بازنمایی دغدغه‌های اجتماعی روی پرده

حتی اگر سینما به‌عنوان یک صنعت وارداتی در کشورهای محل تولد خود نیز چنین کارکردی نداشته باشد، اما براساس ایدئولوژی و نگاه فرهنگی بومی خود چنین رسالتی را برای سینما ترسیم می‌کنیم و به آن به‌عنوان یک سرگرمی نگاه نمی‌کنیم. قطعا درباره سینما و کارکردهای آن در میان نخبگان و صاحبنظران فرهنگی ما اختلاف سلیقه وجود دارد، اما همه بر سر این‌که سینما باید در کنار تامین سرگرمی به آسیب‌شناسی پرداخته و در جهت بهبود و اصلاح اوضاع اجتماعی بپردازد، اتفاق نظر دارند. مساله اما بر سر مصادیق این آسیب‌شناسی و چگونگی طرح و بیان آن است. در این میان و بخصوص در ایران، هنوز شاخص و معیار دقیقی برای تشخیص آسیب‌شناسی و تمایز آن از سیاه‌نمایی وجود ندارد و بیشتر براساس تاویل‌های شخصی و سلیقه‌ای به قضاوت در این‌باره می‌پردازیم. ضمن این‌که بخشی از واکنش‌های ما به یک اثر انتقادی به روحیه انتقاد‌پذیری خود افراد هم برمی‌گردد.

فیلمساز ما ممکن است با نیت خیرخواهانه در جهت اصلاح امور بخواهد به نمایش آسیب‌هایی بپردازد که در جامعه و محیط اطرافش می‌بیند، اما به دلیل فقدان سیاست‌های روشن درباره معیارهای این آسیب‌شناسی و به تصویر کشیدن آن در یک اثر نمایشی موجب شده یک نوع بلاتکلیفی در این‌باره شکل بگیرد که در نهایت تهیه‌کننده و کارگردان را در خیلی از مواقع از تلاش برای ساخت چنین آثاری بازمی‌دارد. به نظر می‌رسد مسئولان سینمایی و مدیران فرهنگی کشور باید درباره بازنمایی آسیب‌های اجتماعی در سینما به اشتراک نظر رسیده و از طریق بحث و گفت‌وگوهای کارشناسانه به یک راهبرد عملیاتی در این موضوع دست یابند. حتی می‌توان به یک آیین‌نامه روشنی دست یافت که برای همیشه تکلیف فیلمسازان اجتماعی را مشخص کند. ‌واقعیت این است که بسیاری از آثار فاخر و ارزشمند سینمای ایران بعد از انقلاب همین فیلم‌های اجتماعی بوده که اتفاقا مخاطبان زیادی هم داشته‌اند و در گیشه موفق بودند. در شرایطی که معضلات اجتماعی در جامعه ما برای بسیاری از افراد جامعه تهدید‌کننده است، سینما می‌تواند به‌عنوان یک ابزار موثر و راهگشا در کنار نهادها و سازمان‌های اجتماعی مرتبط به حل این بحران کمک کند. حتی اگر بپذیریم سینما قرار نیست جایگزین نهادهای تصمیم‌گیرنده مسائل اجتماعی باشد دست‌کم می‌تواند در قالب آثار داستانی یا مستند به شناخت بهتر از این مسائل کمک کند.

اگر سینما نتواند به حل معضلات اجتماعی کمک کند دست‌کم می‌تواند از طریق آگاهی‌بخشی و اطلاع‌رسانی از وقوع اتفاقات تلخ‌تر جلوگیری و به نوعی از فراگیرشدن وسیع آنها پیشگیری کند.

سیدرضا صائمی ‌/‌ جام‌جم