواهش کرده ایم که این بنا را به میراث فرهنگی بدهند.

وی ادامه داد: اخیرا برای بهبود وضعیت این بنا یکی از مجموعه ها پیشنهادی داده که گفته ایم طرح آن را آماده کنند و در این زمینه نیز بررسی های اولیه صورت پذیرفته است.

مدیرکل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان همدان ادامه داد: ما مخالفتی نداریم که فضای فرهنگی دانشگاهی در کاروانسرای زغالی ها ایجاد شود اما شرط بر این است که هویت آثار ارزشمند در این زمینه حفظ شود.

وی ابراز امیدواری کرد: دانشگاه بوعلی سینا در این زمینه همکاری لازم را داشته باشد تا این طرح مطالعاتی به مرحله انجام برسد.

مدیرکل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان همدان همچنین گفت: از کاروانسرای حاج سید قربان همدان نیز تنها یک سر در باقی مانده و مالک آن درحال تعمیر و نوسازی بنا است و از وی خواهش کرده ایم که تنها این سردر تاریخی را نگهداری کنید و تغییر ندهید.

وی بیان داشت: همین بناها و نماها است که هویت تاریخی و فرهنگی و قدمت همدان را به تصویر می کشد.

علیرضا ایزدی با بیان اینکه شاید برخی همدان را به خاطر آب و هوا یا کوه آن خاص بدانند، گفت: چیزی که همدان را متمایز می کند شاخصه همین بناها و سردرها و کاروانسراهای آن است که معرف تاریخ و تمدن این شهر شده است.

مدیرکل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان همدان با بیان اینکه بازار، بناها و کاروانسراهای تاریخی همدان شناسنامه این شهر است، تاکید کرد: اگر این موارد از بین بروند در واقع شناسنامه شهر از بین رفته است.