محاکمه‌ رهبران کودتای 1980 ترکیه

به گزارش منابع خبری، دادستان‌های دادگاه خواهان حبس ابد برای هر دو ژنرال بازنشسته ارتش ترکیه هستند. البته به نظر می‌رسد این دو ژنرال با توجه به سن و سال بالای خود به زندان نروند. پیش از برگزاری این دادگاه، ژنرال کنعان اورن گفته بود ترجیح می‌دهد خودکشی کند تا در دادگاه محاکمه شود. در ترکیه، برخلاف کشورهایی مانند لهستان، آرژانتین و شیلی، رهبران کودتای نظامی تاکنون محبور نبودند درباره عملکردشان توضیح دهند. سران کودتای نظامی ترکیه با تکیه بر ماده‌ای که در سال ۱۹۸۲ به پیشنهاد خودشان به قانون اساسی اضافه شد، برای مدت ۳۰ سال، با آگاهی از این‌که کسی قادر نخواهد بود در مورد عملکردشان سوالی بپرسد، در امنیت زندگی می‌کردند.

اگرچه این دو، نخستین مقامات نظامی هستند که به اتهام کودتاهای پیشین محاکمه می‌شوند، اما طی چند سال گذشته و پس از روی کار آمدن دولت اردوغان، محاکمه و به دادگاه رفتن نظامیان به صورت گسترده انجام شده است. این روند زمانی بیشتر شد که بندی در قانون اساسی ترکیه که به نظامیان و سران کودتا مصونیت قضایی می‌داد در همه‌پرسی سال ۲۰۱۰ حذف شد. ارتش ترکیه همواره در صحنه سیاسی این کشور نقش پررنگی ایفا کرده اما دولت رجب طیب اردوغان توانسته است نفوذ ارتش را به میزان قابل توجهی کاهش دهد. در سال‌های اخیر بسیاری از نظامیان به اتهام‌های گوناگون به دادگاه فراخوانده شده‌اند، اما محاکمه ژنرال اورن، از نظر نمادین حائز اهمیت است، زیرا نشان می‌دهد که توازن قدرت در ترکیه دیگر به نفع ارتش نیست.

عصر روز سه‌شنبه و پیش از برگزاری دادگاه، نمایندگان پارلمان و اعضای دولت و اعضای سایر احزاب در جلسه‌ای به بررسی این موضوع پرداختند. اردوغان در این جلسه اظهار کرد: به دنبال تهیه فهرستی از نام آن دسته از افرادی است که طی این کودتاها به آنها ظلم شده است. وی افزود: اولین و مهم‌ترین آسیب‌دیده این کودتا دولتی قانونی بود که نمایندگی ملت و مردم ترکیه را بر عهده داشت. در مقابل سران نظامی کودتای سال 1980 اظهار داشته‌اند دلیل دخالت آنها در امور کشور پایان دادن به خشونت‌های فزاینده خیابانی گروه‌های راستگرا و چپگرا بوده که حدود 5000 کشته برجاگذاشت.

50 نفر اعدام، بیش از 600 هزار نفر بازداشت، کشته شدن صدها نفر در زندان و ناپدید شدن هزاران نفر از جمله نتایج و آثار کودتای 12 سپتامبر 1980 نظامیان به رهبری کنعان اورن بود. کودتای نظامی ۱۹۸۰ ترکیه، آخرین و خونین‌ترین کودتا از زمان تشکیل جمهوری ترکیه به شمار می‌رود. 2 کودتای دیگر در سال‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۱ روی داد. نظامیان ترکیه خود را محافظ و وارث ساختار و نظام سکولاری می‌دانند که کمال آتاتورک در سال 1923 آن را پایه‌ریزی کرد.

نظامیان در ساختار سیاسی ترکیه همواره نقشی پررنگ داشته‌اند تا این‌که حزب اسلامگرای آزادی و عدالت به رهبری رجب طیب اردوغان وارد عرصه سیاسی شد. از آن زمان بود که نقش آنها با گذشت زمان به مراتب کمرنگ‌تر شد.

حذف آنها تنها محدود به عرصه سیاسی ترکیه نشده است، به گونه‌ای که حسین چلیک، سخنگوی حزب آزادی و عدالت اخیرا در مصاحبه‌ای اعلام کرد دولت قصد دارد نام شخصیت‌های اصلی کودتای 1980 و کودتاهای پیشین را از مدارس، خیابان‌ها و ورزشگاه‌های ورزشی حذف کند، چرا که آنها در گذشته ضربه‌ای سخت به مردم ترکیه وارد کردند.