روباتیک ،کسب و کار برتر دنیای آینده

روبات 2 ویژگی خاص دارد: اول این‌که یک روبات باید قابلیت برنامه‌‌ریزی داشته باشد. یعنی بتوانیم از یک ابزار مکانیکی انتظار داشته باشیم با توجه به نیازهای ما کارهای مختلفی انجام دهد و دوم این‌که بتواند مثل هر ابزار مکانیکی دیگری حرکت کند یا جابه‌جا شود. به زبان مهندسی‌تر باید چند درجه آزادی داشته باشد. یعنی مثلا بچرخد، به جلو یا عقب برود یا بازوهایش بتوانند در چند جهت حرکت کنند. حال بعضی وقت‌ها این سوال مطرح می‌شود که به طور مثال آیا دستگاه بطری پر کن که در کارخانه‌های نوشابه‌سازی به کار می‌رود هم یک روبات است؟ و جواب این‌که دستگاه برای منظور خاصی ساخته شده است و قابل برنامه‌ریزی نیست و نمی‌توان از آن انتظار داشت که برای مثال علاوه بر بطری پر کردن فردا یک کار تقریبا مشابه دیگری را هم انجام دهد و در نتیجه یک روبات نیست.

تعریف مهندسی روباتیک شامل 2 کلمه مهندسی و روباتیک است، روباتیک ارتباط هوشمندانه بین سنسورها (حسگرها) و محرک‌ها یا عملگرها است، برای برقراری این ارتباط ما یکسری مهارت‌های مهندسی را نیاز داریم، در شناخت سنسورها، محرک‌ها و برقراری ارتباط بین این بخش‌ها برای ساخت روبات هوشمند و برنامه‌نویسی و برنامه‌ریزی آن قابلیت‌های فراوانی مورد نیاز است که بسیاری از این قابلیت‌ها در قالب رشته‌های مهندسی که در دوره‌های لیسانس تدریس می‌شوند ارائه می‌گردد که از جمله می‌توان به مهندسی برق و الکترونیک، مهندسی کامپیوتر و برنامه‌نویسی و مهندسی مکانیک اشاره کرد. ما در مهندسی روباتیک چکیده مختصر و مفیدی از همه آنها را به دانشجویان آموزش و به آنها یاد می‌دهیم که از همه این قابلیت‌ها و مهارت‌ها چگونه در کنار هم استفاده نمایند. دانشجویان همچنین یاد می‌گیرند چگونه با ترکیب سایر رشته‌های مهندسی و غیرمهندسی، دیدگاه کاری مناسبی در زمینه طراحی روبات‌های مختلف به دست آورند. این یک تعریف کلاسیک از مهندسی روباتیک است.

این مساله برمی‌گردد به سال‌های اول انقلاب برای رسیدن به خودکفایی و تولیدات، روبات هم از همین دست است و برای شکوفایی کشور روی این مساله اساتید و دانشجویان این دانشگاه و البته سایر دانشگاه‌های فنی کشور سال‌ها فکر و تحقیق کردند. البته صنعتی بودن دانشگاه امیرکبیر و دیدگاه‌های خاص این دانشگاه در تولید دانش و فناوری در کشور نیز مزید بر علت شد تا ما در این دانشگاه به شکلی دائمی همراه این فناوری مدرن حرکت کنیم.

تجربه و سابقه اساتید این دانشگاه در علم روباتیک که خب طبیعی است این تجربه براحتی در اختیار دانشجویان قرار می‌گیرد و از سوی دیگر گستردگی این پژوهشکده در کل دانشگاه و ارتباط آن با تقریبا همه دانشکده‌های فنی و همچنین وجود آزمایشگاه‌های مجهزی مانند آزمایشگاه روبات انسان‌نما در دانشکده مکانیک، آزمایشگاه روبات خانگی در دانشکده کامپیوتر، آزمایشگاه روبات سیار در دانشکده برق و برخی دیگر از آزمایشگاه‌ها و تجهیزات خاص از ویژگی‌های مهندسی روباتیک امیرکبیر و پژوهشکده روباتیک این دانشگاه است. در این پژوهشکده دانشجویان دروس مختلفی را می‌گذرانند، درس‌هایی مانند سینماتیک و دینامیک، کنترل روبات، ناوبری روبات، هوش محاسباتی، بینایی ماشین، درس‌های خاص مثل روبات‌های پرنده، ریزروبات‌ها، روبات‌های الهام گرفته از طبیعت و ده‌ها موضوع جذاب دیگر که سعی می‌شود با استفاده از این امکانات، متخصصان و دانشمندان توانمندی به جامعه و صنعت تحویل گردد.

امسال برای اولین بار در دانشگاه صنعتی امیرکبیر رشته مهندسی روباتیک در مقطع کارشناسی ارشد در پژوهشگاه روباتیک دانشگاه امیرکبیر ارائه شد. این رشته وابسته به دانشکده خاصی نیست و به نسبت نیازهای مختلفی که از لحاظ درس‌های این رشته وجود دارد کلاس‌های این رشته در دانشکده‌های مختلفی توسط اساتید پژوهشکده ارائه می‌گردد و آزمایشگاه‌های مورد نیاز نیز در دانشکده‌های مختلف این دانشگاه گسترده شده است. اساتید این رشته از اساتید دانشکده‌های برق، کامپیوتر، مهندسی پزشکی، مکانیک و ریاضی و فیزیک هستند. ورودی‌های این رشته از 3 گرایش برق، کامپیوتر و مکانیک انتخاب می‌گردند. به طور مثال در کنکور دانشجویانی که رشته آنها مهندسی برق بوده است درس‌های مرتبط با روباتیک را امتحان می‌دهند و در صورت پذیرش وارد این رشته می‌شوند. از نخبگان مرتبط با روباتیک نیز مانند مقام‌آوران در جشنواره خوارزمی و همچنین مسابقات بین‌المللی روبوکاپ تحت قوانین بنیاد ملی نخبگان پذیرش انجام می‌گردد، البته هنوز مسابقاتی مانند مسابقات بین‌المللی ایران اپن مشمول این قانون نیستند ولی در حال مذاکره برای پذیرش از میان مسابقات داخلی نیز هستیم.

این دانشجویان نیز اگر در دوره تحصیلی خود ممتاز باشند پذیرش می‌شوند ولی باقی این دانشجویان باید در 3 گرایش برق، مکانیک یا کامپیوتر کنکور دهند و گرایش روباتیک را انتخاب کنند تا در صورت قبولی ادامه تحصیل دهند، زیرا هنوز سازمان سنجش برای این گروه از دانشجویان گرایش خاصی در نظر نگرفته است و احتمالا به زودی این مساله رفع می‌گردد.

من معتقدم فرآیندی که در دانشگاه صنعتی شاهرود طی شده صحیح است و باید این حجم از درس‌ها در دوره کارشناسی مطابق روش دانشگاه شاهرود تدریس شوند. زیرا در این مقطع تحصیلی دانشجویان زمان بیشتری در اختیار دارند و این مساله با ماهیت صنعت در کشور ما که اکثرا تخصصی نیست مطابقت دارد و ضمنا این روش باعث به وجود آمدن دیدگاهی می‌شود که در فرآیندهای صنعتی که باید نگاه سیستمی داشت و از این مهارت‌ها در کنار هم بهره برد بسیار مفید است. از نظر من حتی رشته‌ای مانند مکاترونیک هم شاید باید در مقطع لیسانس ارائه گردد زیرا زمان زیادتر است برای فراگیری حجم انبوهی از مسائل و در ضمن اکثر صنعت ما واقعا سیستمی است تا تخصصی مگر در مراکزی خاص. نکته قابل توجه و مهم این است که دانش‌آموختگان این رشته در مقطع لیسانس برای این گونه فعالیت‌ها در صنعت ما عالی هستند و به عنوان کارشناس در صنعت، من مطمئن هستم اگر کار تبلیغاتی و آشنایی صنایع با این بخش بهتر صورت گیرد این داوطلبان در استخدام مشکلی نخواهند داشت. نمونه قابل بیان در تایید حرف‌هایم علاقه‌مندان به روباتیکی هستند که در مسابقات روبوکاپ شرکت می‌نمایند و به خاطر انجام پروژه‌ها و مهارت‌هایی که در این فعالیت‌ها کسب کرده‌اند از لحاظ پیدا کردن کار دلخواه چه در هنگام تحصیل و چه بعد از فارغ‌التحصیلی شاهد موفقیت آنها به شکل قابل قبولی هستیم پس من اطمینان دارم که دانش‌آموختگان این رشته بسیار بهتر بوده و باید موفق‌تر هم باشند البته اگر شناسایی این رشته به صنایع بهتر انجام گردد. متخصصان تحصیلکرده در مقاطع مختلف رشته مهندسی روباتیک می‌توانند نیاز صنعت را بخوبی برآورده سازند، باید این رشته را برای صنایع بهتر معرفی نماییم. ذکر این نکته هم مهم است که دانشگاه یک بخش از ایجاد مهارت در دانشجویان است، اما دانشجویان باید خود با مطالعه بیشتر و مشاوره اساتید مهارت‌های خاصی را در خود تقویت کنند. مانند مهارت کار با سیستم‌های فنی، دانشگاه بخشی از فرآیند یادگیری است، بخش مهمی از این فرآیند بستگی به تلاش مخاطب دارد تا چرخه مهارت‌هایش بخصوص برای ورود به صنعت کامل شود.