سازه‌های آبی شوشتر، خاطره‌ می‌شود

سازه‌های آبی شوشتر و 12 اثر تاریخی دیگر این شهر تاریخی از جمله بند میزان، برج کلاه‌فرنگی، رودخانه دست‌کند گرگر و پل بند گرگر در تیرماه ۱۳۸۸در شهر سویل اسپانیا با عنوان نظام آبی تاریخی شوشتر در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید. این آثار مانند هر اثر ثبت شده دیگری دارای حریمی است که رسیدگی و رعایت برخی ضوابط در آن ضروری است و توجه نکردن به این حریم و صورت گرفتن هرگونه تخریب یا تخلفی در آن باعث خروج اثر از فهرست آثار جهانی خواهد شد. اما بیشتر حریم نظام آبی تاریخی شوشتر را بافت تاریخی و مسکونی فرسوده‌ای تشکیل می‌دهد که نیاز مبرمی به بازسازی و مرمت دارد.

شهردار شوشتر در این باره به جام‌جم می‌گوید: مشکل اصلی این آثار ثبت جهانی شده، ‌بی‌توجهی به حریم آنها و وجود قوانین متناقض در خصوص ساخت‌وساز در این حریم‌هاست.

به گفته آرش دُر،‌ قوانین مصوب یا از هرگونه ساخت و سازی در حریم آثار تاریخی جلوگیری یا آن را با سختی بسیاری همراه می‌کند،‌ این در حالی است که حریم آثار تاریخی شوشتر دربرگیرنده بافت تاریخی و فرسوده این شهر هم هست که نیاز شدیدی به بازسازی دارد و در صورت عدم بازسازی، تخریب شده و حفظ آثار در فهرست جهانی را نیز با مشکل مواجه می‌کند. شهردار شوشتر موانع متعدد مانند عدم حمایت دولت در اعطای وام و تسهیلات و وجود قوانین سخت و پیچیده در این زمینه را از جمله عوامل بی‌رغبتی ساکنان این بافت برای بازسازی منازلشان عنوان و تصریح می‌کند: اکنون ساکنان بسیاری از این منازل را یا پیرمرد و پیرزن‌هایی تشکیل می‌دهند که توانایی بازسازی ندارند یا فقرایی که به این منازل نقل مکان کرده و فرهنگ نگهداری از این میراث تاریخی را فرانگرفته‌اند.

دُر به موانع موجود بر سر راه بازسازی منازل بافت تاریخی شوشتر اشاره کرده و می‌گوید: نبود وام و تسهیلات و سختگیری بانک‌ها در این زمینه، نبود یا گرانی بیش از اندازه مصالح مشابه مصالح به کار رفته در ساختار منازل قدیمی،‌ بی‌رغبتی مهندسان ناظر به دلیل سختی کار و در نظر نگرفتن هر گونه امتیازی برای آنها از سوی دولت،‌ آشنا نبودن معماران و کارگران به ساختار سنتی منازل برای بازسازی آن به همان شیوه،‌ درهم‌تنیدگی بافت تاریخی که باعث سختی کار بازسازی و خدمات‌رسانی به آنها می‌شود و... از جمله موانعی است که در صورتی که اجازه تخریب و بازسازی به مالکان داده شود،‌ بر سر راه آنها قرار می‌گیرد. به گفته وی، اینها تنها مشکلات دست و پاگیر بازسازی است و در صورتی که کسی موفق به بازسازی منزلش به همان روش سنتی و درج شده در قوانین حریم شود،‌ به وی پایان کار اعطا نمی‌شود، چراکه ساختار خانه وی با مقررات نظام مهندسی که تاکید می‌کند خانه‌ها برای جلوگیری از تخریب در برابر زلزله باید بتونی و فلزی باشد، مغایرت دارد. این در حالی است که خانه‌های قدیمی بتونی نبوده که به صورت بتوی بازسازی شود.

این مسئول خاطرنشان می‌کند: نه‌تنها بازسازی این منازل کار راحتی نیست، بلکه تغییر کاربری آنها هم عملا امکان‌پذیر نیست، چراکه قوانین موجود حریم مانع این عمل می‌شود.

وی با بیان این‌که آثار تاریخی شوشتر درون شهر قرار دارد و شوشتر را همین بافت تاریخی‌اش شوشتر کرده، می‌گوید: دولت تنها کاری که در زمینه حریم این آثار کرده تعیین و اعلام آنها به یونسکو بوده است، در حالی که هیچ امتیازی برای بافت‌های واقع شده در این حریم‌ها قائل نشده و مشخص نکرده که کسی که منزلش در بافت تاریخی و حریم است، چگونه باید آن را با وجود این همه قانون متناقض بازسازی کند.

دُر تاکید می‌کند: همه این مشکلات نشان‌دهنده عدم تطبیق قوانین با یکدیگر برای اجرا و حفظ بافت تاریخی است و هیچ مسئولی به فکر رفع این مشکلات نیست و تنها در صورتی که اتفاقی مانند زلزله بم این بافت را تخریب کند شاید مسئولان به فکر چاره‌اندیشی و تغییر قوانین بیفتند.

شهردار شوشتر تعیین کاربری‌های ناهمگون با بافت تاریخی شوشتر در حریم را یکی دیگر از مشکلات عنوان کرده و می‌گوید: در زمان تعیین حریم کاربری‌هایی مانند دامداری و زراعی برای برخی مناطق مانند زمین‌های اطراف امامزاده عبدالله تعریف شده که هیچ سنخیتی با بافت شهری ندارد.

وی با بیان این‌که به استناد بند 20 ماده 55 کاربری، مشاغل مزاحم مثل دامداری و صنایع آلاینده باید از شهر بیرون برود، می‌افزاید: اما این مشکل همچنان در شوشتر حل نشده باقی‌مانده و وجود گله‌های گاو و گوسفند در اطراف آثار تاریخی شهر خود یکی از عوامل تخریب این سازه‌هاست.

نماینده مردم شوشتر در مجلس شورای اسلامی نیز یادآور می‌شود: آثار تاریخی شهرستان شوشتر در حال تخریب است و به این دلیل باید برای جلوگیری از این اتفاقات به طور سریع اقدام کرد. سیدمحمد سادات ابراهیمی تاکید می‌کند: این آثار تاریخی به دلیل عدم توجه و تخصیص اعتبار در حال نابودی است. وی یادآور می‌شود: طرح جامع شوشتر به صورت کاملا ناقص تدوین شده و باید برای رفع مشکلات مردم نقایص این طرح برطرف شود. اشتباهات زیادی در طرح جامع شوشتر وجود دارد که برای تسهیل امر شهرسازی در این شهر تاریخی باید این مشکلات برطرف شود.

در همین حال، امین محمودزاده، مدیر پایگاه سازه‏‌های آبی شوشتر نیز با بیان این‌که بیش از ۱۱ هزار و ۳۰۰ متر مربع تونل و کانال در سازه‌‏‏‏های آبی شوشتر وجود دارد، به برخی معضلات این پایگاه جهانی اشاره کرده و می‌گوید: در شرایط کنونی یکی از اصلی‌‏ترین مشکلات این پایگاه جهانی لایروبی کانال‏‌های آب‎‏بر آبشارها و آسیاب‏‌های تاریخی این مجموعه است.

وی با اشاره به این‌که هر سیلابی برای این پایگاه جهانی مشکل‌آفرین است، می‌افزاید: هر سیلابی که وارد کانال‏‌های سازه‏‌های آبی شوشتر شود، موجب بروز بحرانی در این کانال‏‌ها می‌‏شود که رفع گرفتگی این کانال‏‌ها بسیار سخت و زمان‏‌بر است. محمودزاده تصریح می‌کند: برای باز کردن مسیر آب در کانال‏‌های آب‏‌بر این مجموعه بیش از 12 تا 20 ساعت زمان صرف می‌‏شود که این کار علاوه بر هزینه و توان نیروی انسانی، موجب فرسایش جداره‌‏های کانال‏‌های آب‏‌بر می‏‌شود و به این دلیل باید در اسرع وقت برای رفع مشکلات در این باره چاره‌اندیشی کرد.

محمودزاده تأکید می‌کند: مشکلات در سایت آبشارهای شوشتر بسیار زیاد بوده که یکی از مشکلات در این عرصه فرسایش دیواره غربی آن به شمار می‌‏‏‏آید.

عضو انجمن حامیان شوشتر نیز معتقد است حفظ و نگهداری از آثار تاریخی در شوشتر فراموش شده و باید برای این بخش چاره‌اندیشی شود.

احمد شمس‌‏‏آبادی با بیان این‌که هزینه‌‏‏های زیادی در بخش میراث فرهنگی انجام می‏‏‌شود، ولی نگهداری از آثار فراموش شده است، می‌گوید: در راستای انتخاب پیمانکاران در پروژه‏‏‌های میراث فرهنگی در خوزستان باید دقت نظر خاصی در نظر گرفته شود و در این باره باید بسیار حساس بود. این در حالی است که در انتخاب پیمانکار پل گرگر در زمان مجری بودن سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در انتخاب پیمانکار دقت نشد و خسارت‏‏‏‌هایی به اموال عمومی وارد شد.