ارتقای رتبه ایمنی پرواز در ایران

در تاریخ این صنعت، رخداد و سوانح بسیاری ثبت شده است و هنوز هم با وجود تحول گسترده فناوری و استفاده از روش‌های پیچیده تکنولوژی شاهد تکرار برخی حوادث هستیم.

با این حال متخصصان حمل و نقل هوایی معتقدند این نوع حمل و نقل نسبت به سایر وسایل حمل و نقلی در سطح جهان دارای رتبه عالی در ایمنی است و این امر مدیون روش نوین استقرار سامانه ایمنی در ساخت و بهره‌برداری از هواپیماهاست.

یکی از اصول این سیستم درس گرفتن از وقایع گذشته و اجرای روش پیشگیرانه و پیش‌بینانه است که بسیار موثر ولی کم‌هزینه‌تر است و برخی کشورها سعی بر آن داشته‌اند تا نسبت به استقرار سامانه مدیریت ایمنی حمل و نقل اقدام نمایند.

در ایران نیز موضوع ایمنی در حمل و نقل هوایی مورد توجه زیادی قرار گرفته است. چندی پیش بازرسان سازمان بین‌المللی ایکائو در بازدید از سازمان هواپیمایی کشوری طی بررسی سختگیرانه‌ای، ایران را از نظر استانداردهای بین‌المللی در طبقه‌بندی ایمنی پرواز در رتبه دهم قرار دادند و این در حالی است که ایران در مقایسه با آمریکا دارای رتبه بالاتری است.

در شرایطی که سایه تحریم و فشارهای بین‌المللی بر کشور ما قرار دارد، دستیابی به این رتبه‌ها و قیاس با سایر کشورها که در جدولی در این گزارش به آن پرداخته شده نکته قابل توجهی است.

علی نیکزاد، وزیر راه و شهرسازی درباره تحریم در صنعت حمل و نقل هوایی و دستیابی به رتبه بالای ایمنی در پرواز طبق استانداردهای بین‌المللی در گفت‌و‌گو با خبرنگار «جام‌جم» می‌گوید: تحریم موضوع جدیدی در کشور ما نیست، هرچند در این بخش ما را دچار ضعف‌هایی ساخته است، اما با استفاده از فرصت‌های داخلی و سایر توانمندی‌ها، امروز پروازها ادامه دارد و مسافران و باری بر زمین نمانده است که بخواهیم از تحریم بهراسیم.

وی تاکید دارد: تحریم فرصتی برای شکوفایی استعدادهای داخلی فراهم آورده که می‌توان بخوبی از آن بهره گرفت.

ایکائو در گزارشی درباره ایمنی پروازها آورده است: رخدادهای پروازی گاهی اتفاق می‌افتند ولی سوانح پروازی واقعی خصوصا آنها که توام با تلفات باشند، بسیار کم هستند. طبق آمار سایت ایمنی هوایی، آخرین سانحه مرگبار هوایی خطوط هوایی آمریکا در فوریه سال 2009 بوده است که پرواز شماره 3407 شرکت ایرکالگان در یک منطقه مسکونی سقوط کرد و موجب کشته شدن 50 نفر از جمله دو خلبان و دو مهماندار و یک نفر داخل ساختمانی که هواپیما با آن برخورد نمود، شد.

این گزارش تاکید دارد: باید توجه داشت هنگامی که چراغ قرمزی در اتاقک خلبان روشن می‌شود و اخطاری دریافت می‌گردد، خلبان ممکن است براساس احتیاط تصمیم به تغییر مسیر و فرود برای بررسی موضوع بگیرد. این نوع اقدامات و بررسی‌های فنی تاثیر منفی بر ایمنی ندارند و یکی از نکات مورد توجه این است که هیچ امری در ایمنی، شخصی یا سازمانی تلقی نمی‌شود، زیرا ایمنی وظیفه‌ای همگانی است.

علی نخجوانی، رییس سازمان هواپیمای کشوری درباره رتبه‌ای که ایران از سازمان ایکائو درخصوص ایمنی پرواز دریافت کرده در گفت‌و‌گو با «جام‌جم» می‌گوید: بیش از 91 درصد فعالیت‌های نظارت بر ایمنی در ایران منطبق با الزامات ایکائو است. 

وی تاکید دارد: براساس بازرسی‌های ایکائو و طبق گزارش‌های منتشر شده و رسمی این سازمان، رتبه سازمان هواپیمایی ایران در مقایسه با 177 کشور جهان که مورد بازرسی ایکائو قرار گرفته‌ است، دهم است در حالی که کشوری نظیر آمریکا در این‌ بازرسی در رتبه یازدهم قرار دارد.

رییس سازمان هواپیمایی کشوری با اشاره به تحریم‌ها می‌گوید: پس از 33 سال فشار مکرر بر صنعت هوایی کشور خوشحالیم بگوییم براساس مستندات ایکائو صنعت هوایی ایران در وضعیت مطلوب‌تری به نسبت 165 کشور دیگر قرار دارد. خوشبختانه این تحریم‌ها از نظر صنعت هواپیمایی در کشور نه‌تنها تاثیری بر کشور نداشته، بلکه به تحول در برنامه‌های صنعت هوایی ایران منجر شده است.

وی همچنین تاکید کرد: ایکائو پس از دو بازرسی جدی اعلام کرد صنعت هوایی ایران در راستای اجرای نظام‌نامه‌های بین‌المللی گام برمی‌دارد که این برای ما در شرایط سخت کنونی یک موفقیت بزرگ است.

نخجوانی با اشاره به اصلاح قوانین صنعت هوانوردی به منظور تسهیل توسعه این صنعت که مصوب سال 1328 است و بیش از 60 سال از عمر آن می‌گذرد نیز می‌گوید: این قوانین در دو سال اخیر تجدیدنظر و آیین‌نامه‌های جدید در این بخش تدوین شده است.

وی درباره دلیل اصلاح قوانین صنعت هوانوردی می‌گوید: سازمان جهانی هواپیمایی (ایکائو) به صورت مستمر قوانین و مقررات هوایی را ارتقا می‌دهد و انتظار دارد همواره کشورهای عضو به منظور یکپارچه‌سازی مدیریت ترافیک هوایی و نظارت بر فعالیت‌های هوانوردی، نه‌تنها خودشان را به روز برسانند، بلکه مطابق با استانداردهای نوین بین‌المللی به فعالیت‌های اجرایی بپردازند.

در این راستا ایکائو برای حصول اطمینان از بخش‌های هوانوردی کشورها به صورت ادواری به بازرسی از بخش‌های هوایی غیرنظامی می‌پردازد و میزان مطابقت و یکنواختی با قوانین جاری این سازمان را همواره ارزیابی می‌کند و از آنجا که در گذشته برداشت درستی از این بازرسی در سازمان هواپیمایی کشوری وجود نداشت، آیین‌نامه‌های جدیدی تدوین و برای اجرای هر یک از این دستورالعمل‌ها یک یا ده‌ها چک‌لیست تهیه شد تا روش اندازه‌گیری عملکرد با مقیاس استاندارد تدوین شود.

وی نتیجه این اقدام را کسب رتبه دهم جهانی ایران از برنامه جهانی ممیزی نظارت بر ایمنی سازمان هواپیمایی کشوری بین‌المللی (ایکائو) در میان 177 کشور جهان می‌داند و تاکید دارد: سازمان جهانی هواپیمایی کشوری (ایکائو)، به علت وجود گزارش‌های متعدد در دهه 90 مبنی بر عدم اجرای استانداردها و توصیه‌های ایکائو در کشورها، وجود سوانحی که بیانگر عدم کفایت نظارت کشورها بر ایمنی بود و افزایش نگرانی جهانی درخصوص سطح ایمنی هوانوردی همچنین نیاز به کاهش نرخ سوانح با توجه به افزایش فزاینده ترافیک هوایی، تصمیم به اجرای یک ممیزی درخصوص توانایی نظارت کشورهای عضو بر ایمنی فعالیت‌های هوانوردی خود گرفت.

این برنامه که به برنامه ممیزی نظارت بر ایمنی ایکائو (USOAP) یوزاپ موسوم است، ابتدا و از سال 1995 تا 1998 به صورت یک برنامه نظارت برای کشورهای داوطلب و در سه حوزه استانداردهای موسوم به ضمائم 1.6 و هشت کنوانسیون شیکاگو صورت پذیرفت.

به گفته وی از سال 1999 تا 2004 این برنامه به صورت اجباری در تمام کشورهای متعهد شیکاگو اجرا و سازمان هواپیمایی کشوری نیز در سال 2004 تحت این برنامه ممیزی شد.

نخجوانی تاکید دارد: با توجه به موفقیت‌آمیز بودن این برنامه، از سال 2004 برنامه ممیزی با رویکرد جامع که دربردارنده تمامی حوزه‌های ایمنی هوانوردی بود به اجرا گذاشته شد. در سال 2010، هواپیمایی کشوری جمهوری اسلامی ایران در قالب برنامه جامع ممیزی ایمنی مورد ارزیابی قرار گرفت.

در این روش ممیزی برای تامین ایمنی هوانوردی در کشور حول هشت محور که از درجه اهمیت بسیار بالایی برخوردار است ممیزی انجام گرفت که پنج مورد آن باید در سازمان هواپیمایی کشوری استقرار داشته و به پشتوانه آن سازمان هواپیمایی کشوری سه بخش دیگر را به مرحله اجرا درآورد که این موارد و امتیازات آن عبارتند از قوانین پایه هوانوردی، مقررات و ضوابط خاص هوانوردی، ساختار سازمانی هواپیمایی کشوری و کارکردهای نظارت بر ایمنی، صلاحیت و آموزش کارکنان فنی، دستورالعمل‌ها و راهنمایی‌های فنی، الزامات مرتبط با گواهینامه‌ها و تائیدیه‌ها، الزام به نظارت و رفع نگرانی‌های ایمنی. کشوری که این هشت محور را در ساختار نظارتی خود ایجاد و اجرا نماید قادر است به صورت موثر بر ایمنی هوانوردی غیرنظامی نظارت کند.

در برنامه ممیزی ایکائو، ایجاد و اجرای این مولفه‌ها در تمام حوزه‌های هوانوردی مورد ممیزی قرار گرفت. در این فرآیند، عدم انطباق با استانداردها و فرآیندهای مطلوب ایکائو به عنوان یک یافته گزارش می‌شوند و شاخصی به نام عدم اجرای مناسب تعیین و اعلام می‌گردد.

عدم اجرای مناسب معیارها در بدترین حالت شاخص برابر با 100 درصد و در بهترین حالت برابر با صفر درصد خواهد بود.

تیم بازرسی ایکائو در گزارش خود اعلام کرد سازمان هواپیمایی کشوری ایران دارای حاکمیت و اقتدار (Soverinity) بوده و بی‌پرده و شفاف (Transparancy&Disclosure) و با انجام اقدامات مناسب و بجا (Time Lines) و نیز تدوین و اجرایی کردن مقررات در برگیرنده (All Inclosiveness) اقدام به ایجاد یک ساختار منسجم و سیستماتیک، مستحکم و با هدف (Systematic consistent&objective) کرده است.

همچنین در ادامه این گزارش آمده است، نتایج حاصل از این بازرسی و مصادیق اجرایی حاکی از بی‌طرفی (Fairness) در همه سطوح شرکت‌های بهره‌بردار قابل رویت است.

در همین راستا، اشکال موثر و نافذی (Significant & Critical item) که سازمان هواپیمایی را از انجام وظایف قانونی و بین‌المللی متعهد شده باز دارد یافت نشد.

نخجوانی اضافه می‌کند: در این شرایط با استفاده از توانمندی‌های بومی کشور، خوشبختانه توانستیم با کسب رتبه دهم در میان 177 کشور دنیا دستاوردی ارزشمند در سطح بین‌المللی در شرایط تشدید فشارهای بین‌المللی کسب کنیم و بالاتر از کشورهای غربی مانند ایالات متحده، آلمان، هلند، دانمارک، نروژ، استرالیا، نیوزیلند و... قرار گیریم.

زیبا اسماعیلی - گروه اقتصاد