تشکیل کلاس‌های پیشگیری از اعتیاد در 50 دانشگاه کشور

براساس اعلام وزارت علوم انجام پیمایشی در زمینه شیوع مصرف مواد مخدر در دانشجویان و این‌که شیوع مصرف مواد در دانشگاه‌ها در دختران بیشتر است یا پسران در دست دستور کار این وزارتخانه قرار دارد، به همین دلیل قرار است کلاس‌های پیشگیری از مصرف مواد مخدر و داروهای روانگردان در برخی دانشگاه‌ها برگزار شود که از این میان در 50 دانشگاه به دلیل آسیب‌پذیری بیشتر، این کلاس‌ها جدی‌تر برگزار خواهد شد.

جلیل دارا، مدیرکل امور فرهنگی وزارت علوم در این باره می‌گوید: با توجه به رصدی که در فضای دانشگاه‌ها صورت گرفته است برای 50 دانشگاه یک برنامه جدی در زمینه پیشگیری از آسیب‌های ناشی از مواد مخدر داریم. چون احساس کردیم این دانشگاه‌ها نیاز بیشتری به سرمایه‌گذاری در زمینه پیشگیری دارند.

وی در پاسخ به این‌که آیا آسیب‌هایی که از ناحیه مواد مخدر می‌تواند به وجود آید در این 50 دانشگاه بیشتر از سایر دانشگاه‌ها هستند، به مهر توضیح می‌دهد: در این 50 دانشگاه آسیب بیشتر است. البته یکی از دلایلی که تاکیدمان بر روی این 50 دانشگاه است کمبود بودجه‌مان نیز است لذا ناچار هستیم این بودجه را به نحو مطلوب استفاده کنیم بنابراین بودجه‌مان را در راه برنامه‌های جدی‎تر پیشگیری برای 70 درصد دانشگاه‌های دولتی که بیش از 50 دانشگاه دولتی را شامل می‌شود اختصاص دادیم.

مدیرکل امور فرهنگی وزارت علوم نام این دانشگاه‌ها را نمی‌برد اما تأکید می‌کند: انتخاب این 50 دانشگاه صرفا به این خاطر نیست که آنها آسیب بیشتری داشته باشند بلکه یک دلیل برای محدود شدن تعداد این دانشگاه‌ها، بودجه کم است. البته برخی دانشگاه‌ها نیز خودشان درخواست کرده‌اند که برنامه‌های پیشگیری از آثار سوء مواد مخدر به طور جدی‌تری شامل حالشان شود. البته دانشگاه‌ها رصد می‌شوند و در دانشگاه‌هایی که احساس شود به لحاظ آموزش و پیشگیری نیاز بیشتری به آموزش‌های پیشگیرانه داریم این موضوع بیشتر لحاظ می‌شود.

با وجودی که استعمال مواد مخدر بنابر نظر برخی کارشناسان در اثر ناآگاهی و نبود آموزش کافی به جوانان صورت می‌گیرد، برخی معتقدند آغاز استقلال جوانان در دانشگاه‌ها و خدمت سربازی دوره‌های پرخطری هستند که باید مورد توجه مسوولان قرار گیرد.

اداره پیشگیری و درمان سوء‌مصرف مواد وزارت بهداشت از یک دهه قبل با اجرای برنامه‌های پیشگیری در خوابگاه‌های دانشجویی و براساس پژوهش‌های میدانی اعلام کرد که خطرناک‌ترین زمان شروع مصرف مواد مخدر دوران دانشجویی و سربازی است. این درحالی است که آمار دانشجویانی که مبتلا به سوء‌مصرف مواد مخدر هستند همواره برآورد نشده یا پنهان مانده است. حمید یعقوبی، رئیس مرکز مشاوره وزارت علوم چندی پیش، بدون اشاره به تعداد دانشجویان مصرف‌کننده مواد مخدر در کشور می‌گوید: این گونه آمارها اغلب قابل انتشار نیستند و ارائه آنها بیش از این‌که برای جامعه سودمند باشد زیان‌آور است و افکار عمومی را دچار تشویش می‌کند اما مسوولان مربوطه برای اطلاع از وضعیت موجود و چاره‌اندیشی در جریان آن قرار می‌گیرند.

اما بنابر گزارش برخی سایت‌های خبری در 2 سال اخیر تعداد دانشجویانی که به طور تفننی مواد مخدر و بخصوص حشیش را تجربه کرده‌اند از معتادان حرفه‌ای در دانشگاه‌ها بیشتر است. به گفته برخی کارشناسان، ایجاد محیط آرام و خالی از استرس، استفاده از اوقات فراغت به روش مناسب، فراهم کردن محیط مذهبی و ایجاد امکانات ورزشی و تفریحی را می‌توان برای مقابله با معضل اعتیاد در خوابگاه‌ها ضروری دانست.

رحمان سعیدی عضو هیات علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی، طی اظهاراتی، بی‌اعتمادی به موقعیت شغلی در آینده، بی‌انگیزگی و نامشخص بودن ساز و کارهای فرهنگی را از مشکلات پیش روی برنامه‌ریزان فرهنگی دانسته و تصریح می‌کند: ما اکنون در دوران گذار از سنت به مدرنیته هستیم و همین امر و عدم تطابق آموزش‌ها در منزل و آموزش‌هایی که در مدرسه ارائه می‌شود، بر مشکلات ما دامن می‌زند. وی با اشاره به تصورات جوانان قبل از ورود به دانشگاه می‌گوید: دانشجویان یک تصور آرمانی از دانشگاه دارند و با توجه به آن وارد دانشگاه می‌شوند، اما پس از ورود ناگهان با خلاف آن مواجه شده و انگیزه‌های خود را از دست می‌دهند.

با وجود تمام این هشدارها، کارشناسان وزارت علوم می‌گویند تعداد دانشجویانی که آلوده مواد مخدر می‌شوند نسبت به شمار معتادان کشور بسیار اندک است و انتشار اخبار در این باره تنها به نگرانی خانواده‌ها به خصوص آنان که از فرزندانشان دورند، دامن می‌زند. با وجود این نگاه در وزارت علوم نمی‌توان از ورود خزنده داروهای بیداری دانشجویان در شب‌های امتحان چشم‌پوشی کرد، داروهایی که در میان‌مدت می‌توانند مصرف‌کنندگان را به جنون بکشانند.

از ابتدای دهه 80 تاکنون ورود قرص‌های آرامبخش و روانگردان به دانشگاه‌ها شدت بیشتری پیدا کرده و بسیاری از دانشجویان برای شب‌بیداری در فصل امتحانات پایان ترم از این مواد استفاده می‌کنند. سعید صفاتیان، کارشناس اعتیاد، با اشاره به باور نادرست دانشجویان در افزایش میزان تمرکز با مصرف این قرص‌ها تصریح می‌کند: مصرف قرص‌های ریتالین نه‌تنها میزان تمرکز افراد را در یادگیری افزایش نمی‌دهد بلکه عوارض جسمی و روانی بسیاری در فرد بر جای می‌گذارد.

به گفته وی، افزایش تپش قلب، سکته مغزی، تشنج، دردهای شدید مفصل و حرکات غیرقابل کنترل از جمله این عوارض است. همچنین ایجاد تغیرات در خلق و خوی شخص، حالت گیجی، توهم‌های دیداری و شنیداری، بی‌قراری، اضطراب و حالت جنون نیز از دیگر عوارض روانی مصرف این قرص‌هاست.

برخی کارشناسان مصرف سیگار را مقدمه مصرف مواد مخدر می‌دانند و معتقدند افراد سیگاری استعداد و آمادگی بیشتری برای مصرف موادی مثل حشیش دارند. از سوی دیگر، هرچند وزیر بهداشت و درمان و کمیته انضباطی دانشگاه‌ها بارها بر ممنوعیت استعمال سیگار در فضای دانشگاه‌ها تاکید کرده‌اند و به اخراج دانشجویان سیگاری هشدار داده‌اند؛ اما این دستور هیچوقت نه از سوی دانشجویان و نه مسوولان دانشگاه‌ها جدی گرفته نشد.

نورالله حیدری، عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس، ممنوعیت مصرف سیگار در دانشگاه‌های کشور را مربوط به مصوبه هیأت وزیران در رابطه با ممنوعیت استعمال دخانیات در اماکن عمومی می‌داند و می‌گوید: یکی از اماکن عمومی مشمول این قانون ممنوعیت مصرف سیگار، دانشگاه است. به گفته وی، این قانون در هر حدی که در دانشگاه‌ اجرا شود، قابل دفاع و تأیید است و مجلس از آن دفاع می‌کند.

به نظر می‌رسد شروع سال تحصیلی جدید از حدود 2 هفته آینده برای دانشگاه‌ها فرصتی است تا این قانون را با شدت بیشتری اعمال کنند، همچنین تابوی بحث مواد مخدر در دانشگاه‌ها که تاکنون به پنهانکاری نتایج تحقیقات و آمارها منجر شده با آغاز برنامه‌های جدید دانشگاه‌ها در سال جدید تحصیلی نیازمند بازبینی است، چرا که وجود 50 دانشگاه در معرض خطر اعتیاد نشان می‌دهد نمی‌توان به سادگی این آمارها را از خانواده‌ها پنهان کرد.

کتایون مصری / گروه جامعه