شرکت نفت گنجینه ارجان را ترمیم می‌کند

محوطه غنی و باستانی ارجان که گنجینه مکشوفه آن شهرت جهانی دارد، با وسعت حدود 500 هکتار در کنار رودخانه مارون در 12 کیلومتری شمال شرقی بهبهان واقع شده و مربوط به دوران عیلامی تا اسلامی است اگرچه به دلیل وجود رودخانه‌ پرآب مارون، دشت‌های حاصلخیز بهبهان، شکارگاه‌ها و وجود جاده شاهی که به سمت شیراز می‌رفته، در تمام دوره‌های تاریخی رونق داشته است.

نام اصلی محوطه تاریخی ارجان در شهرستان بهبهان، ارگان به معنی جایگاه و مکان بزرگان و خوبان است. مانند آریاگان، شادگان و سمنگان. اما «ار» نیز مخفف همان آریاست که در طول زمان به ارجان تغییر نام یافته است.

در اولین مطالعات شهر ارجان، قدمت این شهر به دوره ساسانیان نسبت داده شد ولی کشف یک آرامگاه متعلق به چندین هزار سال پیش از میلاد، روی تخمین‌های قبلی درباره قدمت این محوطه خط بطلان کشید. ویژگی این آرامگاه استفاده از ملاط قیر و اندود گچ به منظور جلوگیری از نفوذ رطوبت رودخانه مارون بوده است.

سرپرست واحد پژوهشی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خوزستان در این باره به «جام‌جم» می‌گوید: کشف این آرامگاه که براساس کتیبه موجود در محل، متعلق به کیدین هوتران، یکی از پادشاهان سلسله عیلامی است، در سال 1364 و به طور کاملا تصادفی توسط بلدوزرهای جهاد سازندگی صورت گرفت که در حال حفر کانال در منطقه بودند.

به گفته سیدمحسن حسینی، این محوطه همان سال توسط مرحوم خلیلیان، معاون وقت حفظ و احیای سازمان میراث فرهنگی، مورد کاوش‌های نجات‌بخشی و اضطراری قرار گرفت و آثار تاریخی بسیار ارزشمندی همچون حلقه قدرت ارجان از آن مکان به دست آمد.

گنجینه مکشوفه ارجان که باستان‌شناسان معتقدند تاکنون نظیر آن در هیچ یک از حفاری‌های علمی جهان به دست نیامده، یک جام طلایی به وزن 237 گرم است که شکل حلقه طلایی آن تجسمی از یک لوتوس نیلوفر آبی است و پیام‌های ذهنی و اساطیری و متعلق به قرن هشتم پیش از میلاد را در بر دارد.این حلقه طلایی به نوعی آرم و نماد ملی معنوی پادشاهان سلسله عیلامی به شمار می‌رفته است.

وی با بیان این‌که از همان زمان منطقه به طور دائم تحت حفاظت نیروهای یگان میراث فرهنگی قرار دارد، می‌افزاید: طبق تحقیقات سال‌های 88 و 89، قدمت این محوطه به 10 هزار سال پیش برمی‌گردد و شهر ارگان در 9 کیلومتری بهبهان تا 12 کیلومتری شرق آن وسعت داشته که بخشی از آن قدمت عیلامی دارد و بخشی دیگر نیز متعلق به دوره ساسانیان است.

حسینی با بیان این‌که از چند سال پیش تاکنون اکتشافاتی به خصوص در حوزه استخراج نفت در منطقه به‌وجود آمد که منجر به حفر چاه‌های متعدد در کنار این محوطه تاریخی شد، می‌گوید: به دلیل وجود آثار تاریخی ارزشمند از جمله گذرگاه‌های طبیعی با سنگفرش‌ها، جاده‌ها، دشت و جلگه خوزستان، تلاش کردیم این منطقه را از دستبرد حفاری‌های ناموزون در امان نگه داریم، چراکه این منطقه از محورهای مهم گردشگری استان است که سالانه گردشگران زیادی از داخل و خارج کشور از آن بازدید می‌کنند.حسینی با بیان این‌که به دلیل ناشناخته بودن منطقه برای عموم مردم، بیشتر گردشگران را دانشجویان باستان‌شناسی، پژوهشگران و محققان تشکیل می‌دهند، می‌افزاید: وجود سد ارجان، سدبند شهدا و تنگ تکاب که خود از جاذبه‌های گردشگری منطقه است، باعث حضور گردشگران و رونق این منطقه شده است و لذا ارجان نیز که در مسیر عبوری این جاذبه‌های گردشگری قرار دارد، از حضور این گردشگران بی‌نصیب نمی‌ماند. این مقام مسوول به اقدامات سازمان میراث فرهنگی در طول این مدت در راستای حفاظت از منطقه اشاره کرده و می‌گوید: بازسازی حمام بکام تاریخی و استحکام بخشی کامل پایه‌های پل باستانی محوطه ارجان در کنار مطالعات باستان‌شناسی از جمله اقدامات صورت گرفته و در حال انجام این سازمان است.

دبیر انجمن دوستداران میراث فرهنگی تاریانای خوزستان نیز به حفاری‌های نفتی این منطقه اشاره می‌کند و می‌گوید: وزارت نفت در سال 1386 به منظور اکتشاف و استخراج نفت اقدام به شروع عملیات لرزه‌نگاری و حفر چاه در محوطه تاریخی ارجان کرد که این موضوع به دلیل انجام نشدن مطالعات باستان‌شناسی قبل از عملیات نفتی، مورد اعتراض این سازمان واقع شد، اما به رغم مکاتبات متعدد و پیگیری قضایی، پیمانکار مجری طرح‌های پشتیبانی حفاری بهره‌برداری منطقه گچساران، وابسته به وزارت نفت دو حلقه چاه در این محوطه حفر کرد که در نهایت یکی از چاه‌ها برچیده شد.

مجتبی گهستونی در گفت و گو با مهر با بیان این‌که توجه به مطالعات قوم‌شناسی، گویش‌شناسی، تاریخ و باستان‌شناسی در محوطه ارجان از ضروریات است، می‌افزاید: منطقه ارجان 3000متر مربع وسعت دارد و اکنون وسط این محوطه، شرکت ملی نفت برای اکتشاف و لرزه‌نگاری‌ها فعالیت می‌کند.

از سوی دیگر، سرپرست واحد پژوهشی اداره کل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری خوزستان ضمن رد این ادعا به «جام‌جم» می‌گوید: این عملیات از سال 86 تاکنون متوقف شده است و در حال حاضر هیچ گونه عملیاتی چه در عرصه اصلی و چه در حریم ارجان توسط هیچ نهاد و ارگانی در حال انجام نیست.

حسینی با بیان این‌که شرکت نفت همچنان به دنبال کسب مجوز برای ادامه حفاری‌هاست، تاکید می‌کند: ما به هیچ عنوان اجازه حفر این چاه را به شرکت نفت نخواهیم داد و این چاه نباید احداث شود، چون حفر و پیامدهای ناشی از آن، خسارت‌های جبران‌ناپذیری را به منطقه وارد خواهد کرد.

وی با بیان این‌که ما قصد سنگ‌اندازی بر سر راه پروژه‌های نهادهای مختلف از جمله شرکت نفت را نداریم، می‌افزاید: با این حال ، از این شرکت تقاضا داریم بخشنامه‌های میراث را رعایت کند و قبل از اجرایی کردن مطالعاتش آنها را به اطلاع ما هم برساند تا آنها را مورد بررسی قرار دهیم چراکه قصد ما علاوه بر حفظ آثار ملی تاریخی کشورمان، کمک به انجام پروژه‌های ملی کشور نیز هست.

سرپرست واحد پژوهشی اداره کل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری خوزستان تخریب‌های صورت گرفته در منطقه ارجان را شامل تعداد زیادی قنات عنوان می کند که حدود 7 مورد آن به طور کامل تخریب و محو شده است.

به گفته حسینی، میزان خسارت وارده به منطقه طبق برآورد کارشناسان، 4 میلیارد و 500 میلیون تومان است.

فاطمه مرادزاده / گروه ایران