عاشورا به روایت مجموعه‌سازان

به همین دلیل شبکه‌های تلویزیونی در این ماه بویژه 10روز نخست آن، برنامه‌های ویژه‌ای تهیه می‌کنند و روی آنتن می‌فرستند؛ برنامه‌ها و مجموعه‌هایی با مضامین مذهبی که به اشکال گوناگون به واقعه کربلا و قیام امام حسین(ع) اشاره دارند.

برخی از این آثار روزهای پیش از این واقعه را به تصویر می‌کشند و بر تنهایی و غربت سالار شهیدان در کوفه تاکید دارند.

این آثار که لقب تاریخی را هم یدک می‌کشند، به فیلمنامه‌هایی سنجیده و مطابق با تاریخ نیاز دارند و در عین حال امکانات فنی گسترده‌ای می‌طلبند.

برای نمونه می‌توان به مجموعه دیدنی «مختارنامه» ساخته داوود میرباقری و «دو طفلان مسلم» ساخته مجتبی یاسینی اشاره کرد که هرکدام از زاویه‌ای به آن وقایع پرداخته‌اند.

مختارنامه، اثری فاخر در گونه دینی درباره مختار ثقفی است که در یک بازه زمانی نسبتا طولانی مخاطب را با حوادث متعددی روبه‌رو کرد و فراز و فرودهایش را دید.

مختار به عنوان قصاص‌کننده قاتلان امام حسین(ع) و یارانش، مقام والایی نزد شیعیان بویژه ایرانیان داشته و در کتب مختلف تاریخی ـ مذهبی درباره وی بسیار نوشته شده است.

میرباقری برای خلق این شخصیت محبوب با چالش‌های بسیار روبه‌رو بوده که بخوبی از عهده‌شان برآمد و قهرمانی کاملا کلاسیک را خلق کرد.

قهرمانی با سیاست و در عین حال دوست داشتنی که در راه رسیدن به هدف قابل ستایشش از جان خود نیز گذشت. در کنار او شخصیت‌های مکمل خوبی قرار گرفتند که هریک از آنها بخش کوچکی از صلابت و اقتدار سالار شهیدان را به تصویر کشیدند و عینیت بخشیدند.

برای مثال می‌توان از مسلم بن عقیل به عنوان فرستاده امام حسین(ع) اشاره کرد که با وجود خیانت کوفیان به او، پای عقب نگذاشت و محکم و استوار پیش رفت.

سکانس فوق‌العاده گفت‌وگویش با ابن زیاد که در آن روح شجاعت و حق طلبی موج می‌زد، شناخت بیشتری به مخاطب در ارتباط با مسلم داد که در نهایت به شهادت اسطوره‌ای او ختم می‌شد.

میرباقری در قطب منفی کار نیز شخصیت‌های مناسبی را خلق و به تقابل با قطب مثبت فرستاده که برای نمونه می‌توان به عمرسعد و ابن زیاد اشاره کرد. او در انتخاب بازیگران نقش‌های اصلی هم بی‌نقص عمل کرد که انتخاب فریبرز عرب‌نیا برای ایفای نقش مختار ثقفی بدون شک شاخص‌ترین آنها بود.

چهره عبوس و چشمان پرجذبه عرب‌نیا بسیار به کار این نقش آمد و کیفیت فوق‌العاده‌ای به آن بخشید، همین‌طور رضا رویگری برای نقش کیان ایرانی، فرهاد اصلانی در نقش ابن‌زیاد و پرویز پورحسینی برای نقش میثم تمار که در همه آنها شاهد مستحیل شدن بازیگر در نقش بودیم.

دو طفلان مسلم ساخته مجتبی یاسینی روی دیگر سکه مجموعه‌های تلویزیونی با سوژه محرم است؛ مجموعه‌ای که پتانسیل تاثیرگذاری عمیق روی مخاطب را داشت و در صورت بهره‌گیری از فیلمنامه‌ای بهتر می‌توانست در ذهن مخاطبانش ماندگار شود.

اتفاقی که رخ نداده و کارگردان با استفاده از فیلمنامه‌ای معمولی و دکورهایی که نو بودنش بشدت توی ذوق می‌زد، جلوی ارتباط مخاطب با آن را سد کرد.

طی سال‌های اخیر، بسیاری از کارگردان‌ها برای تولید مجموعه‌های مناسبتی ماه محرم، به سراغ داستان‌هایی امروزی با تم مذهبی رفته‌اند که طیف مختلفی را از ضعیف تا قوی شامل می‌شود.

سامان مقدم در مجموعه «پریدخت»، شخصیت‌هایش را به سال‌های ابتدایی قرن چهاردهم هجری شمسی و دوران حکومت رضاشاه برد و مبارزه مردم با ظلم و ستم شاهنشاهی را قرینه قیام سالار شهیدان قرار داد.

در اینجا شخصیت پهلوون با بازی گرم و تاثیرگذار داریوش ارجمند، قهرمان داستان است که مرگ تراژیکی هم برایش به دست ماموران شاهنشاهی رقم ‌خورد.

مقدم روی دیگر شخصیت‌ها نیز تا حدود زیادی خوب کار کرد و به جدال ازلی خیر و شر، رنگ و بوی دیگری بخشید که همین مساله پریدخت را به یکی از مجموعه‌های به یادماندنی ماه محرم تبدیل کرد.

یک دهه پیش و درست در روزهایی که محرم با عید نوروز همزمان شده بود، «شب دهم» ساخته حسن فتحی روی آنتن شبکه یک سیما رفت که همچنان مورد توجه مخاطبان تلویزیونی در بازپخش‌های هر ساله‌اش است.

شب دهم داستان حیدر خوشمرام، لوطی جوانی که یکباره دل به شاهزاده‌ای قجری بست و پای در راهی گذاشت که پایانی غافلگیرکننده داشت.

فتحی که شناخت خوبی از تیپ لوطی‌های تهران قدیم دارد، موضوع قدغن کردن برگزاری تعزیه توسط رضا شاه را به موتور حرکت داستان تبدیل کرد و مخاطب را هرشب در بیم و امید نگه داشت.

ایده برگزاری تعزیه در 10شب و به اوج رساندن درام در شب دهم، اینجا به بهترین شکل ممکن جواب داد و مخاطب را با خود تا پایان همراه کرد.

همچنین می‌توان به بازی خوب بازیگران اصلی کار بخصوص پرویز فلاحی‌پور و حسین یاری در کنار فیلمبرداری درخشان آن ـ بخصوص در شب ـ اشاره کرد که موسیقی شنیدنی فردین خلعتبری همراه با ترانه ماندگار تیتراژ پایانی با صدای فوق‌العاده علیرضا قربانی، آن را کامل کرد.

در هر حال هر مجموعه‌ای که به دلیل شتابزدگی در تولید یا مشکلات دیگر کیفیت قابل قبولی نداشته باشد از ذهن‌ها پاک و ماندگاری نخواهد داشت.

حال باید منتظر اتمام پخش دو مجموعه محرم امسال («یلدا» ساخته حسن میرباقری و «یک تکه زمین» به کارگردانی مهدی کرم‌پور) ماند و میزان اثرگذاری آنها را بر مخاطبان سنجید. (جام جم  - ضمیمه قاب کوچک)