سالمندی؛ بحران پیش روی جامعه

جمعیت ایران در حال پیر شدن است، این جمله را کارشناسان مسائل اجتماعی می‌گویند و نسبت به کاهش نیروی کار فعال در جامعه طی 20 سال آینده هشدار می‌دهند، دغدغه‌ای که شاید اقتصاد کشور را تحت تاثیر قرار دهد، اما آنچه تاکنون در برنامه‌ریزی‌های جمعیتی مغفول مانده نه توجه به زاد و ولد برای جبران جمعیت فعال که بی مهری به ساختار مناسب جامعه برای پذیرش جمعیت خاکستری کشور است، زنان و مردانی که نام سالمند می‌گیرند اما از کمبود امکانات بشدت رنج می‌برند.

محمود مشفق، عضو هیات علمی مرکز مطالعات جمعیتی آسیا و اقیانوسیه با اشاره به خطر نزدیکی میانسالی جمعیت، بر لزوم برنامه‌ریزی برای تامین نیاز سالمندان تاکید می‌کند و به ایسنا می‌گوید: کشور ما از نظر ورود به دوره سالمندی ساختارهای مناسب را ندارد. از سال 1379 آهنگ میانسالی و کهنسالی جمعیت در قالب همایش‌ها و نشست‌های مختلف وارد گفتمان جمعیت‌شناسی شد. این خطر را جمعیت شناسان ایران از همان سال‌ها هشدار داده بودند اما نهادهای سیاستگذار باید این هشدارها را بیشتر جدی بگیرند.

وی می افزاید: هشدار تغییرات جمعیتی که در حیات اجتماعی و اقتصادی کشور یک عامل اصلی و تعیین‌کننده است، کمتر از خطر عوامل دیگری چون سیل و زلزله جدی گرفته می‌شود.

به گفته این کارشناس،کشور ما از نظر ورود به دوره سالمندی ساختارهای مناسب را ندارد و باید براساس پیش‌بینی‌های جمعیتی در مورد نیازهای سالمندان از جمله سرای سالمندان، صنایع غذایی متناسب با دستگاه گوارش سالمندان، اوقات فراغت سالمندان و.... برنامه‌ریزی شود. مثلاَ در حال حاضر فرهنگ غذایی و صنایع غذایی بیشتر بر اساس ذائقه و نیاز کودکان و جوانان است، اگر سالمندی بخواهد از این رژیم غذایی استفاده کند با ده‌ها ناراحتی و بیماری گوارشی روبه‌رو می‌شود. عضو هیات علمی مرکز مطالعات جمعیتی آسیا و اقیانوسیه گفت: این آمارهای جمعیتی به ما هشدار می‌دهد که با توجه به افزایش جمعیت میانسالان و سالمندان در سال‌های آینده باید برای نیازهای بهداشتی، فرهنگی، سلامت آنها از همین حالا دست به کار شویم.

مقابل صندوق بیمارستان ایستاده و این پا و آن می‌کند، وقتی نوبتش می‌شود، صندوقدار می‌پرسد: «خانمتان هستند؟» و مرد با تکان دادن سر تایید می‌کند که همسرش نیازمند بستری و جراحی قلب برای گرفتگی یکی از رگ‌هاست. «2 میلیون 200و....» او دیگر چیزی نمی‌شنود 2 میلیون برایش کافیست تا از سر استیصال آرام بگوید: «ببخشید خانم، میشه قبض را پس بدهید تا...»

به گفته یکی از پزشکان قلب همین بیمارستان، بی‌پولی عاملی است تا بسیاری از افراد بالای 60 سال قید درمان را برای همیشه بزنند. به گفته این پزشک در حال حاضر حدود یک هشتم سالمندان در نقاط شهری و روستایی مبتلا به بیماری قلبی و عروقی هستند، اما نه تنها از بیمه کامل برخوردار نیستند بلکه با حقوق‌های ناچیز بازنشستگی توان تامین این هزینه‌ها را ندارند.

پیش از این سیدحسن امامی رضوی، معاون سلامت وزارت بهداشت، سالمندی را برای نظام سلامت کشور، تهدید خوانده بود. به گفته او، افزایش سن و پیر شدن جمعیت و تغییر الگوی ابتلا و مرگ و میر به سمت بیماری‌های غیرواگیر و مزمن و نابرابری سلامت در گروه‌های مختلف اجتماعی و اقتصادی از جمله چالش‌های کنونی نظام سلامت کشور است.

وقتی حقوق ماهانه‌اش را می‌گیرد، بدون آن‌که مقابل صندوق بانک بشمارد، از ترس سرقت، سریع آن را داخل کیسه‌ای قرار می‌دهد و در پیراهنش می‌گذارد، این عادت هرماه اوست، می‌گوید:« آخر مار گزیده‌ام، دو بار وقتی پایم را از بانک بیرون گذاشتم به من حمله کردند و پولم را بردند، یک بار هم مرا داخل جوی آب هل دادند که نزدیک بود دست وپایم بشکند!»

احمد اسفندیاری، سرپرست سازمان بهزیستی کشور نیز به تازگی با تأکید بر این‌که جمعیت سالمندی رو به افزایش است و نیاز به حمایت بیشتر از این افراد است، گفت: جدای از معلولان، سالمندان نیز برای تردد در سطح شهر با مشکلاتی روبه‌رو هستند که باید به آنها رسیدگی شود.

وی اضافه کرد: حمایت از سالمندان در بخش‌های مختلف تنها وظیفه یک دستگاه نیست و همه موظف به حمایت از این افراد هستند به طوری که هم‌اکنون برخی از این افراد تحت پوشش بهزیستی قرار دارند و از خدمات این سازمان بهره می‌برند. نسبت سالمندان در مناطق روستایی بیشتر از مناطق شهری است که علت آن مهاجرت است و پیش‌بینی جمعیت سالمند کشور نشان می‌دهد در تمام استان‌های کشور جمعیت سالمندان طی 15 سال پیش‌بینی (1400- 1385) همواره روند افزایشی خواهد داشت. بر اساس آمار مرکز آمار ایران جمعیت سالمندان مرد بین سال‌های 1385 تا 1390 در اکثر استان‌ها بیشتر از زنان سالمند بوده است اما در سال‌های ‌1390 تا 1400 تعداد زنان سالمند در تمام استان‌ها بیشتر از مردان سالمند خواهد بود که حاکی از زنانه شدن جمعیت سالمند در سال‌های آتی است.

روند سالخوردگی و نسبت جمعیت 65 ساله و بیشتر به کل جمعیت در سال‌های مختلف استان‌ها به طور تقریبی الگوی یکسانی خواهد داشت و طبق تعریف سازمان ملل از جمعیت سالمند (7 درصد و بیشتر) در سال 1385 تنها استان گیلان و خراسان جنوبی که به سن سالخوردگی رسیده است. تعداد 7 استان از استان‌های کشور در سال‌های آتی به سن سالخوردگی (بیش از 7 درصد) خواهند رسید.

به هرحال روند سالمندی در کشور روند پرشتابی است که خلاء برنامه‌ریزی برای این قشر در برنامه‌های پنجساله توسعه محسوس است.به نظر می‌رسد برای برون رفت از بحرانی که در سال‌های آینده، ساختارهای اجتماعی و اقتصادی را تهدید می‌کند، تدوین برنامه‌ای جامع و کاربردی برای رفاه سالمندان در حوزه‌های امنیت، اقتصاد، فرهنگ و سلامت و رفاهی الزامی است.

کتایون مصری‌ /‌ گروه جامعه