ساماندهی بافت تاریخی شهر یزد

از سوی دیگر، این تصمیم اگرچه در جهت حفظ بافت تاریخی شهر یزد اتخاذ شده است، ولی به اعتقاد برخی کارشناسان موجب کوچک شدن این بافت تاریخی می‌شود.

در همین حال برخی دیگر از کارشناسان معتقدند که در حال حاضر شناسایی بناهای باارزش تاریخی در میان بافت تاریخی با وجود این که موجب کاهش مساحت بافت و محدودتر شدن آن می‌شود، ولی یکی از بهترین راهکارهایی است که می‌تواند به بهبود وضعیت بافت کمک کند.

بافت تاریخی یزد گرچه یکی از بی‌نظیرترین بافت‌های تاریخی دنیا به شمار می‌رود، اما ساماندهی آن طی سال‌های اخیر به معضلی برای ساکنان آن و مسوولان تبدیل شده است.

این روزها بافت تاریخی یزد در حالی گامی بزرگ به سمت ثبت جهانی برداشته است که مشکلات ریز و درشت، همچنان این بافت را تهدید می‌کند.

بافت تاریخی یزد تاکنون به این سبب اهمیت داشته که به رغم قدمت بالا همچنان به واسطه جریان داشتن زندگی در آن، پویا و بانشاط بود، اما اکنون کمبود امکانات رفاهی، عدم رغبت به بازسازی و مرمت، کمبود امکانات شهری و... سکونت در این بافت را دچار مشکل کرده و ساکنان بتدریج این منطقه را ترک می کنند.

با رفتن ساکنان و صاحبان اصلی بافت تاریخی، اتباع بیگانه به این بافت هجوم آورده‌اند و دیگر در پس درهای چوبی خانه‌های قدیمی، چهره زنان و مردان و کودکان یزدی مشاهده نمی‌شود.

هر از گاهی برخی خانه‌ها نیز به دلیل عدم سکونت و عدم مرمت و بازسازی به تلی از خاک تبدیل و قسمتی از تاریخ و هنر معماری به مشتی کاهگل تبدیل می‌شود.

یزد اکنون 2600 هکتار بافت فرسوده دارد که از این میزان حدود 519 هکتار آن تاریخی با بناهای باارزش است.

با توجه به اهمیت بافت تاریخی این شهر، در سال 87 قراردادی توسط شرکت مادر تخصصی عمران و مسکن‌سازان با مهندسان مشاور آرمان شهر برای تهیه طرح تفضیلی بافت تاریخی و فرسوده منعقد شد.

با توجه به اهمیت مساله، شورای شهر یزد نیز یکی از جلسات خود را به بررسی طرح تفضیلی بافت تاریخی یزد اختصاص داد تا شاید با مصوباتی این بافت از خطراتی که آن را تهدید می‌کند، نجات یابد.

مشاور طرح تفضیلی شهر یزد با ارائه گزارشی از روند مطالعاتی و اجرای طرح تفضیلی بافت تاریخی یزد معتقد است بسیاری از مشکلات پیش روی طرح تفضیلی براساس ضوابط حل شده است.

مصطفی بهزادفر در گفت‌وگو با مهر می‌افزاید: در شهرسازی 2 رویکرد سازنده یا موزه‌ای برای بافت کهن وجود دارد؛ رویکرد موزه‌ای آن به این صورت است که هرچه از بافت باقی مانده تبدیل به موزه شود و در کشورهای مختلف دنیا براساس تجربیاتی که داشتند، رویکرد موزه‌ای کاملا رد شده است، زیرا بافت قدیمی پس از مدتی خالی از سکنه بودن به کلی از بین می‌رود.

وی با رد نظریه تبدیل بافت تاریخی به موزه می‌گوید: حفظ پویایی بافت تاریخی یزد، نیازمند حفظ و ایجاد شرایط بهتر برای سکونت مردم در این بافت است.

در همین حال ناصر پارساییان، رئیس کمیسیون تحول اداری و املاک شورای شهر یزد نیز معتقد است: پیگیری مسوولان برای جذب اعتبارات دولتی برای حفظ و مرمت و نگهداری یکپارچه بافت قدیم و بناهای با ارزش تاریخی، تامین بسترهای لازم برای ایجاد فضاهای سنتی در بافت قدیم برای رونق بخشیدن به آن ازجمله احداث هتل‌های سنتی، احیای کارگاه‌های صنایع دستی بویژه شعربافی، گیوه‌دوزی و... ازجمله راهکارهای حفظ پویایی بافت تاریخی است.

وی همچنین خواستار جلوگیری از سکونت اتباع خارجی بویژه افاغنه در بافت تاریخی و ایجاد امنیت در این بافت شد.

عضو شورای شهر نیز می‌گوید: در حال حاضر وضعیت موجود بافت قدیم یزد بسیار نگران‌کننده است، زیرا بافت قدیم تقریبا خالی از سکنه شده و در حال حاضر افراد بیگانه بویژه افاغنه در آن زندگی می‌کنند که این امر خود مشکلات اخلاقی، اجتماعی و... را برای این بافت به دنبال دارد.

محمد فقیه خراسانی می‌افزاید: لازم است خانه‌ها و منازل قدیمی برای ثبت در فهرست آثار ملی و قنوات موجود در شهر یزد با همکاری میراث فرهنگی شناسایی شوند.

وی با اشاره به برخی مشکلات شهری در بافت تاریخی یزد عنوان می‌کند: می‌توان با تعریض خیابان‌های اطراف بافت تاریخی، بخشی از مشکلات عبور و مرور در بافت تاریخی یزد را برطرف کرد.

سخنگوی شورای اسلامی شهر یزد در این باره می‌گوید: برای ایجاد امکانات رفاهی در بافت تاریخی و قدیمی یزد باید ابتدا ساختمان‌های مخروبه و بی‌شناسنامه شناسایی شوند و به مکان‌های فرهنگی، مذهبی، ورزشی و... تبدیل شوند تا مردم به بافت تاریخی شهر روی آورند و بافت را به صورت زنده و پویا حفظ کنند.

حمیده وزیری می‌افزاید: همچنین لازم است دسترسی کافی به منظور خدمات‌رسانی به ساکنان منطقه در اولویت قرار گیرد و همزمان با آن ساختمان‌های قابل نگهداری و میراثی که بیانگر فرهنگ و آداب و رسوم مردم متدین یزد است براساس معماری بافت سنتی و اسلامی مقاوم‌سازی و احیا شود.

رئیس کمیسیون خدمات شهری شورای شهر نیز بر جلوگیری از هر گونه ساخت و ساز غیرمجاز در بافت تاریخی بویژه در کاربری های غیرمرتبط و عدم ارائه مجوز برای افزایش تراکم در طبقات تاکید می‌کند.

زهرا حیدری همچنین خواستار ساخت و ساز ساختمان‌های مخروبه با معماری سنتی برای رونق بخشیدن به بافت قدیم شهر و ایجاد انگیزه برای سکونت مردم در این بافت شد.

رئیس کمیسیون عمران و توسعه شورای شهر هم عمده معضلات بافت تاریخی یزد را معضلات فرهنگی، اجتماعی، بهداشتی، عدم دسترسی کافی برای خدمات‌رسانی به ساکنان و عدم ایمنی در مقابل حوادث ازجمله زلزله برشمرد.

محمدرضا کوچک‌زاده می‌افزاید: برای حفظ و نگهداری بافت تاریخی لازم است مجموعه‌های مربوط به قرون و اعصار مختلف نظیر سلجوقی، زندیه، صفویه و... شناسایی شود و حفظ و نگهداری این مجموعه‌ها با مساحت بسیار کمتر به صورت کاملا میراثی صورت گیرد.

وی ادامه می‌دهد: حذف آسفالت کوچه‌ها، تیرهای برق، در و پنجره‌های فلزی با ترویج آداب و رسوم آن قرون و اعصار در کنار ایجاد سازه‌های مقاوم در برابر زلزله و معماری هماهنگ با بافت قدیم از اقداماتی است که باید در راستای حفظ بافت تاریخی یزد صورت گیرد.

رئیس کمیسیون فرهنگی شورای شهر نیز با تاکید بر این که همه اعضای شورای شهر معتقد به حفظ بافت تاریخی هستند، می‌افزاید: اعضا با تخریب میراث گذشتگان مخالفند، اما باید توجه داشت تخریب میراث فرهنگی و بافت تاریخی به چند صورت انجام می‌شود.

حجت‌الاسلام محمدمهدی حرزاده می‌گوید: با شعار حفظ بافت تاریخی، اما با بودجه‌ای کمتر از یک هزارم بودجه مورد نیاز، محدودیت‌هایی ایجاد می‌شود که جریان زندگی در بافت تاریخی کمرنگ می‌شود و این خود تخریب بافت تاریخی را به دنبال دارد که این روش از تخریب مستقیم بافت خطرناک‌تر است. وی با اشاره به مشکلاتی که شورای شهر یزد و شهرداری با اداره میراث فرهنگی برای حفظ و احیای بافت تاریخی یزد دارد، می‌گوید: ثبت بافت تاریخی قانونی نیست و میراث فرهنگی فقط می تواند تک‌بناها را طی مراحل قانونی به ثبت برساند.

حرزاده می‌افزاید: مساحت بافت تاریخی یزد البته اگر قانون اجازه دهد که بافت را به ثبت برسانیم باید به میزان بسیار کمتری کاهش یابد و آن مقدار از بافت که انتخاب می شود به شکلی سنتی و جذاب مثل موزه حفظ شود.

گرچه نظرات متعددی همواره در راه حفظ و احیا و مرمت بافت تاریخی مطرح است، اما به نظر می‌رسد باید هرچه سریع‌تر نسبت به اجرا و عملیاتی شدن بهترین راهکارها اقدام شود.

یکی از مشکلاتی که همواره بر سر راه میراث فرهنگی است، وجود چند متولی است، بنابراین لازم است میراث فرهنگی، شهرداری، شورای شهر و... با تعامل بیشتر به نتیجه نهایی برای ساماندهی بافت تاریخی برسند و این میراث کهن و ارزشمند تاریخی را حفظ کنند.