پیوند فناوری ارتباطات و پزشکی

پزشکی از راه‌دور در واقع روشی است که با بهره‌گیری از تکنولوژی ارتباطات، دستیابی به اطلاعات متخصصان پزشکی را در دور افتاده‌ترین مناطق تسهیل می‌کند. تکنولوژی فضایی امروزه کاربردهای زیادی دارد که یکی از آنها استفاده از ارتباطات ماهواره‌ای است. ما معتقدیم با استفاده از ارتباطات ماهواره‌ای می‌توانیم با سایر مناطق دورافتاده کشور ارتباط برقرار کنیم.

این برقراری ارتباط هیچ‌گونه ارتباطی با زیر ساخت‌های مخابراتی ندارد، زیرا کابل‌کشی یا دکل‌گذاری مستلزم صرف هزینه‌های بالایی است. همچنین زمان وقوع بلایای طبیعی نیز این زیرساخت‌ها بسرعت از بین می‌روند. به عنوان مثال در زلزله بم با از بین رفتن این زیر ساخت‌ها ما چهار روز هیچ‌گونه ارتباطی با آن منطقه نداشتیم، بنابراین نیازمند برقراری ارتباط ماهواره‌ای بودیم.

در نتیجه چون برقراری ارتباطات برخی نواحی بسیار دشوار است ما می‌توانیم با برقراری ارتباطات ماهواره‌ای، آموزش‌های لازم وخدمات رسانی به‌هنگام را به پزشکان عمومی یا بهیاران خانه بهداشت یک مرکز دور افتاده ارائه بدهیم تا از تشدید حوادث جلوگیری شود.

به دلیل اهمیت این موضوع ازحدود یک سال و نیم پیش، تفاهمنامه‌ای مشترک بین سازمان فضایی ایران و دفتر امور فضایی ماورای جو سازمان ملل امضا کردیم و هماهنگی‌های داخلی برای برپایی چنین کارگاهی نیز از آن زمان آغاز شد. در نهایت 25 نفر از استادان جهان که در مبحث تله مدیسین فعالیت داشتند را در جریان برگزاری این کارگاه گذاشتیم تا در این کنگره حضور یابند.

در بحث پزشکی از راه‌دور دو جنبه تکنیکال و مهندسی مطرح است. به عبارت دیگر در یک بخش مهندسان و در بخش دیگر پزشکان دخالت دارند، بنابراین می‌توان گفت پزشکی از راه‌دور به عنوان پل ارتباطی بین علوم مهندسی و پزشکی مطرح است که به برقراری ارتباط این دو حوزه کمک می‌کند.

به همین دلیل این کارگاه با هدف بررسی ابعاد فنی تله مدیسین، سلامت و پزشکی از راه‌دور، اپیدمیولوژی از راه‌دور و آمار زیستی، ابعاد قانونی و اخلاقی آن، ابعاد اقتصادی و بیمه، همکاری‌های منطقه‌ای در کاربرد فناوری فضایی برای این‌گونه خدمات، تجربیات منطقه‌ای و بین‌المللی و پزشکی از راه‌دور با حضور 150 شرکت‌کننده و استادان مجرب 12 کشور جهان در این زمینه برپا شد و از آنجا که بحث پزشکی از راه‌دور یک بحث کاملا تکنیکی است، بیشترین گروه هدف این کارگاه را پزشکان عمومی، متخصص و تعداد معدودی از پرستارانی که از بیمارستان‌ها معرفی شده‌اند، تشکیل داده‌ بودند.

پزشکی از راه‌دور علاوه بر بهبود کیفیت مراقبت‌های بهداشتی و سلامت عمومی می‌تواند موجب صرفه جویی در وقت (برای پزشک و بیمار)، کاهش هزینه، بالا بردن سرعت مشاوره‌ها، بهره‌گیری از بانک اطلاعات بیماران برای بررسی روند بهبود بیماری، استفاده از تجربیات پزشکان و متخصصان در نقاط دیگر، بهبود ارائه خدمات پزشکی به مناطق روستایی و دورافتاده، انجام اعمال پیچیده جراحی از راه‌دور و کاهش خطاهای پزشکی نیز شود بنابراین چنانچه مبحث پزشکی از راه‌دور در کشور توسعه یابد و خدمات پزشکی فارغ از بحث جغرافیایی به همه مناطق کشور ارائه شود، می‌توانیم سطح بهداشت و سلامت جامعه را ارتقا دهیم.

به عنوان مثال وقتی بیماری برای معالجه تخصصی باید خود را به تهران برساند، صرف‌نظر از مسافت راه باید هزینه زیادی نیز متحمل شود، اما با به کارگیری این فناوری می‌توانیم بحث پزشکی را به طور عادلانه تقسیم کنیم و بیمار توسط پزشک متخصصی از مرکز راحت‌تر معالجه شود.

این ارتباطات می‌تواند برای انجام هر نوع معاینه برقرار شود و به علت پهنای باند هیچ‌گونه محدودیتی در ارائه خدمات نخواهیم داشت.

به عنوان مثال بیمارانی که بر اثر تصادفات شدید در دورترین نقطه از منطقه جغرافیایی با مرگ دست و پنجه نرم می‌کند، احتیاج به کادر پزشکی خاص دارد.

در این هنگام به جای انتقال مجروح به بهترین مرکز درمانی، می‌توانیم بیمار را به نزدیک‌ترین مرکز درمانی برده و با استفاده از تجهیزات ماهواره‌ای با کادر تخصصی یکی از بیمارستان‌های مجرب از طریق تله مدیسین بیمار را از مرگ حتمی نجات دهیم.

نحوه ارتباط در این سیستم با استفاده از ابزارهای چندرسانه‌ای و با کمک ارسال تصاویر و صدای زنده است. همچنین در این ارتباط می‌توانیم با ارسال پرونده و ارسال تصاویر دیجیتالی بیمار همچون عکس‌های رادیولوژی، سی‌تی‌اسکن، ام‌آر‌آی و نوار قلب و سایر پارامترهای حیاتی، بهترین خدمات را به بیمار ارائه داد. این امر درست مانند ارسال زنده تصاویر تلویزیونی از یک طرف زمین به طرف دیگر آن و با کمک فناوری ماهواره‌های مخابراتی صورت می‌گیرد.

بله همین‌طور است و مایلم در اینجا به نکته مهم دیگری هم اشاره کنم که به‌رغم نقاط مشترکی که در تجهیز وسایل ارتباطی این تکنولوژی با سایر کشورهای توسعه‌یافته داریم، همانند فناوری‌های جدید، در راه فراهم آوردن بستری لازم، برای همگانی شدن و دسترسی وسیع به کاربردهای تله مدیسین، با یکسری موانع در بحث پزشکی مواجه هستیم که از جمله می‌توان به مسائل حقوقی مانند حق ویزیت و حق بیمه اشاره کرد.

همچنین هنوز به درستی معلوم نشده است که مسوولیت معالجه این بیماران با چه کسی است و بیمار هم باید بداند که پزشک معالجش کیست، به همین دلیل ما در حال حاضر درگیر یکسری مباحث از لحاظ اخلاقی و حقوقی هستیم که امیدوارم در آینده نزدیک این مسائل نیز برطرف و کاربردی‌تر شود.

همچنین به دلیل این‌که ما در نقطه آغاز این طرح قرار داریم فعلا پزشکی از راه دور فقط برای انجام معاینات سبک مانند اندازه‌گیری میزان فشار خون، گلوکز خون، نرخ تنفس و سیگنال‌های حیاتی و مشاوره‌های پزشکی در کشور انجام می‌شود. بنابراین برای رسیدن به حد مطلوب فاصله زیادی داریم.

امروزه بحث دوره پزشکی و خدمات‌رسانی پزشکی از راه دور در 100 درصد نقاط جهان مورد استفاده قرار گرفته است به طوری که حتی تمام روستاهای کشور هندوستان هم به این تکنولوژی وابسته شده‌اند و این مساله کاملا در کشور آنان جا افتاده است.

به کارگیری این تکنولوژی در کشور‌های اروپایی و آمریکایی نیز امری عادی تلقی می‌شود و به طور یقین می‌توان اظهار کرد ایالت متحده آمریکا و کشور کره جنوبی یکی از پیشگامان به کارگیری این تکنولوژی محسوب می‌شوند.

هم‌اکنون طرح دورا پزشکی را به صورت آزمایشگاهی در سه بیمارستان کشور اجرایی کرده‌ایم. در این طرح، ارتباط ماهواره‌ای از بیمارستان مسیح دانشوری (به عنوان یک مرکز فوق تخصصی در زمینه بیماری‌های ریوی و سل) با بیمارستان‌های زعیم پاک‌دشت و امام خمینی فیروزکوه برقرار کردیم. در برنامه دیگر کاریمان در نظر داریم بیمارستان‌های شهر گرگان را به علت این‌که دارای بیشترین بیماران مبتلا به بیماری سل است، به این مرکز ارتباط دهیم. به طور یقین در آینده‌ای نه‌چندان دور تمام مراکز بهداشتی و درمانی و خانه‌های بهداشت در دورافتاده‌ترین نقاط کشور با مراکز پیشرفته ارتباط ماهواره‌ای برقرار خواهند کرد و همان‌طور که دکتر فاضلی، رئیس سازمان فضایی ایران در مراسم افتاحییه این کارگاه گفتند، سازمان فضایی ایران این آمادگی را دارد که پهنای باند مناسبی را در اختیار کاربران قرار بدهد تا با کمک و مساعدت وزارت بهداشت این طرح به طور کلی در تمام کشور توسعه داده شود.

تشکیل پرونده سلامت و پرونده الکترونیک به عنوان یکی از ارکان اصلی دولت الکترونیک می‌تواند راهگشای بسیاری از مشکلات حوزه سلامت باشد، زیرا پزشک می‌تواند به اطلاعات و سوابق بیمار خود در هر شرایطی، دسترسی یابد. همچنین با ایجاد پرونده الکترونیک، پزشک یا تیم پزشکی، به راحتی می‌تواند روند بهبود بیماری، تداخلات دارویی و بسیاری موضوعات مربوط به حوزه دارو و درمان را کنترل و بررسی کند.