وقتی نمی‌شود روی سینما حساب کرد

اگر چه شنیدن این اخبار برای اغلب مردم جذابیت‌هایی به همراه دارد و از توانایی سینماگران ما در عرصه‌های دیگر هنری حکایت دارد، اما این سوال را هم به ذهن متبادر می‌کند که دلیل روی آوردن و تمایل سینماگران به حوزه‌های دیگر چیست؟

هر چند طرح این سوال ممکن است خوشایند برخی سینماگران نباشد اما از این‌رو مطرح می‌شود تا بدانیم آیا سینمای ایران جایگاه محکمی از لحاظ معیشت هست یا خیر.

کسانی که روزگاری از راه فعالیتشان در سینما امرار معاش می‌کرده‌اند، چرا شغل‌های دیگری را نیز پی گرفته‌اند؟ سراغ برخی سینماگران رفتیم تا نظر آنها را در این رابطه جویا شویم و آنها نیز با خوشر‌ویی کمکمان کردند تا محملی برای پاسخ گفتن به سوالات بیابیم.

زیبا بروفه، بازیگر سینما که در عرصه تدریس بازیگری فعالیت می‌کند، در این باره می‌گوید: در وهله اول رو آوردن سینماگران به شغل‌های دیگر، برای امرار معاش است. تصور مردم این است که بازیگران و سینماگران در آمد خوبی دارند و دغدغه مالی ندارند، در حالی که حداقل در ایران که این‌طور نیست.

او دلیل اصلی این رویکرد را کسب درآمد می‌داند و می‌گوید: بازیگری حقوق ثابتی ندارد و از یک سنی که گذر می‌کنید به این نتیجه می‌رسید که باید حقوق مشخصی برای خود فراهم کنید.

بروفه همچنین درباره تمایل برخی بازیگران سینما به فعالیت در هنرهای دیگر می‌گوید: به نظر من این‌که بازیگران به سمت هنرهای دیگر گرایش پیدا می‌کنند، برای محبوبیت و معروفیت بیشتر نیست. چون به اندازه کافی شناخته شده هستند و به آنها توجه می‌شود.

او دلایل این مساله را کسب تجربه و کشف دنیای دیگر هنرها می‌داند و می‌گوید: فکر می‌کنم دوستان بازیگری که وارد عرصه‌های دیگر هنری می‌شوند، دوست دارند به تجربه‌های جدید دست بزنند.

از آنجا که در بازیگری، جای آدم‌های دیگر بازی می‌کنند و زندگی‌های دیگر را تجربه می‌کنند، بیشتر از مردم عادی دوست دارند فضاهای دیگر را تجربه کنند.

اساسا از این جهت به یک خودباوری و اعتماد به نفس می‌رسند که می‌توانند عرصه‌های دیگر را نیز تجربه کنند.

این بازیگر سینما و تلویزیون درباره دیگر فعالیت‌های خود می‌گوید: علاوه بر تدریس در زمینه بازیگری، دستی هم بر قلم دارم ولی تا به حال کتابی از من منتشر نشده است.

چندباری هم پیشنهاد شد تا نوشته‌هایم را منتشر کنم ولی فعلا نمی‌خواهم این اتفاق بیفتد.

او که علاقه‌مند به انتخاب شغل دیگری غیر از بازیگری است، می‌گوید: فعالیت در زمینه‌های دیگر اجتماعی به‌عنوان یک شغل، فکرم را مشغول کرده است. از آنجا که بازیگری برایم یک شغل نیست و با عشق آن را دنبال می‌کنم، به این نتیجه رسیده‌ام که شغل دیگری در کنار بازیگری داشته باشم.

کامران قدکچیان کارگردان فیلم سینمایی «آواز تهران» دراین‌باره می‌گوید: در شرایط اقتصادی کنونی کمتر کسی را پیدا می‌کنی که یک شغله باشد، سینماگران هم مستثنا از این جریان نیستند.

او معتقد است سینماگرانی که به سمت هنرهای دیگر گرایش پیدا می‌کنند، حتما استعداد دارند.

قدکچیان می‌گوید: بازیگری که خوانندگی می‌کند، حتما استعداد خوانندگی دارد وگرنه بعد از مدتی همه متوجه بی‌استعدادی‌اش می‌شوند. کسانی هم که استعداد کارهای هنری دیگر را ندارند و وارد این جریان می‌شوند، فقط در پی ژست و تظاهر هستند.

این کارگردان سینما که شغل اولش در سینما تدوینگری بوده است، می‌گوید: در این شرایط اقتصادی بیشتر کارگردانان فقط همین یک شغل را دارند ولی آنهایی که شرایط اقتصادی خوبی دارند، معمولا در پی شغل دوم و سوم می‌گردند.

برزو ارجمند که یک آلبوم موسیقی نیز از وی منتشر شده، طرح موضوع چند شغله بودن در سینما را حاشیه‌ای قلمداد می‌کند و می‌گوید: من به دلایل شخصی وارد جریان موسیقی شده‌ام و یکی از دوستانم سرمایه‌گذاری آلبوم موسیقی‌ام را به عهده گرفت. وگرنه اگر دست خودم بود، سرمایه‌ای برای انتشارش نداشتم. به اعتقاد این بازیگر، طرح مساله چند شغله بودن سینماگران، در شرایط کنونی دردی از سینما دوا نمی‌کند و بیشتر ایجاد حاشیه می‌کند.

حسین فرح‌بخش، تهیه‌کننده سینما نیز در این باره می‌گوید: شغل دوم در ارتباط با کار تهیه‌کنندگی با فرصت اندکی که ما داریم، تقریبا غیرممکن است. ولی با توجه به مشکلات اقتصادی، برخی سوپراستارها هستند که آینده‌نگری می‌کنند و تا زمانی که در اوج به سر می‌برند، در حوزه‌های دیگر اقتصادی سرمایه‌گذاری می‌کنند. به نظر من این یک کار ارزنده و کاملا عاقلانه است.

کارگردان «زندگی خصوصی» می‌گوید: کمتر تهیه‌کننده بخش خصوصی است که بتواند در بخش‌های دیگر هم کار کند، چون فرصتش پیدا نمی‌شود. مگر بعضی تهیه‌کننده‌های رانت‌خوار که پشت پرده، کارخانه کاشی‌سازی دارند ولی جلوی پرده از دولت وام می‌گیرند.

داریوش ارجمند، سختی معیشت در زندگی را باعث این می‌داند که همه چند شغله باشند و این موضوع را مختص سینما نمی‌داند. ارجمند می‌گوید: اگر بازیگر خوبی بیاید و عکاسی کند، چرا باید جلویش را گرفت؟ آقای رضا کیانیان آکتور سینماست و عکاسی هم می‌کند، خیلی هم موفق است. چرا نباید این کار را بکند؟ خیلی از بازیگران هم هستند که نقاشی می‌کنند، در کار موسیقی هستند یا مثلا من که نمایشنامه و سناریو می‌نویسم و شعر هم می‌گویم. حالا چون آکتور سینما هستم باید بیایند و یقه مرا بگیرند؟

این بازیگر سینما که مجری صدا و سیما هم بوده است، می‌گوید: جهان امروز از انسان، موجودی تک ساحتی می‌خواهد که سرت را پایین بیندازی و کار خودت را بکنی. اما من معتقدم همه چیز به من مربوط است. اگر بتوانم شعر می‌گویم، درباره فوتبال، پزشکی، جامعه شناسی و... حرف می‌زنم، چون انسان هستم والگوی من علی‌بن‌ابیطالب است. کسی که آنقدر کوشش کرده که در مورد جنگ، قضاوت، فلسفه، زندگی زناشویی، عرفان و... سخن می‌گوید. او می‌افزاید: این‌که یک نفر موقعیتش را از راه نادرست، رابطه خانوادگی و پشت هم اندازی به‌دست بیاورد، اشتباه است. کسانی که با رابطه و بدون تخصص و تجربه کار می‌کنند، دست به اشتباه می‌زنند. اگر کسی که یک دوربین دیجیتال دارد، اسم خودش را بگذارد عکاس، اشتباه است. ولی آیا ممکن است کسی بدون توانایی‌ و همین‌طوری ویولن بزند؟ اما متاسفانه برخی هنرها چون بازیگری مثل گرمابه عمومی شده‌اند، هرکس که از راه می‌رسد، وارد این حوزه می‌شود.

علی سرتیپی، تهیه‌کننده سینما هم در این باره می‌گوید: دلیل اصلی روی آوردن سینماگران به شغل دوم، این است که نمی‌شود روی سینما حساب باز کرد. شرایط مالی و معنوی سینما، آینده روشنی ندارد و هر کس دنبال شغل دیگری می‌گردد که به لحاظ مالی نفع داشته باشد.او درباره روی آوردن برخی سینماگران به هنرهای دیگر می‌گوید: متاسفانه هنری چون بازیگری برای خودش بهاری دارد، برخی سوپراستارها به سراغ سرمایه‌گذاری یا شغل‌های دیگر می‌روند، تا آینده‌ای تثبیت شده داشته باشند.

از سوی دیگر سرتیپی می‌گوید: بعضی تهیه‌کننده‌ها شغل‌های دیگری دارند، مثلا من به‌عنوان تهیه‌کننده کارهای دیگر سینماداری، پخش‌کنندگی و تبلیغات را در کنار کارهای بازار انجام می‌دهم، چون با یک شغل چرخ زندگی نمی‌چرخد.

آزاده کریمی‌سپهر / گروه فرهنگ و هنر