فرصت‌هایی که‌ از دست می‌رود

وجود مرزهای گسترده آبی و خاکی این استان با کشورهای افغانستان، پاکستان و دریای عمان می‌تواند دریچه‌ای روی صادرات و واردات و تبادلات مرزی و تصاحب بازارهای هدف در کشورهای مذکور باشد و رونق اقتصادی، افزایش رفت‌وآمد سایر هموطنان به منطقه و به تبع آن ایجاد اشتغال ، تامین معیشت مردم و ایجاد امنیت در این استان را به دنبال داشته باشد.

این مساله می‌تواند از طریق ایجاد و فعال‌کردن بازارچه‌های مرزی تحقق یابد؛‌ امری که البته در سال 1371 با تصویب طرح توسعه محور شرق در دستور کار هیات دولت و سازمان‌های مربوط قرار گرفت و به دنبال آن در همان زمان سه بازارچه پیشین در سرباز،‌ میرجاوه در زاهدان و کوهک در سراوان با هدف تامین معیشت مردم، تقویت بنیه اقتصادی و تامین امنیت منطقه شکل گرفت.

اکنون افزون بر سه بازارچه‌ میرجاوه، ‌پیشین و کوهک، چهار بازارچه سیلک و گمشاد در هیرمند، جالق در سراوان و ریمدان در چابهار نیز در این استان وجود دارد که در سال‌های نه‌چندان دور، نه‌تنها از رونق اقتصادی خوبی برخوردار بود، بلکه محلی برای عرضه و فروش محصولات کشاورزی استان و صادرات آن به کشورهای همسایه محسوب می‌شد، اما این بازارچه‌ها اکنون در حال رکود به سر می‌برد و عملا کارایی لازم خود را از دست داده‌ است.

به گفته غرفه‌داران بازارچه‌های مرزی و شهروندان سیستانی، یکی از عوامل رکود بازارچه‌ها اعلام فهرست کالاهایی برای واردات و صادرات در چند سال گذشته است که با نیازهای هیچ کدام از ساکنان دو طرف مرز همخوانی ندارد.

این در حالی است که تا چند سال پیش محصولات تولیدی استان مانند برنج، گندم، جو و سیمان از طریق این بازارچه‌ها صادر می‌شد، اما اکنون جلوی آن گرفته شده است.

این غرفه‌داران در گفت‌وگو با جام‌جم یکی دیگر از مشکلات خود و عوامل رکود بازارچه‌ها را حذف جوایز صادراتی و معافیت بازرگانی عنوان می‌کنند و می‌گویند: بازارچه‌های مرزی در حالی از دریافت این جوایز و معافیت‌ها محروم شده‌ که تجار و بازرگانان پایتخت و شهرهای بزرگ که احتیاج کمتری به این گونه پاداش‌ها و تشویق‌ها دارند، همچنان از آن برخوردارند.

صاحبان بازارچه‌های مرزی مشکل عمده دیگر خود را قاچاق و ورود و خروج کالا از طریق مبادی غیررسمی عنوان می‌کنند و ضمن تقاضای اجرای کامل طرح انسداد مرزها می‌گویند با اجرای صحیح این طرح جلوی قاچاق وسیع کالا گرفته و ورود و خروج کالاهای قاچاق به سمت این بازارچه‌ها هدایت می‌شود،‌ در حالی که با وجود این مشکل هیچ‌گاه‌ بازارچه‌های مرزی رونق نمی‌گیرد.

غرفه‌داران با بیان این‌که افرادی که در بازارچه‌های مرزی کار می‌کنند، با کار در مناطق حساس مرزی به نوعی کار جهادی انجام می‌دهند،‌ می‌افزایند: باید برای کار در این شرایط تمهیدات ویژه‌ای در نظر گرفته شود، این در حالی است که افزایش روزانه انواع تعرفه‌های گمرکی، سود بازرگانی و حق ثبت سفارش فشاری است مضاعف.

در حالی که ما مجبور به پرداخت چنین هزینه‌هایی هستیم، افرادی بدون پرداخت این‌گونه عوارض از مرزهای غیررسمی کالا وارد می‌کنند و آن را به نصف قیمت کالاهای بازارچه به فروش می‌رسانند که افزون بر سود کلان، باعث کسادی کار ما نیز می‌شوند.

محمود طالع‌زاری،‌ کارشناس رسانه‌ای در استان سیستان و بلوچستان نیز معتقد است: تقویت بازارچه‌های مرزی، علاوه بر ایجاد اشتغال،‌ باعث افزایش رفت‌وآمد و به دنبال آن افزایش امنیت و رونق اقتصادی منطقه می‌شود. در حالی که در صورت عدم تحقق این مساله انتظار هرگونه رفتاری از جمله قاچاق کالا و ایجاد ناامنی از مردم بیکار و گرسنه منطقه دور از تصور نیست.

وی به ظرفیت‌های ویژه استان در زمینه‌های مختلف اشاره می‌کند و می‌افزاید: تولید انواع محصول خرما،‌ انبه و موز در بخش کشاورزی و پرورش محصولات آبزی مانند میگو در بخش شیلات، بخشی از این ظرفیت‌هاست که با وجود آنها و ایجاد صنایع تبدیلی برای این محصولات می‌توان بخش صادرات را در استان فعال کرد.

به گفته این کارشناس، سیستان و بلوچستان همچنین روی کمربند ذخایر فلزی جهان از جمله مس، منگنز، چهل‌کوره و حتی طلا قرار دارد که می‌توان با بهره‌برداری از این معادن و صادرات آنها کمک بزرگی به توسعه استان کرد.

طالع‌زاری با بیان این‌که فعالیت کنونی بازارچه‌ها با اهداف اولیه تاسیس آنها همخوانی ندارد، می‌گوید: بازارچه‌ها باید به گونه‌ای فعال شود که معیشت و امنیت مردم استان را تقویت کند، این در حالی است که اکنون به دلیل مشکلات متعدد و موانع موجود بر سر راه غرفه‌داران،‌ رکود اقتصادی بر این بازارچه‌ها حاکم است و مردم به جای کار در این بازارچه‌ها به‌طور اجبار به قاچاق سوخت که هزینه کمتر و سودآوری بیشتری دارد روی می‌آورند؛‌ مساله‌ای که خود به ایجاد ناامنی در منطقه دامن می‌زند.

نماینده مردم زابل، زهک و هیرمند در مجلس شورای اسلامی نیز با بیان این‌که در تمام دنیا از مرزها به عنوان یک فرصت برای ایجاد اشتغال و توسعه اقتصادی استفاده می‌شود، به جام‌جم می‌گوید: این در حالی است که به دلیل بی‌توجهی و مدیریت ناصحیح، این فرصت در مرزهای ما به یک تهدید تبدیل شده است.

سیدباقر حسینی با بیان این‌که به بهانه ایجاد امنیت،‌ جلوی اشتغال مرزنشینان را گرفته‌اند،‌ می‌افزاید: خشکسالی‌های چهارده ساله اخیر و به دنبال آن نابودی هامون، باعث از بین رفتن کشاورزی و بیکاری هزاران کشاورز و صیادی شده است که از قبل این دریاچه ارتزاق می‌کردند. این در حالی است که در این منطقه دورافتاده هیچ‌گونه امکانات دیگری نظیر کارخانه برای اشتغال وجود ندارد و تنها کارگاه‌های کوچک موجود نیز تعطیل و کارگران آنها بیکار شده‌اند.

حسینی تاکید می‌کند: اکنون تنها راه تامین معیشت مردم استان بویژه در منطقه سیستان، فعالیت در بازارچه‌های مرزی است که سه بازارچه موجود این منطقه نیز عملا به دلیل سختگیری‌های غیرقانونی و بی‌مورد در حال رکود به سر می‌برد.

وی با بیان این‌که اکنون بهترین و امن‌ترین مسیر برای ترانزیت کالا به قندهار مسیر میلک است،‌ می‌گوید: این در حالی است که تریلی‌های حمل کالا، روزها و هفته‌ها به دستور غیرقانونی دادستانی و به بهانه حمل احتمالی سوخت قاچاق، در مرز میلک خوابانده می‌شود تا صاحبان کالا از خیر این مرز بگذرند و کالاهای خود را از طریق مرزهای دیگر جابه‌جا کنند.

حسینی تصریح می‌کند: توجه بسیار کمی به این استان محروم بویژه در بخش ایجاد اشتغال شده است، به طوری که بسیاری از جوانان ما حتی جوانان تحصیلکرده با مدرک کارشناسی، اکنون به دلیل روی آوردن به حمل مواد مخدر صنعتی و از روی ناچاری و بیکاری در زندان‌ها به سر می‌برند.

وی خاطرنشان می‌کند: چگونه است که یک گالن سوخت از دست یک پیرزن و با حکم حمل سوخت قاچاق گرفته و به زمین ریخته می‌شود، اما هزاران نفر شتر بدون هیچ توجه و سختگیری از مرزهای غیررسمی وارد استان شده و اطراف دریاچه و در بیابان‌ها رها می‌شوند و اصلا به چشم مسئولان مبارزه با قاچاق کالا نمی‌آید؟

نماینده مردم زابل، زهاب و هیرمند با این حال از پیگیری‌های خود و دیگر نمایندگان استان درباره فعال‌کردن دوباره بازارچه‌های مرزی خبر می‌دهد و می‌گوید: جلساتی با استاندار سیستان و بلوچستان و دبیر مبارزه با ستاد مبارزه با قاچاق کالا برگزار و قرار شده از سوی این ستاد مساعدت‌هایی صورت گیرد.

در همین راستا حاتم نارویی، استاندار سیستان و بلوچستان نیز با بیان این‌که مرز تهدید نیست و به عنوان یک فرصت مناسب باید از آن استفاده کرد به فارس می‌گوید: در این خصوص باید طوری برنامه‌ریزی شود تا بازارچه‌های مرزی با نظارت صحیح و کامل در امر صادرات و واردات در حد ضرورت فعالیت داشته باشند و تلاش خود را در جهت تحقق این مساله به کار خواهیم گرفت.پیگیری‌های خبرنگار جام‌جم برای گفت‌وگو با مدیر سازمان صنعت، معدن و تجارت استان و مدیر بازارچه‌های مرزی به نتیجه‌ای نرسید، به طوری که مسئول روابط عمومی سازمان صنعت معدن و تجارت امور و مشکلات مربوط به بازارچه‌ها را به این سازمان مربوط ندانست و مدیر بازارچه‌ها نیز حاضر به گفت‌وگو در این‌باره نشد.

فاطمه مرادزاده - گروه ایران