فلک الافلاک ،گنجینه تاریخی خرم آباد

قلعه زیبا و کم نظیر فلک الافلاک چون نگینی زیبا بر فراز تپه ای باستانی در میان شهر باصفای خرم آباد مرکز استان لرستان واقع شده است قدمت این بنای کهن براساس کتاب مجمل التواریخ والقصص به نیمه دوم قرن چهارم تا قرن 6 هجری قمری می رسد

کد خبر: ۵۴۱۹

فلک الافلاک در طول تاریخ نامهای گوناگونی بر خود دیده است ؛ از قبیل : دژ بز، قلعه خرم آباد، دژ شاپور خواست ، قلعه سفید، دژ سیاه و سلاسل برخی از شهروندان قدیمی خرم آباد نیز به آن قلا و یا دوازده برجی نام داده اند و سبب این نامگذاری ، وجود بارویی با12 برج در گرداگرد قلعه است.این قلعه را در ابتدا به نام شاپور خواست ، دژ شاپور خواست " نام نهادند و پس از ویرانی شهر شاپور خواست و ساخته شدن شهر خرم آباد، قلعه خرم آباد نام گرفت . در منابع تاریخی ،این دوره و دوره های بعد تا اوایل دوره قاجار، از این قلعه با همین نام یاد شده است.نخستین بار عنوان فلک افلاک در کتاب جغرافیای لرستان اثر مولفی ناشناس در دوره قاجاریه مطرح شد: در این کتاب آمده است که نام فلک الافلاک به دستور محمد علی میرزا، فرزند ارشد فتحعلی شاه و حاکم دست نشانده وی بر لرستان در سال 1222 هجری قمری بر این قلعه نهاده شده است در حال حاضر قلعه شهر خرم آباد از سمت شرق و جنوب غربی به رودخانه خرم آباد، خیابان و محله )دوازده برجی (، و از سمت شمال به خیابان فلک الافلاک محدود شده است.حمید ایزدپناه ، یکی از محققان فرهنگی استان لرستان درباره وسعت قلعه می گوید: مساحت بنا5 هزار و300 متر مربع است و قلعه 8 برج داشته و محیط آن 228 متر و بلندترین دیوار تا سطح تپه 5/22 متر ارتفاع دارد در ورودی قلعه به سمت شمال باز می شود و در جنوب غربی 10/2 متر پهنا دارد و بلندی آن نیز3 متر است . راه کنونی قلعه با چند پیچ تعدیل کننده در دامنه شمال تپه ای که بنا بر روی آن ساخته شده ، واقع گردیده است.دیانوش چراغی ، سرپرست قلعه می گوید: قلعه فلک الافلاک ، سمبل فرهنگ و تمدن چند هزار ساله لرستان است . این قلعه زمانی اردوگاه اسرای رومی ، روزگاری خزانه جواهرات و ثروت بدربن حسنویه ، زمانی دژ امن و مستحکم ، دورانی پادگانی نظامی ، چند قرن کاخ اتابکان لر کوچک ، سالها قصر والیان لرستان ، مدتی بازداشتگاه و محل تبعید شدگان و زندانیان سیاسی بوده و اینک نیز به موزه مردم شناسی ، کتابخانه و مرکز اسناد و مدارک تاریخی بدل شده است.غضنفری ، کارشناس آثار باستانی می گوید: نزدیک بودن این تپه باستانی با غارهای مسکونی پیش از تاریخ در خرم آباد و فاصله های نسبتا محدود شگفت قمری 5/2 کیلومتری و پاسنگرد در 5/1 کیلومتری نشانه ارتباط فرهنگی است . موقعیت مکانی تپه با شیب ملایم و متصل به رشته کوههای غرب دره است و موقعیت جغرافیایی به گونه ای بوده که درگذشته تنها از یک سمت به بیرون راه داشته است . همچنین قلعه در کنار رودخانه خرم آباد قرار دارد و چشمه پرآب گلستان نیز در زیر قلعه واقع شده و این دو پدیده طبیعی ، منبع بسیار خوبی برای تامین آب قلعه به شمار می آید در حال حاضر از سوی سازمان میراث فرهنگی در فضای داخلی بنا، کتابخانه تخصصی ، آزمایشگاه تحقیقاتی مرمت آثار تاریخی ، گنجینه باستان شناسی ، مردم شناسی و چایخانه سنتی دایر شده که مورد بهره برداری مردم قرار گرفته است.