سرگردان میان سرخوشی و افسردگی

او هنوز نمی‌داند مبتلا به بیماری اختلال دوقطبی (افسردگی شیدایی) است و اگر دیر به روانپزشک مراجعه کند شاید آینده آبستن حوادث ناخوشایندی برایش باشد.

حتی از اسمش هم می‌توان ماهیتش را تا حدی حدس زد و فهمید که احتمالا بیماران مبتلا به آن میان دو قطب رفتاری و احساسی در نوسان هستند و سرگردانی آنها میان این قطب‌ها روال عادی زندگی‌شان را مختل می‌کند، اما دکتر سارا هاشم‌پور، روانپزشک توضیح کامل‌تری درباره این بیماری دارد.

او با اشاره به این که اختلال دوقطبی از انواع اختلالات دوخلقی است، می‌گوید: در این بیماری روانی، خلق بیمار به شکل غیرطبیعی ونامتناسب با شرایط تغییر می‌کند و امکان دارد در دوره‌هایی بشدت پرانرژی یا تحریک‌پذیر (درگیر حمله‌های مانیا یا شیدایی) و در دوره‌هایی در نهایت اندوه (درگیر حمله‌های افسردگی) باشد.

هاشم‌پور تاکید می‌کند قرار نیست فرد در طول دوره شیدایی حتما بیش از اندازه خوشحال باشد، شاید فقط شدیدا تحریک‌پذیر شود، اما به هر حال او در این دوره تصمیم‌هایی غیرمتناسب با توانمندی‌هایش می‌گیرد و به همین علت رفتارش پرخطر می‌شود.

نشانه‌های دوره افسردگی این بیماران را تقریبا همه می‌دانیم، اما نشانه‌های دوره مانیا (سرخوشی) برای خیلی‌ها ناشناخته است. بر اساس توضیحات این روانپزشک در دوره مانیا نیاز به خواب بیمار کاهش پیدا می‌کند. او پرحرف می‌شود، فکرش شلوغ است یعنی نمی‌تواند یک روال ذهنی مشخص را دنبال کند. برای نمونه وقتی صحبت می‌کند دائم رشته افکارش را گم می‌کند، حرف‌هایش را نیمه‌کاره می‌گذارد و موضوع را عوض می‌کند.

به گفته این متخصص، بیمار در این شرایط دوست دارد در کار بقیه دخالت کند. مجموعه وسیعی از فعالیت‌های هدفمند را در طول ساعات بیداری‌اش دنبال می‌کند و از آنجا که دقت و تمرکزی ندارد همه آنها را نیمه‌کاره رها می‌کند. در این مرحله ممکن است دست به اقدامات خطرناکی بزند، برای مثال در سرمایه‌گذاری‌های کلان و پرخطر شرکت کند.

از سوی دیگر شاید میل جنسی‌اش زیاد شود و دست به رفتارهای پرخطر جنسی بزند و شرکای جنسی متعدد پیدا کند یا میلش به مصرف مواد مخدر زیاد شود.

هاشم‌پور هشدار می‌دهد که در هر دو مرحله افسردگی و شیدایی احتمال این که بیمار از خانه فرار یا اقدام به خودکشی کند یا دست به جنایت بزند بیشتر می‌شود.

به گفته هاشم‌پور، هنوز علت دقیق این بیماری مشخص نیست، اما احتمال بروز آن در افرادی که یکی از بستگان نزدیکشان به این بیماری مبتلاست بیشتر است که نشان می‌دهد ژنتیک در بروز این بیماری نقش دارد.

در کتاب‌های روانپزشکی نوشته شده است که ابتلا به بیماری اختلال دوقطبی در هر فرد حدود 6/2 تا 8/7درصد است که نسبت به بیماری مانند افسردگی با 20 تا 25 درصد امکان بروز در افراد، درصد نسبتا کمی محسوب می‌شود؛ اما نکته جالب این که این روانپزشک تاکید می‌کند احتمال بروز اختلال دوقطبی در کسانی که دچار بیماری افسردگی می‌شوند بیشتر است.

آمارها نشان می‌دهد سن شروع اختلال دوقطبی معمولا در مرز پایان دوره نوجوانی و آغاز جوانی است و به همین علت بهترین زمان برای شناسایی نشانه‌های بیماری نیز همین دوره است.

هاشم‌پور درباره نشانه‌های هشداردهنده‌ای که خانواده با مشاهده آنها در نوجوانش باید از روانپزشک راهنمایی بگیرد، توضیح می‌دهد: اگر نوجوانی خلق شاد غیرعادی دارد یا اگر به شکلی غیرطبیعی انرژی بالایی دارد یا آنقدر صحبت می‌کند که باید برای ساکت ‌کردن به او تذکر داد یا مایل است از خانه فرار کند یا سابقه فرارهای مکرر داشته است، این احتمال وجود دارد که به اختلال دوقطبی مبتلا باشد.

او البته تاکید می‌کند که داشتن یک یا چند تا از این نشانه‌ها همیشه نشانه اختلال دوقطبی نیست، اما بهتر آن است که اگر این رفتارها کارکرد طبیعی فرد را در زندگی دچار مختل کرده است، خانواده درباره آنها با پزشک مشورت کند.

این روانپزشک درباره نشانه‌های هشداردهنده دیگر می‌گوید: این نوع نوجوان‌ها ممکن است تمرکز کافی نداشته باشند، نتوانند هیچ کاری را تا انتها بدرستی انجام بدهند یا بی‌خوابی‌های طولانی داشته باشند.

روانپزشکان می‌گویند اگر اختلال دوقطبی کنترل و بیمار به روانپزشک ارجاع داده نشود، امکان دارد در هریک از دوره‌ها دست به کارهای خطرناکی بزند و علاوه بر این هرچه بیمار دیرتر به پزشک مراجعه کند، دوره‌های افسردگی و شیدایی او بیشتر به هم نزدیک می‌شود و بنابراین کمتر در شرایط عادی خواهد بود.

هاشم‌پور درباره شیوه کنترل این بیماری می‌گوید: در درمان اختلال دوقطبی هم از روش‌های دارودرمانی و هم از روش‌های غیردارویی مانند شناخت‌درمانی استفاده می‌شود.

او هشدار می‌دهد: نکته مهم این است که خانواده‌های این بیماران درک درستی از مشکل بیمارشان داشته باشند و در دوره‌های افسردگی و شیدایی با مشورت روانپزشک شیوه درست کنترل و رفتار با او را بیاموزند.