روزهای کم‌آبی برای کوه‌های سهند

این آب‌های زیرزمینی که به گفته کارشناسان مربوط، یکی از باکیفیت‌ترین و مطلوب‌ترین آب‌های زیرزمینی کشور محسوب می‌شود از کوه‌ها و چشمه‌های معروف سهند سرچشمه گرفته و در گذشته نه‌چندان دور نقش بسیار زیادی در آبیاری و آبرسانی به شهرها و روستاهای منطقه و از همه مهم‌تر کلانشهر تبریز داشته است، اما توسعه صنایع از یک طرف و رشد بی‌رویه جمعیت از سوی دیگر رفته رفته این کلانشهر را با مشکل بی‌آبی مواجه کرد، به طوری که اوایل دهه 70 شاهد بحران آب شرب در کلانشهر تبریز بودیم.

ارسلان هاشمی، مدیرعامل آب منطقه‌ای آذربایجان شرقی در این باره اظهار کرد: تا دهه 70 اصلی‌ترین منبع تامین آب شرب تبریز دامنه‌های شمالی سهند به شمار می‌رفت که با افزایش سطح بهداشتی جامعه و جمعیت، فشار مضاعفی به این منبع وارد شده است و این منبع دیگر به تنهایی قادر به تامین آب شرب تبریز نبود.

وی افزود: تا این که با احداث سد نهند در سال 76 حدود 20 میلیون مترمکعب به ظرفیت آب شرب تبریز اضافه گردید و حدود چهار سال از شدت کمبود آب کاسته شد. همچنین از سال 76 خط آبرسانی از زرینه‌رود به مدار پیوست و مشکل تامین آب شرب تاحدود زیادی حل شد.

مدیرعامل آب منطقه‌ای استان ادامه داد: اما با این حال هنوز که هنوز است برداشت آب از منابع زیرزمینی و دامنه‌های شمالی سهند همچنان ادامه دارد، به طوری که در 10 سال گذشته حدود دو متر و 60 سانتی‌متر از آب چاه‌های این منابع افت کرده و از نظر مقدار نیز حدود 30 میلیون مترمکعب کاهش یافته است.

رضا پوررجب، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب آذربایجان شرقی در این رابطه نظر دیگری دارد.

وی معتقد است: با توجه به این که شرکت آب و فاضلاب تامین آب شرب شهروندان را بر عهده دارد، لذا منطق حکم می‌کند از هر راه ممکن برای تامین آب سالم مورد نیاز شهروندان استفاده کنیم. با این حال شرکت آب و فاضلاب با توجه به حساسیت و اهمیت سفره‌های زیرزمینی تاحدود زیادی سعی می‌کند از این منابع استفاده کمتری داشته باشد.

پوررجب افزود: به طوری که این استان حدود 70 درصد از آب شرب خود را از آب‌های سطحی و بقیه را از طریق سفره‌های آب زیرزمینی بخصوص دامنه‌های شمالی سهند تامین می‌کند.

مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان ادامه داد: در این رابطه آذربایجان شرقی تنها استانی است که از آب‌های سطحی خود بیشترین استفاده را دارد و درصد کمی از آب مورد نیاز را از آب‌های زیرزمینی تامین می‌کند.

وی با اشاره به این که هم‌اکنون حدود 74 چاه برای تامین آب شرب در مواقع اضطراری در دامنه‌های شمالی سهند موجود است، افزود: میزان برداشت ما از این دامنه‌ها حدود 1823 لیتر در ثانیه است که 50 درصد مواقع عادی را شامل می‌شود و بقیه را برای روزهای مبادا و بحرانی ذخیره می‌کنیم.

به گفته کارشناسان، آب‌های موجود دامنه‌های شمالی سهند در اعماق پایینی زمین واقع شده‌ است و به دلیل نبود فعالیت‌هایی که باعث آلودگی آب در آن مناطق شود، این آب‌ها از کیفیت بسیاربالایی برخوردار و تا حدود زیادی فاقد هرگونه آلودگی زیست‌محیطی و انگلی است و منبع استراتژیک بسیار مهم و حیاتی برای مواقع بحرانی منطقه محسوب می‌شود.

هاشمی، مدیرعامل آب منطقه‌ای استان راهکار جلوگیری از کاهش آب سفره‌های زیرزمینی در این منطقه را کاهش استفاده از این منابع ذکر کرد و گفت: باید سعی کنیم از این منابع فقط در مواقع پیک مصرف که فصل تابستان است استفاده کنیم و بقیه طول سال با به حداقل رساندن مصرف و استفاده از سایر منابع، آب موجود در سفره‌های زیرزمینی را برای مواقع بحرانی که نتوانیم از سد نهند و خط آبرسانی استفاده کنیم ذخیره نماییم.

وی افزود: با هماهنگی بیشتر بین مدیران و عدم بخشی‌نگری به مسائل می‌توان سیاست برداشت کمتر از تغذیه سفره آب زیرزمینی دامنه‌های شمالی را عملیاتی و ذخیره‌‌سازی کرد.

مدیرعامل آب منطقه‌ای استان ادامه داد: با توجه به بررسی‌های کارشناسی منابع موجود تکافوی نیازهای شرب و صنعت شهر تبریز را در یکی دو سال آینده نخواهد کرد و این امر ضرورت تسریع در اجرای خط دوم آبرسانی و انتقال آب ارس به تبریز را که در دستور کار جدی شرکت قرار دارد دوچندان می‌کند.

پوررجب، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان معتقد است: هم‌اکنون نیاز کلانشهر تبریز در ساعات پیک مصرف حدود 4.5 تا پنج مترمکعب در ثانیه است و باتوجه به ساخت و سازهای صورت گرفته در شرق تبریز چون آذران، مرزداران، ملکیان، خاوران و... پیش‌بینی می‌کنیم در افق 1415 نیاز کلانشهر تبریز در ساعات اوج مصرف به 9 مترمکعب در ثانیه برسد که این امر بر ضرورت انتقال آب از ارس به تبریز و دشت تبریز تاکید دارد.

ارسلان هاشمی، مدیرعامل آب منطقه‌ای استان نیز در این رابطه می‌گوید: با توجه به این که خط اول آبرسانی به پیک مصرف رسیده، اگر در اسرع وقت خط دوم به مدار وارد نشود به اجبار برای تامین آب شرب تبریز فشار زیادی روی آب‌های زیرزمینی وارد می‌شود و چون در مواقع بحرانی مدیریت تبریز وابسته به آن منبع است، لذا اگر حادثه غیرمترقبه‌ای صورت گیرد قادر به تامین آب مورد نیاز شهروندان کلانشهر تبریز نخواهیم بود و این امر تهدیدی برای منطقه محسوب‌می‌شود.

وی افزود: هم‌اکنون به طور سالانه حدود 64 میلیون مترمکعب آب از دامنه‌های شمالی سهند اعم از قنات و چاه برای تمامی مصارف برداشت می‌شود و حدود 46 میلیون مترمکعب آن برای شرب است که اگر بتوانیم سالانه 30میلیون مترمکعب در مخزن خود نگه داریم ظرف سه چهار سال آینده حدود صد میلیون مترمکعب آب در مخازن خود ذخیره خواهیم داشت که برای تامین آب در مواقع بحرانی امیدوارکننده است.

سعیده دلال علیپور - جام‌جم تبریز