بیشک، برای زوجهایی که صاحب فرزند نمیشوند و قصد پذیرفتن فرزندخواندگی یک نوزاد را دارند، آگاهی از این قوانین شرعی بسیار الزامی است که گزیدهای از این پرسشها را با حجتالاسلام والمسلمین مهدی دشیری در میان گذاشتیم. وی مدرس حوزه و دانشگاه در استان البرز است و مجموعه مدیریت حوزه علمیه شهرستان کرج هم وی را بهعنوان یکی از آگاهترین افراد در حوزه قوانین فقهی فرزند خواندگی معرفی کردند. گفتوگوی «جامجم» با این کارشناس دینی در پی میآید.
آیا فرزندخوانده سهمی از ارث والدینش میبرد؟
نه، به هیچ وجه فرزند خوانده نمیتواند سهم ارثی از والدین ببرد. مطابق قوانین شرعی و فقهی، فرزندخوانده نمیتواند ادعایی بر اموال زن و مردی داشته باشد که او را بزرگ کردهاند، اما زوجی که فرزندی را بهعنوان فرزندخوانده قبول کردهاند، میتوانند سهمی از اموال خود را به فرزندخوانده ببخشند. در سوره احزاب نیز به این موضوع به تفصیل اشاره شده است و خداوند به صراحت در قرآن میگوید که فرزند خوانده، فرزند صلبی شما نیست که بخواهد از اموال شما ارث ببرد.
اما در شناسنامه فرزندخواندهها، نام پدر و مادری درج میشود که آن فرزندخوانده را تحت سرپرستی گرفتهاند. حال با این حساب چرا نباید فرزندخوانده از اموال والدین ارث ببرد؟
اتفاقا یکی از اشکالاتی که وجود دارد همین است که نباید در شناسنامه فرزندخواندهها، نام و نشانی از والدینی باشد که فرزندی را تحت سرپرستی گرفتهاند، یعنی مطابق کلام خداوند، فرزندخوانده فرزند صلبی انسان نیست که نام خانوادگی فرزندخوانده را با نام سرپرستش ثبت میکنند، حتی خداوند در قرآن میفرماید فرزندخواندهها را با نام سرپرستشان نخوانید، بلکه آنها را برادران دینی یا دوستان خطاب کنید.
فرض کنید خانوادهای نوزادی را از همان کودکی به فرزندخواندگی قبول کرده است، حالا وقتی این فرزند بزرگتر شد و به سن بلوغ رسید، آیا این فرزند به زن و مردی که او را به سرپرستی قبول کردهاند، محرم است؟
خیر. فرزند خوانده به پدر و مادری که او را به سرپرستی گرفتهاند محرم نیست و وقتی فرزند خوانده به سن بلوغ رسید یا باید او را از خانواده جدا کنند یا امکان ازدواج او را با فردی از همان اعضای نزدیک خانواده فراهم کنند تا به این طریق به آن خانواده محرم شود.
بعضی ها این تصور را دارند که اگر فرزندخوانده و فرزند واقعی یک خانواده، صیغه خواهر برادری بخوانند محرم میشوند، چنین چیزی ممکن است؟
چنین چیزی هم امکان ندارد. اصلا ما صیغهای به نام خواهر و برادری نداریم. اینکه یکسری خانمها و آقایان در عید غدیر با هم عقد خواهر و برادری میبندند، غلط است و این صیغه غلط، اصلا به معنای محرمیت آنها معنی نمیدهد.
در قوانین فقهی اسلام، چه حمایتهایی از فرزندخوانده شده است؟
در قرآن کریم، بارها و بارها بر حمایت از ایتام تاکید شده است؛ آنقدر که حتی قوانین بیرونی هم نمیتواند جوابگوی کلام قرآن درباره حمایت از ایتام و فرزند خواندهها شده باشد. در شرع اسلام داریم که هر فردی فرزند خواندهای را قبول کند و دستی بر سر یتیمی بکشد، ملائکه به تعداد موهای سر آن یتیم، برای آن سرپرست ثواب مینویسند.
آوید طالبیان / گروه جامعه
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم