موزه‌های علم واقعی چه ویژگی‌هایی دارد؟

در بخش نمایشگاه دائمی، علوم مختلف و پیشرفت‌های مربوط به آن به نمایش گذاشته می‌شود و شامل قسمت‌های مختلفی از جمله: تبدیل انرژی، فیزیک، زیست‌شناسی، شیمی و علم مواد، فضانوردی، نجوم، کشاورزی، صنایع مختلف، موجودات ماقبل تاریخ و... است که در آن تاریخچه سیر تکاملی علوم مشاهده می‌شود. این نمایشگاه شامل وسایل نمایشی گوناگونی است و در بسیاری از موارد بازدیدکننده در فرآیند یادگیری دخالت موثر دارد، مشاهده می‌کند، می‌اندیشد، عمل می‌کند و نتیجه عمل خود را می‌بیند. از دیگر موارد رایج در این نمایشگاه، فضاسازی است به این صورت که به طور مثال داخل یک معدن یا سفینه فضایی، زیردریایی، کشتی و... فضاها به صورت مجازی یا واقعی در ابعاد کوچک‌تر ساخته می‌شود. در بخش نمایشگاه موقت، نمایشگاه‌هایی به صورت موقت و با در نظرگرفتن موضوعات روز علمی در موزه علم برپا می‌شود و پس از گذشت مدت زمان مشخص به مدارس، دانشگاه‌ها، محیط‌های آموزشی و موزه‌های علوم دیگر انتقال داده می‌شود. با این عمل ارتباط بین مراکز علمی ـ آموزشی تقویت می‌شود. نمایشگاه‌های موقت این امکان را می‌دهد که بازدیدکنندگان با مسائل علمی روز آشنا شده و با تبادل اطلاعات، پاسخ سوالات و ابهامات خود را در زمینه‌های مختلف علوم پیدا کنند. در بعضی از موزه‌های علم برای ارائه موارد آموزشی ماندگار، کارگاه‌های مطالعاتی و نمونه‌سازی متنوعی ترتیب داده شده که به یادگیری مستقیم افراد کمک می‌کند، همچنین در موزه‌های علم می‌توان فضاهای کوچک‌تری را به افراد و مراکز علمی ـ پژوهشی اختصاص داد. در این صورت آنها فرصت ارائه نتیجه تحقیقات، مطالعات،کارهای انجام شده و نمایش نمونه‌های ساخته شده خود را دارند. حضور این مکان‌ها کمک زیادی به پرورش ذهن‌های خلاق و پرسشگر می‌کند. مرکز اطلاعات موزه علم شامل کتابخانه، اینترنت و دیگر اطلاعات دیداری و شنیداری است که می‌تواند در اختیار مراجعین موزه قرار گیرد تا ضمن افزایش اطلاعات علمی بتوانند مطالب تکمیلی درخصوص مفاهیم ارائه شده در موزه علم را نیز در آن بیابند. در بسیاری از کشورها، موزه‌های علم دارای بخش‌های تکمیلی نیز هستند. این بخش‌ها به‌صورت واحدهای مجزا ولی در قالب پیکری متحد با موزه علم هستند.

معمولا بخش‌های تکمیلی عبارتند از: سالن سینمای چهاربعدی و IMAX، آسمان‌نما (پلانتاریوم)، رصدخانه، سالن سینما و سالن همایش. IMAX سینمایی با پرده عریض و بزرگ است که بیننده را مسحور می‌کند و قابلیت ارائه مفاهیم علمی با جزئیات بیشتر را دارد. در سینمای 3 بعدی بیننده با استفاده از یک عینک مخصوص، تصویری 3بعدی از فیلم را می‌بیند. سینمای 4 بعدی حالت پیشرفته‌تری از سینمای 3 بعدی است که عوامل محیطی مانند تغییرات دما، وزش باد، بارش برف، بو و رطوبت هم برای نمایش فیلم در نظر گرفته شده است.

تاثیر نمایش فیلم در سینمای 4 بعدی به اندازه‌ای است که مخاطبان خود را در فضای واقعی حس می‌کنند. سینمای 3 بعدی نیز سالنی مجهز برای به تصویر کشیدن عظمت کهکشان، خورشید، ماه، سیارات و ستاره‌ها بر پرده نمایش است. در این سالن تصویر توسط چند پروژکتور زیر پرده گنبدی شکل آسمان‌نما (پلانتاریوم) تشکیل و توضیحات مرتبط توسط سیستم‌های صوتی پیشرفته دیجیتالی پخش می‌شود.

در انواع پیشرفته آسمان‌نما‌ها می‌توان فیلم‌های علمی با موضوعات مختلف را نمایش داد. رصدخانه شامل تلسکوپ و دیگر وسایل جانبی است تا امکان رصد اجرام سماوی را برای مشتاقان این علم فراهم آورد. رصدخانه دارای برنامه‌های متنوع رصدی است که امکان مشاهده و بررسی وقایع نجومی قابل رویت را در اختیار بازدیدکنندگان قرار می‌دهد. در طراحی موزه‌های علم باید کل فضا‌ها ساختاری علمی داشته باشد تا بازدیدکنندگان بتوانند مفاهیم علمی، اخلاقی و فرهنگی را در قالب فرآیند آموزشی مفرح در خود ارتقا دهند.