سعید توکل، سردبیر و تهیه‌کننده برنامه «جمعه ایرانی»: کفگیرمان به ته دیگ نمی‌خورد

سعید توکل، سردبیری و تهیه‌کنندگی برنامه جمعه ایرانی را به عهده دارد. او قبل از این برنامه، صبح جمعه با شما و قند و نمک را به ترتیب برای رادیوهای ایران و تهران تهیه کرده است. توکل در این سال‌ها زحمت زیادی کشیده تا برنامه جمعه ایرانی با طراوت بماند و از عیارش کاسته نشود. هنرمندان زیادی در این برنامه حضور دارند که البته فصل خاطرات برخی از آنها همچون زنده‌یادان منوچهر نوذری، فرهنگ مهرپرور، مهین بزرگی و... به پایان رسیده و برخی دیگر هم به دلیل حضور در رسانه‌های دیگر امروز جایشان در این برنامه خالی است، با وجود این، برنامه جمعه ایرانی گلچینی از بهترین هنرمندان رادیو را در اختیار دارد. با توکل به گفت‌وگو نشستیم تا از روند تولید و پخش برنامه جمعه ایرانی بیشتر برایمان بگوید.

اگر بخواهیم نگاهی به روند برنامه‌سازی شما از گذشته تا به امروز داشته باشیم، متوجه می‌شویم در طول این سال‌ها تلاش کردید لبخند را روی لب‌های مردم بیاورید. فکر می‌کنید چه عاملی باعث شده در طول این سال‌ها برنامه جمعه ایرانی کفگیرش به ته دیگ نخورد؛ چون برنامه‌های روزانه بعد از مدتی به تکرار می‌افتند اما این اتفاق برای برنامه شما نیفتاده است؟

در این مساله چند عامل موثر است؛ شناخت نیاز مخاطب نقش موثری در موفقیت این برنامه دارد، برنامه‌ساز باید بداند مردم از رسانه چه می‌خواهند یا در ساعات اولیه روزهای جمعه و اعیاد چه نوع برنامه‌هایی را بیشتر می‌پسندند. توقع‌شان از یک برنامه چیست تا با آن خستگی‌شان را برطرف کنند؟ زمانی که برنامه‌ساز نسبت به این مساله اشراف داشته باشد دیگر کفگیرش به ته دیگ نمی‌خورد و می‌تواند یک برنامه شاد را تولید کرده و لبخند را به لب مردم بیاورد.

برنامه‌ساز موظف است نیاز مخاطب را خوب بشناسد. ما با تنوع جمعیتی، جغرافیایی و تفکری رو‌به‌رو هستیم و باید برنامه‌ساز برای ساخت برنامه‌اش همه این موارد را در نظر بگیرد و پاسخگوی آنها باشد. یکی از دلایل موفقیت و ماندگاری برنامه جمعه ایرانی در طول این سال‌ها این است که به نیازهای مردم پاسخ درست داده است. تلاش کرده‌ایم بهترین و خوش‌قریحه‌ترین هنرمندان را برای صدا، اجرا، موسیقی و نویسندگی برنامه انتخاب کنیم و مسابقات متنوع برگزار کردیم تا مردم از شرکت در آن احساس لذت کنند. تنوع در برنامه‌سازی برای مخاطب اهمیت دارد و ما از بازخوردهای مردم در جهت بهبود برنامه استفاده می‌کنیم و مرتب صداهای تازه را وارد برنامه می‌کنیم تا خون تازه‌ای به رگ‌های برنامه‌ تزریق شود.

نیازسنجی مخاطب کار راحتی نیست. شما برای برنامه جمعه ایرانی چقدر زمان می‌گذارید تا این کار را انجام بدهید؟ چون علاوه بر تهیه‌کنندگی، سردبیری برنامه را هم به عهده دارید.

شاید باور نکنید اما در طول این ده سال که برنامه جمعه ایرانی از رادیو ایران پخش می‌شود، تمام هفته درگیر برنامه هستم و کار دیگری هم انجام نمی‌دهم. پیشنهادهای تلویزیونی و کارهای بیرون زیاد دارم، اما نمی‌توانم بپذیرم؛ چون فرصت انجام کار دیگری را ندارم. استقبال مردم از برنامه جمعه ایرانی به من قوت قلب می‌دهد تا تمام انرژی و تجربیاتم را برای تولید این برنامه بگذارم و مرتب به طرح‌های مختلف فکر کنم. زمان استراحت من در ساعت پخش برنامه است. فقط در این دو ساعت و نیم استراحت می‌کنم و به برنامه گوش می‌دهم و بعد از تمام شدن برنامه برای جمعه آینده برنامه‌ریزی می‌کنم.

رادیو به لحاظ دستمزد هم شرایط ایده‌آلی برای برنامه‌سازان ندارد. آیا تا به حال پیش آمده از این‌که این همه وقت و انرژی می‌گذارید، پشیمان شوید؟

نه، پشیمان نیستم، چون خدا رزاق است و ما سعی می‌کنیم روزهای جمعه خنده‌ای به لب مردم بیاوریم. خوب زندگی کردن حق همه ماست و ما هم تلاش می‌کنیم این مساله را به مردم بیاموزیم. کار کردن در کنار هنرمندان خاطره‌انگیز است و وقتی مردم از شنیدن برنامه لذت می‌برند، برایم شیرین و دوست‌داشتنی است. شاید تنها توقعی که وجود دارد، این است که قدر و منزلت هنرمندان را بدانند، مورد احترام قرار بگیرند و به آنها توجه شود. امیدوارم کسانی که متولی رسانه هستند به مشکلات هنرمندان رسیدگی کنند.

جمعه ایرانی جزو پرهنرمندترین برنامه‌های رادیویی است. چگونه هنرمندان را برای حضور در این برنامه انتخاب می‌کنید؟

برخی مواقع پیش می‌آید هنرمندانی که با ما کار می‌کنند، به دلیل مشغله نمی‌توانند همکاری‌شان را با ما ادامه دهند به همین دلیل ما همیشه در حال شناسایی هنرمندانی هستیم که توانایی بالایی داشته و خوش‌قریحه باشند تا بتواند نفس تازه‌ای به برنامه بدمند. البته باید بگویم ما هر چقدر هم همت کنیم جای خالی هنرمندانی همچون زنده‌یاد منوچهر نوذری پر نمی‌شود. او هنرمندی معمولی نبود و نزدیک به 50 سال در رادیو و تلویزیون فعالیت کرد و همیشه مانند یک ستاره درخشید. همین طور در طول این سال‌ها هنرمندان زیادی مثل مهین بزرگی، اصغر افضلی و... را از دست دادیم که هر کدام از آنها سرمایه‌ای برای برنامه بودند.

شما در برنامه جمعه ایرانی و صبح جمعه با شما، تیپ‌های زیادی را به مردم معرفی کرده‌اید. تاکنون کدامیک از تیپ‌ها بیشتر مورد توجه مردم قرار گرفته و ماندگارتر شده است؟

هرکدام از تیپ‌هایی که در این دو برنامه معرفی شد، جایگاه خود را دارند. جمعه ایرانی، بچه صبح جمعه با شماست. شخصیت‌های ملون و دست و دلباز (منوچهر نوذری)، کنجونی (امیرحسین مدرس)، شنگول (داوود منفرد)، شوت‌زاده (منوچهر آذری)، حاجی بهمنی و عبدالبیزینس (رضا عبدی)، ناصر خنگه (مهران امامیه)، خان‌خان (علیرضا جاویدنیا) و... ماندگار شده‌اند. اگر بخواهم نام ببرم باید خیلی از شخصیت‌ها را بگویم که قطعا شما در صفحه‌تان جا کم می‌آورید!

یکی از جذابیت‌های برنامه جمعه ایرانی طنزهای سیاسی است. دو هفته قبل با کلید رئیس‌جمهور شوخی کردید. چطور شد کلید روحانی را دستمایه طنز قرار دادید؟

ما در طول هشت سال ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد طنز سیاسی هم پخش می‌کردیم و این اتفاق در دوران ریاست جمهوری خاتمی و هاشمی رفسنجانی هم افتاده بود و حالا با کلید روحانی شوخی می‌کنیم. نویسنده برنامه در قالب یک مسابقه 20 سوالی به کلید روحانی می‌پردازد و شنگول (داوود منفرد) کلید را برمی‌دارد و مثلا می‌گوید این کلید خانه سینما را باز نمی‌کند، برای همین می‌رود به دنبال کلیدی که از بانک مرکزی بیاورد، اما با این کلید هم باز نمی‌شود و به دنبال گمرک می‌رود و... تا این‌که شاه‌کلید را پیدا می‌کند. در مجموع، در قالب این کلید ما خیلی مسائل را به زبان طنز بیان می‌کنیم تا کلیدی که شادی را به مردم هدیه می‌دهد، مشخص شود.

برای طنزهای سیاسی و موضوعات اجتماعی با محدودیت رو‌به‌رو نیستید؟

در هر حوزه‌ای وقتی تفکر نویی وجود داشته باشد، واکنش هم به دنبال خواهد داشت و این امر طبیعی است، اما ما سعی کرده‌ایم در قالب طنز به مسائل بپردازیم و راه برون‌رفت از آنها را هم به مردم ارائه کنیم. طنزهای این برنامه فقط مربوط به سیاست داخلی نیست و سیاست‌های خارجی را هم شامل می‌شود و درباره دولت‌های حوزه خلیج فارس هم شوخی زیاد می‌کنیم. در این قالب، هم حرف‌های مردم را می‌زنیم و هم این‌که شنوندگان را سرگرم می‌کنیم.

فاطمه عودباشی / گروه رادیو و تلویزیون