هتل های 1000 ستاره،آدم های بی ستاره
شاید سخن گفتن از موضوعاتی مانند تکدیگری ، کودکان کار، کودکان خیابانی و کارتن خوابی تکراری به نظر برسد، اما اگرچه اقداماتی برای رفع این معضلات صورت گرفته است ، هر روز شاهد مصادیق بسیار از این آسیب های اجتماعی
کارتن خوابی ، در فصل های گرم سال نمود چندانی ندارد، اما با آغاز فصل سرما مشاهده کسی که در گوشه و کنار خیابان و پارک و یا روی پل عابر پیاده ، پتویی کثیف و مندرس به خود پیچیده و خوابیده است ، ذهن هر رهگذری را به خود مشغول می کند.
چنین صحنه ای گاه احساسی از تنفر و بیزاری از بی عدالتی های اجتماعی و گاه حس ترحم ما را برمی انگیزد تا جایی که بسیاری آرزو می کنیم ، کاش آنقدر قدرت و امکانات داشتیم که می توانستیم مکانی گرم دراختیار این افراد قرار دهیم.
اصغر، سالها پیش در آرزوی یافتن کاری درآمدزا و آسان تر از کشاورزی علی رغم مخالفت های خانواده ، روستای خود را ترک می کند و راهی تهران می شود.
از آنجا که سواد و تحصیلات چندانی ندارد، موفق نمی شود شغل مناسبی پیدا کند. بنابراین ، هر روز صبح و عصر در یکی از میدان های شهر، کنار کسانی که در انتظار دریافت پیشنهادی برای کار هستند، می نشیند.
در همین زمان ، با صادق آشنا می شود و همین آشنایی مقدمه اعتیاد اوست و حالا موادمخدر چنان او را گرفتار کرده است که حتی فکر بازگشت به روستا از ذهنش نمی گذرد.
شما هم شاید او را دیده باشید که با چهره سیاه و لباس مندرس در خیابان های شهر پرسه می زند، تا رهگذری شاید به حال او دل بسوزاند و هزینه اعتیاد او را تامین کند.
اصغر شبها را با یک پتوی پاره که از میان زباله ها پیدا کرده و یک کارتن در گوشه پیاده رو سر می کند. طوبا دختری است که چند روز پیش از خانه فرار کرده است.
او تا آنجا که می تواند، شبها بیدار می ماند، تا هم کمتر احساس سرما کند و هم بتواند در مقابل مزاحمان خیابان چاره ای بیندیشد و سرانجام گوشه ای از پارک ؛ نشسته به خواب می رود.
این دو نمونه هایی از مهمانان شبانه پارک ها و خیابان های شهر هستند که شبهای سرد زمستان را بی هیچ وسیله گرمازا و پوشش مناسبی می گذرانند. کارتن خوابی ، مصداق بی خانمانی است که می تواند موقت یا دایمی باشد، به این معنی که ممکن است فردی برای انجام کاری راهی شهر شود و برای کاهش هزینه ، شب را در خیابان بگذراند.
این گروه را معمولا مهاجران روستاها و شهرهای کوچک تشکیل می دهند که بویژه تابستان ها مشاهده می شوند.
چنین کسانی ، اغلب خانواده دارند و به طور موقت در شهرهای بزرگ ساکن می شوند. گروه دیگر را کودکان خیابانی و فراری ، متکدیان ، سالمندان و معلولان بی سرپرست و معتادان، بویژه از نوع تزریقی تشکیل می دهند.
فقر اقتصادی، معیشتی و فرهنگی ، اجتماعی از یک سو و برخوردار نبودن از کانون منسجم و گرم خانواده از سوی دیگر، موجب آوارگی و انحراف چنین افرادی در زندگی است. نگرش ها و ارزیابی های گوناگونی در ارتباط با افراد بی خانمان وجود دارد.
بعضی این پدیده را، عامل فردی تلقی می کنند و مسائل روانشناختی و روانشناختی فردی را در پیدایش آن موثر می دانند. در حالی که نظریه دیگر، این پدیده را از عوارض اجتماعی به حساب می آورد.
براساس هریک از این دو نظریه ، روشهای متفاوتی برای مقابله با این آسیب اجتماعی عنوان می شود و موضوع به صورت فنی تر و تخصصی تر مورد بررسی قرار می گیرد. در این زمینه ، دانشگاه علوم بهزیستی مطالعات و هماهنگی هایی انجام داده است.
گرمخانه برای بی خانمان ها
مقابله با آسیبهای اجتماعی گوناگون ازجمله کارتن خوابی ، همکاری و هماهنگی دستگاه های مختلف را می طلبد.
ارگان ها و سازمان های متعددی چون وزارت رفاه ، وزارت کشور، شهرداری ها و استانداری ها، سازمان بهزیستی، نیروی انتظامی ، کمیته امداد امام خمینی و سازمان های خیریه هریک به گونه ای برای حل این معضل تلاش می کنند.
در این راستا، کمیته امداد امام خمینی برای ساماندهی افراد بی خانمان و بی سرپرست مکانهایی را به نام گرمخانه تاسیس کرده است که چنین افرادی می توانند با مراجعه به این اماکن از امکانات آن استفاده کنند.
استانداری تهران ، با ایجاد مجتمع های اردوگاهی قصد دارد متکدیان ، کارتن خواب ها و... را جمع آوری کند. در این مجتمع ها افراد در چرخه 21 روزه جمع آوری می شوند و براساس وضعیت خود به ارگان هایی مانند سازمان بهزیستی ارجاع داده می شوند.
در این ارتباط به گزارش ایسنا 391 میلیون تومان اعتبار عمرانی و جاری برای ستاد جمع آوری و ساماندهی متکدیان و بی خانمان های استان تهران در نظر گرفته شده است.
به گفته قاسم احمدوند، مدیر کل امور اجتماعی استان تهران ، دومین محل نگهداری متکدیان و بی خانمان های استان تهران با گنجایش 250 نفر در ماه آینده آماده خدمات دهی است.
مقابله با کارتن خوابی
در برخی کشورها، برای ساماندهی افراد بی خانمان و خیابانی میهمانسراهایی تدارک می بینند و از کارتن خواب هایی که پلیس یا سایر ارگان ها به این مکانها ارجاع می دهند، ثبت نام می کنند و علاوه بر خدمات بهداشتی، حمام، لباس تمیز، غذای گرم و مکان خواب در اختیار آنان قرار می دهند.
به گفته دکتر علم الهدایی ، معاونت امور اجتماعی سازمان بهزیستی ، چنین میهمانسراهایی برای ساماندهی کودکان کار در کشور ما ایجاد شده است.
در این میهمانسراها، به کودکانی که بویژه تابستان ها مخصوصا از حاشیه شهرها و روستاها در شهرهای بزرگ کار می کنند و به دلیل بعد مسافت شبها را در خیابان ها و پارکها می گذرانند، خدماتی چون غذای گرم، حمام و مددکاری اجتماعی ارائه می شود.
در حال حاضر، طرح ایجاد چنین میهمانسراهایی برای پوشش دادن به افراد بی خانمان در دست بررسی است. به این منظور، ستادی در وزارت رفاه تشکیل شده است تا برنامه ها و اقداماتی را که تاکنون از سوی شهرداری ها، وزارت کشور، نیروی انتظامی، سازمان بهزیستی ، کمیته امداد امام خمینی و واحدهای مختلف خیریه انجام شده، هماهنگ کند و طرح جامع و کارآمدی را برای مقابله با پدیده ای به نام کارتن خوابی استخراج کند.
در این زمینه ، تجارب گذشته و نظرات کارشناسی و نقاط ضعف موجود ارزیابی می شود و با همکاری میان بخشی همه دستگاه ها و تلفیق تجارب دیگر شهرها و شهر تهران به عنوان کلانشهری که بستری برای انواع آسیب های اجتماعی است، طرح جامع و هماهنگی در این ارتباط پیاده می شود.
در صورت لزوم ، این طرح به تصویب هیات دولت می رسد یا از سوی وزارت رفاه ابلاغ می شود.
همکاری های دیپلماتیک
به گفته دکتر واعظ مهدوی ، معاون امور سیاستگذاری و برنامه ریزی وزارت رفاه، در زمینه برخورد با این گونه آسیب های اجتماعی، اقداماتی برای استفاده از تجربه سایر کشورها صورت گرفته است.
مدیریت آسیب های اجتماعی کشورهای فرانسه و اتریش در این زمینه تجربیاتی دارند که برای تبادل آنها اعلام آمادگی کرده اند.
در این راستا بزودی یک هیات مشترک بین ایران و اتریش این موضوع را بررسی خواهند کرد. بین وزارت کشور و امور اجتماعی اتریش و وزارت کشور جمهوری اسلامی ایران مقابله نامه ای در این حوزه مبادله شده است که در آن به ابعاد اجتماعی قضیه توجه شده است.
توانمندی سازی ؛ راه حلی ریشه ای
یکی از مهمترین دلایل ولگردی و کارتن خوابی ، ناتوانی فرد در اداره زندگی خویش است. بنابراین یکی از موثرترین شیوه هایی که می تواند در این زمینه کارساز باشد توانمند سازی افراد و ایجاد اشتغال است.
استراتژی اصلی که در این زمینه مورد نظر وزارت رفاه است ، توانمند سازی است. به اعتقاد دکتر مهدوی ، گروه هایی که در این شرایط قرار می گیرند، بی خانمان ها، کودکان خیابانی یا کودکان فرار باید مورد توانمند سازی قرار گیرند. یعنی با روش های مختلف توانایی ها و مهارت های آنان افزایش یابد و قدرت اداره خود را پیدا کنند. در این حوزه ، ارگان های مختلف ، تجربه های متفاوتی دارند.
پدیده کارتن خوابی در شهرهای اصفهان و تبریز، با مشارکت و همکاری سازمان های دولتی و ارگان های خیریه و با پرداختن به موضوع توانمندسازی کاملا تحت کنترل قرار گرفته است که می تواند به صورت 2 الگو و راهکار متفاوت به کار گرفته شود.
باز هم بحث مشکلات و موانع
برای ساماندهی میهمانان هتل کارتن در درجه اول نیاز به تصویب قانون و برنامه کار مشخص است. در حال حاضر، مطابق قوانین و مقررات موجود، اگر کسی در خیابان بخوابد جرمی مرتکب نشده است.
بنابراین در وهله اول باید بسترهای قانونی لازم برای این موضوع فراهم شود. از سوی دیگر، لازم است هماهنگی و همکاری مناسب بین دستگاه های قضایی و سایر ارگان های ذی ربط و ذی نفع در این حوزه ایجاد شود. برای این منظور، ستادی از سوی وزارت رفاه تشکیل شده است.
از دیگر معضلاتی که مقابله با کارتن خوابی را دچار چالش می کند، فرهنگ پایین این گروهها، مشکلات اعتیاد، بیماری های مسری ، ایدز و سایر گرفتاری های این افراد است ، که ایجاد مراکز نگهداری را با مشکلاتی مواجه می کند؛ زیرا این امکان وجود دارد که خود این مراکز به کانون های اپیدمولوژیک تبدیل شوند.
شرایط روانی و اجتماعی این افراد و ضرورت های مددکاری و روان درمانی به توانمندسازی روانی و در نهایت توانمندسازی اجتماعی آنها از ضروریت هایی است که بر سر راه ساماندهی این معضل قرار دارد.
از سوی دیگر، این افراد جزو گروه هایی هستند که به قوی ترین سرویس های تخصصی نیاز دارند و چه بسا سنجش میزان بهره وری امکان پرداخت هزینه های کلان اجتماعی را برای آنها محدود کند. در نهایت ، مشکل بودجه و اعتبارات نیز از موانعی است که همچون سایر بخش ها گریبانگیر این حوزه است.
رویای مدینه فاضله
در دنیای امروز با افزایش روزافزون فاصله طبقات فقیر و غنی سخت می توان روزی را تصور کرد که در آن شاهد مصادیق مختلف آسیب های اجتماعی نباشیم.
به گفته دکتر علم الهدایی ، تا وقتی فقر و بیکاری ، مشاغل کاذب ، رانتهای اقتصادی ، نبودن عدالت اجتماعی و ضعف عدالت اجتماعی حاکم است و تا زمانی که طبقاتی زیر خط فقر مطلق وجود داشته باشند که به روایت های مختلف در کشور یک میلیون تا 3 میلیون گفته شده است شاهد این قضیه خواهید بود.
مگر این که در برنامه چهارم به طور جد روی توانمندسازی طبقات زیر خط فقر اقدام شود و ما کمتر شاهد این مناظر باشیم. این پدیده ای است که در همه جای دنیا و حتی در کشورهای توسعه یافته وجود دارد. اما اگر نمی توان به کلی این آسیب های اجتماعی را برطرف کرد؛ می توان به کاهش آمار آن امیدوار بود.
سعیده کافی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
