تله‌فیلم محل آزمون‌وخطا نیست

این پرسش‌ها، در کنار سوالات دیگری که همیشه مطرح شده‌اند به پاسخ مشخصی نرسیده‌اند.

اما پیش از آن‌که بخواهیم با نگاه به اهداف و سیر حرکتی این پدیده تلویزیونی، درباره پاسخ حداقل بخشی از این پرسش‌ها بحث کنیم، باید به این مهم توجه کنیم که آیا ساخت یک اثر تصویری در مدیوم تلویزیون با ساخت آن در سینما ـ چه از لحاظ تکنیکی و از چه لحاظ محتوایی ـ یکسان است یا تفاوت‌هایی دارد.

به زبان دیگر اگر قرار باشد شما فیلمنامه‌ای را برای سینما بسازید و بعد به شما بگویند همان را به جای سینما در قالب تله‌فیلم بسازید، آیا همان را می‌سازید یا آن را تغییر می‌دهید؟

پاسخ این پرسش در کنار موارد دیگر، همان کلیدی است که ضرورت شکل‌گیری تله‌فیلم را در تلویزیون ایجاد و تولید آن را ابتدا به شکل پراکنده و در ادامه به صورت متمرکز و انبوه شروع کرد.

فکر می‌کنید چرا معیارها و نگاه سینما با تلویزیون در مواردی مغایرت دارد؟ خیلی ساده است، چون سینما قرار نیست تلویزیون باشد و تلویزیون هم قرار نیست سینما باشد. هریک از این دو مدیوم، تعاریفی متفاوت دارد. درست است ابزار هر دو یکی است و در زمره هنرهای تصویری قرار می‌گیرند، اما دو کارکرد و نگاه متفاوت دارند. سینما و تلویزیون ـ چه از لحاظ تکنیک و چه از لحاظ محتوایی ـ دو مدیوم و رسانه مجزا و متفاوت هستند. هرکدام جامعه‌شناسی جداگانه دارند و اساسا از کادربندی و قاب‌بندی تصویر گرفته تا نوع بازی بازیگران و تدوین سینما و تلویزیون با تفاوت رو‌به‌رو هستند. اساس و پایه پدید آمدن تله‌فیلم این بوده اثری ساخته شود، نه برای پرده نقره‌ای که برای قاب کوچک و مخاطبان همین رسانه.

ماجرا از آنجا اهمیت می‌یابد که توجه کنیم طی این سال‌ها، بعضی فیلم‌های سینمایی ساخته شده برای سینماها، با سیاست‌های پخش تلویزیونی منطبق نبوده‌اند و از سویی، با افزایش شبکه‌ها و 24 ساعته شدن کانال‌های جدید، رسانه به دنبال خوراک مناسب فرهنگی برای ارائه به مخاطب است. حال وقتی معیارها و سیاست‌ها در تولید کارهای نمایشی تلویزیون با سینما مغایرت دارد، تلویزیون در یک روال منطقی خودش دست به کار می‌شود تا در تولید فیلم تلویزیونی به خودکفایی برسد. این خود یک نگاه ارزشی و ارزشمند و هوشمندانه است، اما این که در طول این یک دهه چقدر در تحقق این هدف موفق بوده‌ایم، بحث دیگری است. این که متاسفانه در مواردی به بیراهه رفته‌ایم و باعث شدیم در افکار عمومی و نزد اهالی فن، تله‌فیلم مترادف شود با برنامه‌ای صرفا آنتن پر کن یا اثری با بودجه‌ای بسیار کمتر از یک فیلم سینمایی.

اما این‌که چرا چنین اتفاقی می‌افتد، یکی از علت‌هایش به نبود نقد و نگاه سختگیرانه به این مقوله بر‌می‌گردد. این که چرا نباید تولید، تابع قانون و نظم باشد؟ آیا تله‌فیلم عنصری است برای آزمون و خطا کردن فیلمسازان تازه‌کار و جوان؟ ابدا چنین نیست. ابدا تله‌فیلم، یک فیلم تلویزیونی با بودجه پایین نیست.

بهتر است به این مقوله از زاویه‌ای دیگر نگاه کنیم.

محمدرضا لطفی