جنگ دانش و باکتری بر سر فلوراید

از اوایل دهه 1950 که فلوراید به عنوان یک فرآورده بهداشتی در دسترس عموم قرار گرفت تا امروز به شکل گسترده‌ای در ساخت خمیردندان‌ها برای جلوگیری از پوسیدگی دندان مورد استفاده قرار می‌گیرد.

این اثر تا حد زیادی به دلیل چسبیدن فلوراید به مینای دندان ایجاد شده و باعث می‌شود دندان‌ها در برابر اسیدهای تولید شده توسط باکتری‌های موجود در دهان مقاوم‌تر شوند. از چند دهه قبل مشخص شده بود که غلظت بالای فلوراید برای باکتری‌ها سمی بوده و به همین دلیل بعضی محققان پیشنهاد کرده‌اند که این فعالیت ضدباکتریایی هم می‌تواند در جلوگیری از پوسیدگی دندان موثر باشد.عملکرد ریبوسوئیچ فلوراید به گونه‌ای است که از اثر فلوراید روی باکتری جلوگیری می‌کند. چنانچه میزان فلوراید در سلول به حد سمی برسد ریبو سوئیچ فلوراید با قاپیدن فلوراید، ژنی را برای غلبه بر اثر سمی آن فعال می‌کند.

محققان پس از کشف ریبو سوئیچ‌های حس‌کننده فلوراید مات و مبهوت مانده‌اند؛ زیرا دانشمندان معتقدند بدترین ملکول برای استفاده به عنوان حسگر فلوراید RNA است، اما اکنون محققان بیش از 2000 ار.ان.ای عجیب و غریب با چنین توانایی را در بسیاری از موجودات کشف کرده‌اند.

با دنبال کردن ریبوسوئیچ‌های فلوراید در گونه‌های متعدد، محققان به این نتیجه رسیدند که این ار.ان.ای‌ها قدمت زیادی داشته و بسیاری از موجودات در طول تاریخ خود با استفاده از آنها بر سطوح سمی فلوراید غلبه کرده‌اند. حداقل موجوداتی که در دوشاخه از درخت زندگی قرار دارند از ریبوسوئیچ‌های فلوراید استفاده کرده و استفاده از پروتئین‌های مخصوص برای مبارزه با سمیت فلوراید در بسیاری از گونه‌های هر سه شاخه دیده می‌شود. شاخه‌های درخت زندگی شامل باکتری‌ها، گیاهان و جانوران است.

«رونالد بریکر» پروفسور زیست‌شناسی سلولی و رشد معتقد است، میلیون‌ها سال است که سلول‌ها با سمیت فلوراید در نبرد هستند و در این جهت حسگرهای دقیق و مکانیسم‌های دفاعی برای نبرد با این یون شکل گرفته است. اکنون این مکانیسم‌های دفاعی وحسگرها توسط ما کشف شده‌اند. پس می‌توان با دستکاری این مکانیسم‌ها اثر سمی فلوراید بر باکتری‌ها را افزایش داده و اثر فلوراید به عنوان ماده جلوگیری‌کننده از پوسیدگی دندان را چند برابر کرد.

فلوراید سیزدهمین عنصر فراوان موجود در پوسته زمین است و به صورت طبیعی و با غلظت بالا در سراسر زمین وجود دارد. در آمریکا از 60 سال پیش تاکنون فلوراید در مخازن آب شرب هم ریخته می‌شود که بحث‌های زیادی از آن زمان تاکنون به دنبال داشته است. در انگلستان و اتحادیه اروپا به دلیل مخالفت‌های شدید عمومی کمتر از این ماده استفاده می‌شود. این به آن معنا نیست که استفاده از فلوراید دیگر لزومی ندارد، بلکه همچنان فواید این ماده در سلامت دهان و دندان واضح بوده و برکسی پوشیده نیست.