2 میلیون خودرو، معاینه فنی را دور می‌زنند

در حالی که آلودگی هوای تهران هر روز در شرایط بحرانی‌تر قرار می‌گیرد و خودروهای داخلی نیز ناایمن‌تر و آلاینده‌تر می‌شوند، مراکز معاینه فنی خودرو هر سال خلوت‌تر از سال گذشته می‌شود. چرا؟

همان‌طور که اشاره کردید. متاسفانه در شرایطی که 90 درصد آلودگی هوای پایتخت ناشی از منابع متحرک ـ خودروها و موتورسیکلت‌ها ـ است، اما تنها یک‌پنجم خودروهای واجد شرایط معاینه فنی به مراکز ما مراجعه می‌کنند، 5‌/‌1 میلیون خودرو معاینه فنی را دور می‌زنند که اگر قانون معافیت پنج ساله خودروهای نوشماره را هم در نظر بگیریم، این رقم حدود 5‌/‌2 میلیون خودروی واجد شرایط مراجعه به مراکز معاینه فنی را شامل می‌شود که از انجام معاینه فنی خودداری می‌کنند و در حالتی خوشبینانه در طول سال تنها 500 هزار خودرو به مراکز معاینه فنی مراجعه می‌کنند.

در واقع، قانون معافیت پنج ساله خودروها از انجام معاینه فنی به کاهش روند مراجعه خودروها برای انجام معاینه فنی دامن زده است. یک مقایسه آماری ساده بین 6 ماه اول امسال با 6 ماه اول سال گذشته نشان می‌دهد با وجود تاکید سازمان‌های متولی به نقش معاینه فنی در کاهش آلودگی هوا و سختگیری پلیس نسبت به داشتن برگه معاینه فنی، اما متاسفانه آمار مراجعان به مراکز ما هر ساله نسبت به سال قبل با کاهش مواجه می‌شود. به طور مثال در 6 ماه اول سال گذشته میزان مراجعه خودروهای سبک به مراکز معاینه فنی 331 هزار خودرو بوده که این رقم در نیمه اول امسال به 293 هزار خودرو کاهش پیدا کرده و با افت 11 درصدی مواجه شده است. همچنین مراجعه خودروهای سنگین به مراکز معاینه فنی خودروهای تهران طی 6 ماه اول امسال نسبت به سال گذشته با کاهش 5 درصدی همراه بوده است. در این میان، موتورسیکلت‌ها در فراری‌بودن از معاینه فنی گوی سبقت را از خودروها هم ربوده‌اند به این ترتیب که آمار 584 موتورسیکلت مراجعه‌کننده به مراکز معاینه فنی طی 6 ماه اول سال 90 با 57 درصد کاهش به 249 دستگاه موتورسیکلت در مدت مشابه سال 91 رسیده است.

اما چیزی که در این میان ما را نگران‌تر از همیشه کرده این است که مراجعه‌نکردن خودروهای واجد شرایط انجام معاینه فنی در واقع به منزله ناایمن‌ترشدن خودروهاست که پیامدهای جبران‌ناپذیر آن در وقوع تصادفات مرگباری که نقص فنی خودروها عامل 13 درصد آنهاست، خود را نشان می‌دهد اما متاسفانه باز هم مالکان خودروهای واجد شرایط همچنان از انجام معاینه فنی خودداری می‌کنند که البته به اعتقاد بنده این موضوع بیش از این که با طرح‌های ضربتی و اعمال قوانین سختگیرانه بهبود پیدا کند، نیازمند فرهنگسازی میان رانندگان و اطلاع‌رسانی هر چه بیشتر در این زمینه است. شاید به این ترتیب آنها متعهدانه‌تر نسبت به معاینه فنی خودرویشان عمل کنند و به این باور برسند که انجام معاینه فنی در وهله اول موجب اطمینان از ایمنی خودرو و حفظ سلامت خود و سایر سرنشینان آن و در مرحله بعد تاثیر مستقیمی در کاهش آلودگی هوای شهرشان خواهد داشت که به نظر می‌رسد متاسفانه هنوز اهمیت این موضوع در میان مالکان 5‌/‌1 میلیون خودروی گریزان از معاینه فنی در پایتخت جا نیفتاده است.

متاسفانه در شرایط کنونی تنها راهکار برای الزام خودروهای واجد شرایط به معاینه فنی جریمه پلیس است که تاکنون چندان هم در الزام خودروها برای انجام این امر موثر واقع نشده است. شاید جالب باشد بدانید در آماری که از مراجعه خودروها به مراکز معاینه فنی ما وجود دارد کمترین تعداد، مربوط به خودروهای شخصی شهروندان است، مابقی مراجعان مربوط به خودروهای دولتی و بخصوص تاکسی‌ها و اتوبوس‌های سطح شهر است. این وسایل نقلیه نیز با ترفندها و تسهیلات ویژه‌ای که برایشان در نظر گرفته شده تن به این کار می‌دهند. به طور مثال اتوبوس‌های شرکت واحد تنها با پرداخت 4000 تومان موظفند حداقل سالانه دو بار برای انجام معاینه فنی مراجعه کنند.

همچنین برای تاکسی‌ها هم قرار است بزودی کوپن‌هایی در اختیارشان قرار گیرد تا آنها با تخفیف ویژه، سالانه چهار بار برای انجام معاینه فنی به مراکز مراجعه کنند.

البته برای الزام رانندگان تاکسی و اتوبوس تنها چاره این بوده که اعلام کنیم اگر در انجام معاینه فنی کوتاهی کنند، حمایت‌ها و تسهیلات حمایتی سازمان‌شان قطع خواهد شد.

البته در کنار این موضوع لایحه‌ای را تدوین و به شورای شهر تهران ارسال کرده‌ایم که براساس آن خودروهای فاقد برگه معاینه فنی نتوانند وارد محدوده زوج و فرد و طرح ترافیک شوند.

همچنین پیشنهاد داده‌ایم خودروهایی که قصد دریافت آرم طرح ترافیک دارند، حتما باید برگه معاینه فنی دریافت کنند. شاید با تصویب دو لایحه مذکور در شورای شهر بتوان به جدی‌تر گرفته‌شدن اهمیت معاینه فنی برای خودروها و تاثیر غیرقابل انکار آن بر وضع بحرانی آلودگی هوا امیدوار شد.

موتورسیکلت‌ها در حالی عامل 25 درصد از آلودگی هوای تهران هستند که متاسفانه آمار مراجعه آنها به مراکز معاینه فنی در سال تقریبا صفر است. از حدود 4 میلیون موتورسیکلت در تهران سالانه حدود 1500 دستگاه برای معاینه فنی مراجعه می‌کنند.

خطوط معاینه فنی موتورسیکلت در مراکز ما وجود دارد، اما بهره‌برداری از آنها به دلیل کمبود مراجعه‌کننده تقریبا در حد صفر است.

متاسفانه اجباری برای معاینه فنی موتورسیکلت‌ها وجود ندارد و این تعداد موتورسیکلتی هم که سالانه مراجعه می‌کنند بیشتر موتورهای متعلق به پیک هستند که از آنها برگه معاینه فنی خواسته می‌شود. شاید اگر مراجع قانونگذار در قانون بصراحت به موضوع الزام موتورسیکلت‌ها بر انجام معاینه فنی تاکید می‌کردند حالا حدود سه میلیون دستگاه موتورسیکلت بدون برگه معاینه فنی در تهران وجود نداشت. در واقع تا زمانی که نقص قانونی در این زمینه داریم، نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم تمام راکبان موتورسیکلت‌ها با میل و رغبت خودشان برای انجام معاینه فنی مراجعه کنند.

در حال حاضر 12 مرکز معاینه فنی خودروهای سبک و چهار مرکز معاینه فنی خودروهای سنگین در مجموع با 38 خط مکانیزه معاینه فنی در پایتخت فعال است، اما متاسفانه در شرایط عادی 70 درصد ظرفیت این مراکز خالی است و از 5/2 میلیون خودروی واجدشرایط در هر سال تنها 500 هزار دستگاه در حالت خوشبینانه به این مراکز مراجعه می‌کنند.

در مورد اجرای طرح‌های ضربتی حتما شما هم تجربه دوره‌های پیش را به یاد دارید. هر از چند گاه پلیس راهور برای جدیت بخشیدن به موضوع معاینه فنی، طرح‌های ضربتی را به اجرا درمی‌آورد که این موضوع باعث هجوم یکباره خودروها به مراکز معاینه فنی و تشکیل صف‌های طویل و ساعت‌ها معطلی رانندگان می‌شد و پس از مدتی که آب‌ها از آسیاب می‌افتاد دوباره معاینه فنی به فراموشی سپرده می‌شد.

موضوع مهم این است که ظرفیت مراکز ما کاملا پاسخگوی نیاز فعلی شهر تهران است، اما اجرای طرح‌های ضربتی که باعث هجوم یکباره شهروندان به مراکز معاینه فنی می‌شود این تصور را ایجاد می‌کند که ظرفیت فعلی مراکز پاسخگوی مراجعه شهروندان نیست. بنابراین با توجه به 38 خط معاینه فنی فعالی که در سطح شهر مستقر است اگر مسئولان پلیس به عنوان ضابطان اجرای قانون اطلاعاتی از وضع خودروهای شهر تهران در اختیار ما قرار دهند، این امکان را خواهیم داشت که در طول سال و به طور مستمر و تدریجی خودروهایی را که موعد معاینه فنی‌شان در حال اتمام است، شناسایی کرده و با تماس تلفنی با شهروندان از آنها بخواهیم برای انجام معاینه فنی به نزدیک‌ترین مرکز معاینه فنی به محل سکونت یا کارشان مراجعه کنند، اما اگر بخواهیم فقط رانندگان را با طرح‌های ضربتی ملزم به انجام معاینه فنی کنیم باز هم با همان شلوغی و ازدحام در مراکز معاینه فنی مواجه خواهیم بود.

تست‌ها و ارزیابی‌های ایمنی و آلایندگی‌های خودروها را براساس ویژگی خودروهای تولید داخل ارتقا می‌دهیم. در حال حاضر خودروهای داخلی براساس استانداردهای ایمنی و آلایندگی جزو رده تولیدات EURO2 و EURO3 است؛ بنابراین تمام دستگاه‌های ارزیابی و همچنین نوع تست‌ها، هم از لحاظ ایمنی خودروها و هم از لحاظ آلایندگی آن بر همین مبنا انجام می‌شود. ضمن این که اگر کیفیت خودروهای تولید داخل ارتقا پیدا کند یعنی استانداردهای تولید خودروی داخلی به EURO5 و EURO6 برسد از سوی سازمان حفاظت محیط‌زیست به ما ابلاغ می‌شود که تست‌های بررسی و سنجش خودروها در مراکز معاینه فنی و همچنین تمام دستگاه‌ها نیز مطابق با این استانداردها ارتقا پیدا کند.

به این ترتیب تست‌های سنجش ایمنی و آلایندگی خودروهای داخلی در مراکز معاینه فنی پایتخت مطابق با آخرین وضع استانداردهای معاینه فنی خودروهایی با ویژگی EURO2 و EURO3 است. در واقع اگر هم‌اکنون امکان اجرای تست‌هایی همزمان با آخرین استانداردهای روز دنیا در سنجش خودروهای داخلی از لحاظ ایمنی و آلایندگی وجود ندارد، دلیل عمده آن این است که هنوز بسیاری از خودروهای تولید داخل کیفیت‌شان به اندازه آخرین استانداردهای ایمنی و آلایندگی خودروهای دنیا ارتقا نیافته و اگر این تست‌ها روی تولیدات داخلی اجرا شود قطعا تعداد زیادی از خودروها مردود خواهند شد؛ بنابراین تست‌های خودرو در مراکز معاینه فنی باید براساس کیفیت تولیدات داخلی به روز شوند.

برچسب‌های معاینه فنی پس از بررسی‌ها و انجام تست‌های دقیق ایمنی و آلایندگی روی خودروها در مراکز معاینه فنی تهران که همگی مکانیزه هستند، صادر می‌شود و صدور برگه‌های معاینه فنی فله‌ای بدون حضور خودرو در مراکز و بررسی آن صرفا در مراکز غیراستاندارد معاینه فنی در حاشیه پایتخت انجام می‌شود و خوشبختانه تاکنون حتی یک شکایت هم از نقص فنی منجر به تصادفات با وجود داشتن برگه معاینه فنی نداشته‌ایم.

من نیز صدور تلفنی برگه‌های معاینه فنی بدون این‌که نیازی به حضور خودرو در مراکز معاینه فنی باشد را شنیده‌ام، اما تاکید می‌کنم این موضوع به هیچ‌وجه در مراکز معاینه فنی تهران اتفاق نمی‌افتد و حتی یک مورد هم در مراکز ما گزارش نشده است.

متاسفانه مراکز معاینه فنی در حاشیه تهران فعالیت می‌کنند که برگه معاینه فنی را بدون نیاز به بازدید خودرو در این مراکز برای متقاضیان صادر می‌کنند.

به دلیل گزارش همین تخلفات هم است که ما با توافق پلیس راهور، برگه‌های معاینه فنی صادرشده در شهرستان را قبول نداریم و فقط از نظر ما برگه‌هایی معتبر هستند که در مراکز معاینه فنی پایتخت باشد.

از نظر ما و پلیس صرفا برگه‌هایی که در مراکز معاینه فنی مکانیزه پایتخت و سایر شهرهایی که به معاینه فنی مجهزند، صادر شده باشد، معتبر است.

تصویب معافیت پنج ساله خودروهای نوشماره از معاینه فنی از جمله تصمیمات نسنجیده‌ای بود که به اعتقاد بنده و بسیاری از فعالان محیط‌زیست بدترین ضربه را به تشدید آلودگی هوا زده است. ما به قانون پنج‌ساله شدن معافیت خودروهای نوشماره از انجام معاینه فنی احترام می‌گذاریم، اما معتقدیم که این قانون حتما باید اصلاح شود، چرا که هم‌اکنون وضع ایمنی برخی خودروهای تولید داخل به حدی نامطلوب است که فقط یک‌سال پس از تولید دارای مشکلات و نقایص فنی جدی می‌شوند، از جمله مشکلاتی در سیستم سوخت و احتراق یا نقص فنی در ترمز چه برسد به این‌که بخواهیم این خودروها را برای پنج سال از انجام معاینه فنی معاف کنیم.

البته در این زمینه برخلاف تصور شما بیکار ننشسته‌ایم و همچنان از طریق اداره کل محیط‌زیست استان تهران و شورای شهر پیگیر راه‌های قانونی برای تغییر معافیت پنج‌ساله خودروهای نوشماره از معاینه فنی هستیم. همچنین از نمایندگان مجلس درخواست می‌کنیم این مصوبه را مورد بازنگری قرار دهند، چرا که معتقدیم معافیت پنج‌ساله خودروهای نوشماره یعنی معاف‌کردن 5/2 میلیون خودروی نیازمند انجام معاینه فنی و تشدید بحران آلودگی هوا که منابع آلاینده متحرک عامل 90 درصد آن است.

البته اقدامات دیگری هم در حال اجراست از جمله این‌که پیشنهادی به سازمان ترافیک ارائه کرده‌ایم که براساس آن خودروهای زیر پنج‌سال که نیازی به دریافت برگه معاینه فنی ندارند به حال خود رها نشوند و وضع ایمنی و آلایندگی آنها در یک دوره زمانی تعیین‌شده مورد بازبینی مجدد قرار بگیرند.

اکنون تنها ابزار شناسایی و کنترل خودروهای فاقد برگه معاینه فنی، ماموران راهنمایی و رانندگی به عنوان نیروی انسانی پلیس هستند که قطعا در چنین شرایطی امکان اعمال قانون برای تمام خودروهای متخلف که برگه معاینه فنی ندارند، وجود ندارد به همین دلیل چندی پیش لایحه‌ای را تدوین و به شورای اسلامی شهر تهران ارسال کردیم که براساس آن همان‌طور که هم‌اکنون ورود خودروها به محدوده طرح ترافیک به صورت مکانیزه کنترل شده و خودروهای متخلف فاقد آرم طرح ترافیک بدون نیاز به حضور فیزیکی پلیس و با دوربین شناسایی و جریمه می‌شوند، در مورد خودروهای بدون برگه معاینه فنی نیز این شیوه اجرایی شود. به این صورت که دوربین‌های نظارت تصویری در سطح شهر بتوانند خودروهای متخلف بدون برگه‌ معاینه فنی را شناسایی کرده و پس از برداشتن شماره پلاک آنها این اطلاعات در اختیار پلیس راهور قرار گیرد تا برای خودروهای متخلف قبض جریمه صادر شود. به این ترتیب با مکانیزه‌شدن شناسایی خودروهای فاقد برگه معاینه فنی، اعمال قانون برای رانندگان متخلف با دقت بیشتری امکان‌پذیر خواهد شد.

در حال حاضر هم تا زمانی که طرح مذکور در شورای شهر به تصویب برسد، ما در ستاد مرکزی معاینه فنی خودروهای تهران، مشغول تهیه بانک اطلاعاتی از خودروهای دارای معاینه فنی و همچنین خودروهای فاقد برگه معاینه فنی در پایتخت هستیم تا پس از تصویب طرح برای اجرا مشکلی نداشته باشیم و زیرساخت‌های اجرا فراهم باشد.

تلاش می‌کنیم اگر طرح شناسایی مکانیزه خودروهای فاقد برگه معاینه فنی در پایتخت به تصویب شورای شهر برسد تا پایان سال بتوانیم آن را اجرایی کنیم تا آن زمان هم همکاران ما در شرکت کنترل ترافیک شهرداری تهران قول داده‌اند، سایر تقاطع‌ها و معابر شهری را که فاقد دوربین‌های نظارت تصویری هستند، به این تجهیزات مجهز کنند تا پوشش بهتری از شهر داشته باشیم.

هم‌اکنون 30 آیتم به عنوان شاخصه‌های استانداردبودن سرویس مدارس تعریف شده که اگر قرار باشد در کارخانجات داخلی خودروهای ویژه‌ای به عنوان سرویس مدارس طراحی و تولید شوند باید حداقل این 30 شاخص را دارا باشند.

نحوه چیدمان صندلی‌ها، اندازه آنها، رنگ خودرو، وضع تابش نور، آینه‌ها و طراحی داخلی برای آسایش و تامین ایمنی دانش‌آموزان تا رسیدن به مدرسه یا منزل از جمله این شاخص‌هاست، اما این که چرا در حال حاضر به خودروهایی که به عنوان سرویس مدارس به کار گرفته می‌شوند برگه معاینه فنی داده می‌شود به هر حال واقعیت این است که باید با شرایط موجود ساخت.

یعنی حالا که هنوز خودروی ویژه سرویس مدارس در کارخانجات داخلی تولید نشده‌اند و بناچار باید از خودروهای عادی که برخی هم کارکرد تاکسی دارند، به عنوان سرویس مدارس استفاده شده، حداقل کاری که می‌توان انجام داد این است که وضع ایمنی این خودروها را در مراکز معاینه فنی ارزیابی کرد تا در صورت نقص فنی یا داشتن هر گونه مشکلی، امنیت جانی دانش‌‌آموزان در معرض تهدید قرار نگیرد. در حال حاضر، دیگر از پیکان به عنوان سرویس مدارس استفاده نمی‌‌شود، پراید هم اولویت دوم است و اعلام شده بیشتر از پژو تاکسی یا ون به عنوان سرویس مدارس استفاده شود.