انگیزه‌های آمریکا برای ماندن در عراق

در این میان فشارها برای تمدید توافق‌نامه امنیتی با عراق ادامه دارد. برای بررسی این امر و واکنش گروه‌های عراقی و همچنین آینده تحولات عراق به گفت‌وگویی با دکتر حسن هانی‌زاده پرداخته‌ایم که می‌خوانید.

واشنگتن و بغداد ماه‌هاست که در حال انجام مذاکراتی درخصوص احتمال تمدید حضور نظامیان آمریکایی در عراق پس از 2011 هستند، با توجه به برخی ابهام‌ها، مهم‌ترین اهداف آمریکایی‌ها از تمدید قرارداد آمریکا و عراق چیست؟

آمریکایی‌ها پس از رخدادهای اخیر منطقه بویژه شروع انقلاب‌ها در مصر، تونس، یمن و بخصوص بحرین درصدد جایگزینی مقر ناوگان پنجم دریایی خود در کشوری جدا از بحرین هستند، زیرا شرایطی که اکنون در بحرین و جود دارد، کاملا شکننده است و آمریکایی‌ها پیش‌بینی می‌کنند ممکن است انقلاب‌های عربی به کشور‌های حوزه خلیج فارس بویژه بحرین ـ که ساختار اجتماعی مخصوصی دارد و در آینده می‌تواند حاکمیت بحرین دچار چالش کند ـ سرایت کند. لذا آمریکایی‌ها ابتدا موافق‌نامه امنیتی واشنگتن بغداد را پذیرفتند و امضا کردند و قرار بود نیروهایشان تا پایان سال 2011 از عراق خارج شود، اما بعد از شروع انقلاب‌های عربی که ممکن است امنیت آمریکا را در خاورمیانه به خطر اندازد، درصدد جایگزینی نیروهای خود برآمدند. به همین دلیل هم به نظر آنان، عراق کنونی از مرحله انقلاب‌های عربی خارج شده و بتدریج وارد دوران ثبات، امنیت و آرامش خواهد شد. اگر در آینده کشور‌های عرب حوزه خلیج فارس دچار ناامنی و انقلاب‌های مردمی شوند، ممکن است آمریکا نیازی به یک پایگاه جدید داشته باشد. به همین دلیل بر دولت نوری الماکی فشار می‌آورند تا با تمدید موافق‌نامه امنیتی واشنگتن ـ بغداد موافقت کند. حتی می‌توان گفت بعد از سفر مایکل مولن، رئیس ستاد ارتش آمریکا به عراق، موضوع تمدید موافقنامه بغداد واشنگتن مورد قبول برخی احزاب سیاسی بویژه لائیک، کرد و سنی قرار گرفت و اینان نیز به نوری المالکی اختیار تام دادند تا در مورد تمدید قرارداد امنیتی با آمریکایی‌ها وارد گفت‌وگو شود. البته مولن اعلام کرده است در تنظیم موافقت‌نامه واشنگتن باید مساله حق مصونیت سربازان آمریکایی مورد توجه قرار گیرد. به این معنی که این امر در تمدید توافق‌نامه لحاظ شود. احتمال می‌رود آمریکا بخواهد با احزاب اصولگرای شیعه وارد درگیری شود و همچنین احتمال می‌رود این احزاب را حذف فیزیکی کنند. گذشته از این، هدف دیگر آمریکا ایجاد مزاحمت با کشور‌های غیرهمسو با سیاست‌های آمریکا در منطقه و استفاده ابزاری از گروهک منافقین در پادگان اشرف و همچنین تاسیس پایگاهی برای مقر پنجم نیروی دریایی آمریکاست. بر این اساس، باید گفت آمریکایی‌ها در جهت این اهداف حتی به مرحله تهدید دولت نوری المالکی هم دست زده‌اند.

موضع کردهای عراق در این خصوص چیست؟

کردهای عراقی در واقع استفاده‌کنندگان اصلی از حضور نیرو‌های آمریکایی در عراق بوده‌اند و روابط تنگاتنگی با آمریکایی‌ها دارند. گذشته از این، از نظر رهبران کردستان عراق برخورداری از خود مختاری در اقلیم کردستان، مرهون کمک‌های آمریکاست. به همین دلیل هم کردهای عراق بر این نظرند که امتیازاتی از دولت نوری الماکی بگیرند و معتقدند تا زمانی که آمریکایی‌ها در این کشور هستند، می‌توانند امتیازات بیشتری از دولت برای برقراری خودمختاری کامل، گرفتن بودجه بیشتر و آزادی عمل بیشتر طلب کنند. در این میان، رهبران کرد احساس می‌کنند تا زمانی که نیرو‌های آمریکایی در این کشور حضور دارند، پشتوانه قدرتمندی برای چانه‌زنی و افزایش سهم‌خواهی خود از دولت عراق و کشورهای همجوار مثل ترکیه و ایران خواهند داشت.

رهبران گروه‌های سیاسی عراق در نشست اخیر خود توافق کردند دولت مامور گفت‌وگو با آمریکایی‌ها شود؛ مهم‌ترین نتایج این نشست چگونه ارزیابی می‌شود.

نشست اخیر با شرکت احزاب لائیک، شیعی، سنی و کردها هم با حضور جلال طالبانی برگزار شد و در حقیقت راه‌های تمدید موافقت‌نامه بغداد ـ واشنگتن را مورد بررسی قرار داد و درواقع توپ را در زمین دولت  عراق انداختند تا نوری‌ المالکی برای تمدید موافقت‌نامه وارد مذاکره با آمریکایی‌ها شود. در این میان با توجه به شرایطی که اکنون نوری المالکی با آن مواجه است، به نظر می‌رسد تمدید توافق‌نامه امنیتی تقریبا حتمی باشد و دولت مالکی برای یک سال دیگر  این توافق‌نامه را تمدید خواهد کرد.

هدف دولت آقای مالکی از تمدید قرار داد با آمریکا چیست؟

آقای نوری المالکی در این اندیشه است که اگر در برابر آمریکایی‌ها مقاومت کند، آنان برای وی و دولتش مشکل ایجاد خواهند کرد، لذا تحت فشار نیروهای لائیک کرد و سنی مذهب از یک سو و  از سویی نیز آمریکا  قرار دارد. وی برای این‌که دولت خود را  حفظ کند، ناچار است با آمریکایی‌ها وارد تعامل شود و اهداف آمریکایی‌ها را تامین کند. آقای مالکی با شرایط خاصی کابینه خود را بعد از انتخابات پارلمانی تشکیل داد. چون این کابینه، کابینه‌ای ویژه‌ است اگر آمریکایی‌ها بر آن فشار آورند  و همسویی بیشتری با احزاب سنی و لائیک داشته باشند، قطعا دولت مالکی سقوط خواهد کرد. بنابراین مالکی ناچار است برای حفظ وفاق و همگرایی احزاب و همچنین تعامل با آمریکا به دو طرف باج و امتیاز دهد. یعنی ناچار است موضع نرمی در برابر آمریکایی‌ها  از خود نشان دهد.

با توجه به بومی‌سازی امنیت در عراق تا چه حدی این توافقنامه  به آن کمک می‌‌کند؟

الماکی در گذشته نگاهش به سمت بومی‌سازی امنیت و تقویت ارتش عراق بود، اما  آمریکایی‌ها به دولت مالکی قبولانده‌اند که از طریق تمدید توافقنامه امنیتی‌ می‌توانند بتدریج نیروهای نظامی عراق را آموزش دهند و ارتش نسبتا قدرتمندی برای این کشور ایجاد کنند. لذا در کوتاه‌مدت ارتش عراق به همین شکل باقی خواهد ماند، اما در درازمدت آمریکایی‌ها برای استفاده از ارتش عراق مجبور خواهند بود آن را تقویت کننند. خود آمریکایی‌ها هم هدفشان این است که در درازمدت در عراق بمانند و به بهانه تقویت ارتش و آموزش و  دادن تسلیحات به عراق در جستجوی اهداف خود هستند.

در برخی گزارش‌ها تاکید شده آمریکایی‌ها قصد دارند حدود 5 تا 8 پایگاه نظامی دائمی در عراق تاسیس کنند که ماموریت آنها ربطی به نیروهای امنیتی عراق ندارد. این گزارش‌ها درست است؟

آمریکایی‌ها در ابتدا قرار بود 50 پایگاه در عراق داشته باشند؛ ولی به دلیل مخالفت احزاب شیعی، مجلس اعلا  و جریان مقتدی صدر و همچنین دولت نوری المالکی این 50 پایگاه به 8 پایگاه کاهش یافت که عمدتا در  مناطق جنوبی و کردستان عراق و فرات میانه است و بناست در این مناطق، پایگاه‌های دائمی آمریکا مستقر شود.

موضع کشورهای همسایه عراق در قبال تمدید حضور نظامیان آمریکایی چیست و آیا دولت عراق این مواضع را مد نظر قرار می‌دهد؟

جدا از جمهوری اسلامی ایران، همه کشورهای همسایه عراق از جمله ترکیه و حتی سوریه، اردن و  کشورهای عربی حوزه خلیج فارس با تمدید موافقت‌نامه امنیت خیلی مخالف نیستند، ولی از آنجا که آمریکایی‌ها همواره علیه امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران اقدام کرده و گروه‌هایی تروریستی و جاسوس روانه خاک ایران می‌کنند؛ لذا تنها جمهوری اسلامی ایران نسبت به حضور نیروهای آمریکایی در عراق  از خود واکنش منفی نشان می‌دهد و مایل نیست که آمریکا از عراق به عنوان پایگاهی برای ایجاد مزاحمت برای کشور‌ها ایجاد کند. زیرا هدف از ایجاد این پایگاه‌ها، این است که  اگر کشورهای اطراف رژیم صهیونیستی در آینده مزاحمت‌هایی برای این رژیم به وجود آورند، آنها بتوانند دفاع کنند و این که اگر آمریکایی‌ها نیز بتدریج جایگاه و موقعیت خود را در کشورهای عرب منطقه از دست دادند، بتوانند آینده‌ خاورمیانه را مدیریت کنند. گذشته از این، باید گفت اگر دولت مالکی با تمدید موافقنامه بغداد واشنگتن موافقت کند، در واقع مهم‌ترین هم‌پیمان خود یعنی جمهوری اسلامی ایران را از دست خواهد داد، چراکه تهران همواره مدافع امنیت داخلی عراق بوده و از دولت مالکی  هم حمایت کرده است. بنابراین دولت مالکی باید مسائل امنیتی و  امنیت ملی کشور ایران را مورد توجه قرار دهد تا این‌که آمریکا از طریق مرزهای غربی ایران نتواند برای ما مشکل به وجود آورد.

علی رمضانی ‌/‌ جام‌جم