جوانه‌های بهار عربی در عمان

با آن‌که سال گذشته با شروع اعتصابات و اعتراضات مردم، اصلاحات اندکی در کشور صورت گرفت، اما قدرت بلامنازع هنوز در دستان سلطان است و سوالات درباره آینده این کشور رو به فزونی است.

با آن‌که ناآرامی‌ها و خشونت در این کشور قابل مقایسه با دیگر کشورهای عربی نیست، اما آرامش و ثبات در این سلطان‌نشین در حال به چالش کشیده ‌شدن است.

بسیاری از فعالان سیاسی عمان، فقدان یک ولیعهد جاه‌طلب را که مترصد فرصت برای جانشینی باشد، مطلوب می‌دانند، اما در کشوری که انتقاد علنی از سلطان تابو محسوب می‌شود اصلاح‌طلبان بر این باورند کشور به ایجاد ساختارهای نظارت و کنترل و برقراری توازن نه علیه سلطان، بلکه جانشین ناشناخته‌اش در آینده نیاز دارد.

اصلاحات به شکل تدریجی آن‌طور که حکام خلیج‌فارس اغلب تمایل دارند آن را تحول و نه انقلاب بنامند، در این کشور با جدیت تمام آغاز شده و تنش‌ها از اواخر ماه گذشته بالا گرفته است.

صنایع نفت نیز به عنوان ستون فقرات اقتصاد کشور به خاطر اعتصابات لطمه فراوانی دیده است و در درگیری‌های 11 ژوئن 22 نفر در مسقط بازداشت شدند.

شیوه برخورد با زندانیان سیاسی جان دوباره‌ای به گروه‌های معترض در بحرین، عربستان و امارات متحده عربی داده واکنون عمان نیز در حال پیوستن به کلوپ کشورهای نا‌آرام شورای همکاری خلیج‌فارس است.

در حال حاضر معترضان خواه به دلیل احترام یا واقع‌بینی سیاسی از انتقاد مستقیم از سلطان پرهیز کرده‌اند، اما کاربران اینترنت کم‌کم انگشت خود را به سوی سلطان نشانه رفته‌اند.

در پاسخ به این تحولات، دادستان کل کشور اعمال قانون علیه کسانی را افزایش داده است که در سخنرانی‌ها دست به تحریک مردم و اقدام به بی‌احترامی به مقامات کنند.

تظاهرکنندگان عمانی خواهان کار و افزایش دستمزدند. کارگرانی که چندی قبل بعضی از هتل‌های پنج ستاره ساحلی را برای مدت کوتاهی اشغال کرده بودند، با تیراندازی پلیس عمان که تا پیش از این هرگز تجربه مواجهه با تظاهرات را نداشته است سرکوب و در این درگیری‌ها دو نفر کشته شد.

این حوادث باعث شد سلطان راهبرد محتاطانه‌تری در پیش بگیرد. بر خلاف حکام ستمگر و ظالم بحرین، سلطان قابوس چند نفر از وزرا و اعضای ارشد نیروهای امنیتی را از کار بر کنار و زندانیان سیاسی را آزاد کرد. وی همچنین قول اصلاحات گسترده‌تر از جمله آزادی مطبوعات و برداشتن گام‌های آرام برای استقلال دادگاه‌ها را داده است.

عمانی‌ها همچنین تمایل به تشکیل پارلمانی دو مجلسی را مطرح کرده‌اند که بر خلاف پارلمان کنونی ضعیف و بی‌روح و پر از وکیل‌الدوله‌ها و وزرای سابق نباشد.

بحث‌های سیاسی و اجتماعی در میان مردم رواج گسترده‌ای یافته است و جوانان در حال سازماندهی تریبون‌هایی برای بحث آزاد در اینترنت هستند، اما بازداشت‌های اخیر حاکی از آن است که حکومت اجازه عبور از خطوط قرمز را نمی‌دهد و این مساله باعث شده است حتی اصلاح‌طلبان نیز دست به خود سانسوری زده و در جلسات عمومی احساس عدم امنیت داشته باشند.

سلطان خود را موظف به افزایش حقوق و دستمزد و نیز ایجاد 50 هزار شغل جدید کرده که اکثرا در ارتش و نیروهای امنیتی است، اما احتمالا با توجه به کاهش تولید نفت چنین راه‌حل‌هایی نمی‌تواند در درازمدت موثر واقع شود.

عمان بر خلاف بحرین، پیشنهاد کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس برای کمک ده میلیارد دلاری را رد کرده و این حکایت از آن دارد که این کشور قاطعانه در پی حفظ استقلالش است.

افزون بر این، عمان که نیمی از جمعیتش پیرو مکتب اسلامی الاباضیه‌اند در باره نفوذ وتهاجم فرهنگی سلفی‌های سعودی و افکار بدعت‌آمیز آنان بسیار حساس است.

عمانی‌ها در حال حاضر خرسند و راضی به نظر می‌رسند، اما دو مشکل انتقال به اقتصاد غیرنفتی و جانشینی سلطان حکایت از آن دارد که این سلطان‌نشین بظاهر آرام چندان هم نمی‌تواند بهار عربی را نادیده بگیرد.

مجله اکونومیست، ژوئن 2012
مترجم: ایرج جودت