سقز؛ محصول خراش جنگل‌های زاگرس

به گزارش ایسنا، حتی مردم دیگر دیار هم بخوبی این سوغاتی کرمانشاه را می‌شناسند و از جویدن این آدامس طبیعی لذت می‌برند. سقز به همان اندازه که خوشمزه و دوست‌داشتنی است به دست آوردنش هم سخت است و هفته‌ها به طول می‌انجامد. نام درختش بنه یا ون است که نوعی پسته وحشی محسوب می‌شود و بارها عطر و طعم بخصوص میوه‌اش را که در اصطلاح محلی ونوشک نامیده می‌شود ، چشیده‌ایم.

کوه‌های زاگرس در بسیاری مناطق، از این درختان پوشیده شده و بومی‌های منطقه همه ساله با جمع‌آوری و فرآوری سنتی این محصول کسب روزی می‌کنند.

تولید سقز در استان‌های ایلام، کردستان، کهگیلویه و بویراحمد، فارس و در استان کرمانشاه نیز در شهرستان‌های پاوه، جوانرود، ثلاث باباجانی، دالاهو و گیلانغرب از دیرباز رواج داشته و پیشینه‌ای طولانی دارد. بجز سقز طبیعی محصولات جانبی دیگری ازجمله تربانتین و رزین هم از این درخت به دست می‌آید که در صنایع غذایی، عطرسازی، ساخت پلاستیک و واکس، صنایع دارویی و سموم کشنده آفات کاربرد دارد و از دانه این درخت برای تهیه روغن نیز استفاده می‌شود.

برداشت شیره این درخت از اواسط خرداد آغاز می‌شود و هر سال مقدار فراوانی سقز که به شیوه‌های محلی و سنتی فرآوری می‌شود به کشورهای حوزه خلیج فارس صادر می‌شود. برای جمع‌آوری شیره درخت بنه شیارهایی زیگزاگی روی درخت ایجاد می‌کنند و کاسه‌هایی را که از گل رس تهیه شده زیر شکاف قرار می‌دهند تا شیره کم‌کم وارد ظرف شود.

مدیرکل منابع طبیعی استان کرمانشاه با اعلام این‌که سالانه حدود یکصد تن سقز طبیعی از جنگل‌های استان برداشت می‌شود، گفت: توسعه کشت درخت بنه و فراهم کردن زیرساخت‌های لازم برای فرآوری صنعتی آن نقش بسزایی در بهبود وضع اقتصادی استان خواهد داشت.

حسن سلیمانی اظهار کرد: در حال حاضر 2200 خانواده روستایی از راه تولید سقز امرار معاش و به صورت سنتی و بومی اقدام به برداشت و فرآوری این محصول می‌کنند.

وی با اشاره به این که یک‌سوم جنگل‌های استان را درختان بنه تشکیل می‌دهد، افزود: چوب جنگل‌های زاگرس معمولا ارزش ندارد و استفاده از محصولات فرعی آنها در اولویت است. به گفته این مقام مسئول، سالانه حدود 60 هزار اصله نهال بنه در استان تولید می‌شود که به صورت رایگان در اختیار افراد متقاضی قرار می‌گیرد تا در برداشت و تولید سقز سهیم شوند. مدیرکل منابع طبیعی استان تصریح کرد: برداشت غیراصولی و نامناسب سقز ممکن است به نابودی درختان منجر شود و لازم است افراد بومی آموزش‌هایی را در این خصوص دریافت کنند.