گاه از «چوگان» زلفش حلقه‌ مشکین ربای

بازی چوگان ایرانی در بین همین دسته بازی‌ها جای‌می‌گیرد که قدمتی نزدیک به 600 سال قبل از میلاد دارد. چوگان در زمان هخامنشیان رونق زیادی آن هم هنگام فتح کشورها داشت و پادشاهان ایرانی با فتح ممالک، در خاک آنها برای نمایش قدرت و افزایش روحیه جنگاوران خود به بازی چوگان روی می‌آوردند.

این بازی هنگام کشورگشایی داریوش اول در هند، در آن سرزمین رواج یافت. همچنین در دوره ساسانیان، چوگان بخشی از فرهنگ بازی‌های این دوره بود. در همان سال‌ها چوگان از مرزهای شرق آسیا گذشت و شاید به همین دلیل بود که سال‌ها پیش چینی‌ها در پی ثبت جهانی چوگان ایرانی بودند که البته تلاش آنها با پیگیری‌های دولت وقت نافرجام ماند.

در اشعار بسیاری از شعرای ایرانی به بازی چوگان اشاره شده است تا این ورزش سنتی و ملی ایرانی همچون دری گرانبها در میان صفحات شاهنامه فردوسی و دیوان عطار، مولانا و حافظ و گلستان سعدی پرتو افشانی کند. نگارگری‌های بسیاری از بازی چوگان در فرش ایرانی و تابلوهای نقاشان بزرگ کشورمان دیده می‌شود که هر کدام از آنها از پیشینه تاریخی و هویت ایرانی بازی چوگان در این مرزو بوم حکایت می‌کند. رودکی می‌سراید:

همه کودکان را به میدان فرست

برای دیدن گوی و چوگان فرست

آری در بین این همه شواهد ملی و تاریخی، امروز جمهوری آذربایجان مدعی بازی چوگان است و داعیه ثبت جهانی این ورزش را به نام خود دارد.سرپرست وزارت ورزش و جوانان، از برگزاری جلسه با مسئولان وزارت امور خارجه و میراث فرهنگی خبر می‌دهد تا مبادا مسئولان ایرانی دست روی دست گذاشته و بازی چوگان دو دستی تقدیم همسایه شود. هر چند با وجود تذکرهای بسیار و اقداماتی که تاکنون صورت گرفته، ثبت جهانی چوگان به نام ایران کمی دیر شده است.

پرونده ثبت جهانی این ورزش سال هاست روی میز دولت و مسئولان فرهنگی ایران خاک می‌خورد و فقط گاهی که چین یا همسایه شمالی تهدید به ثبت جهانی چوگان ایرانی می‌کنند، مسئولان تکانی می‌خورند و در پی احقاق هویت ملی، از اجرای برنامه‌هایی آن هم نه‌‌چندان اساسی خبر می‌دهند. امیدواریم این بار این برنامه‌ها از حرف و شعار خارج شده و چوگان ایرانی یک بار برای همیشه با پیگیری‌ها و تلاش‌های مسئولانه و دلسوزانه به نام ایران ثبت جهانی شود. به قول عطار:

گاه از چوگان زلفش حلقه مشکین ربای

گاه خود را گوی گردان در خم چوگان او

محمد رضاپور ‌/‌ گروه ورزش