کاروانسرای ملک؛ بیمار رو به موت

روایت های تاریخی حکایت از آن دارد که این بنای عظیم در 8 روز به دست اسفندیاربیک ترکمان یکی از سرداران شاه‌عباس ساخته می‌شود؛ اما امروز با وجود تاکید بر حفظ میراث کهن گذشتگان این کاروانسرا بیش از همه تجربیات عمر 400 ساله‌اش در معرض تخریب قرار گرفته است و حتی تلاش تاجر اصفهانی که برای حفظ این اثر اقدام به وقف آن نمود نیز موثر واقع نشده است. آخرین نگاه به وضعیت این اثر تاریخی حکایت از آن دارد که کاروانسرای ملک تبدیل به پارکینگی برای کمپرسورها شده و در نهایت، اتاق‌های آن که خاطره هزاران مسافر را در خود نهفته دارد، تبدیل به کارگاه‌های سنگبری شده است.

ناصر طاهری معاون سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان در مورد مرمت این اثر تاریخی گفت: مالکیت این کاروانسرا در اختیار اوقاف است و اوقاف نیز این محل را در اختیار تعدادی مستاجر قرار داده است که برخی کارگاه‌های دایر در آن، در حد شأن یک اثر تاریخی نیست و همین امر به نابودی بیشتر این مکان تاریخی دامن زده است. وی با بیان این‌که میراث فرهنگی سودی از وجود این اثر تاریخی نمی‌برد و تنها موظف به حفظ آن است، افزود: از آنجا که اوقاف در قبال تخریب شدن این محل، اجاره دریافت می‌کند برای تعمیر و نگهداری از آن نیز باید دخالت داشته و در پرداخت هزینه‌ها مشارکت کند.

طاهری با اشاره به این‌که برای مرمت اضطراری کاروانسرا اعتباری بالغ بر 45 میلیون تومان در نظر گرفته شده است، تصریح کرد: اوایل اردیبهشت امسال، مرمت ضلع جنوبی، سقف و پشت بام‌های کاروانسرای ملک آغاز شد که تا پایان تیر ماه این عملیات به عنوان مهم‌ترین اقدامات اضطراری برای نجات بنا از تخریب صورت گرفت‌.

هرچند اقدامات اضطراری برای نجات کاروانسرای ملک آغاز شده است، اما برای خروج بنا از این وضعیت، اعتبار قابل ملاحظه‌ای نیاز است. واقعیت آن است که این کاروانسرا به دلیل موقعیت ویژه‌ای که دارد می‌تواند به محل خوبی برای سرمایه‌گذاری تبدیل شده و کاربری در شأن آن، برایش در نظر گرفته شود، اما با وجود تلاش سازمان میراث فرهنگی برای جذب سرمایه‌گذار، به دلیل تعدد مستاجران از یکسو و پرونده‌های حقوقی بر سر مالکیت این بنای وقفی، نتیجه‌ای حاصل نشده است. لذا فقط تلاش می‌شود این بیمار رو به موت، با مرمت اصولی بخش‌های در معرض تخریب، زنده نگه داشته شود.محمدتقی نقدعلی، معاون سازمان اوقاف استان اصفهان نیز در این مورد گفت: غالب مستاجران فعلی اماکن اوقافی، مبلغ قابل ملاحظه‌ای برای اجاره بها پرداخت نمی‌کنند، بلکه این افراد طبق قانون سال 1356 مستاجر و متصرف بوده‌اند و بعد از مدتی ادعای کسب و پیشه کرده و قانون هم این ادعا را تایید کرده است و به همین دلیل امروز سازمان اوقاف در برابر ادعای پرداخت چند میلیون تومان هزینه سرقفلی، توانی ندارد و آنها هم با پرداخت 5 تا 10 هزار تومان ادعای مالکیت دارند. وی خاطرنشان کرد: از سوی دیگر سازمان اوقاف براساس مسائل شرعی و قانونی موظف است هم از ساختمان نگهداری کند و هم درآمد‌های حاصل از این بنا را در راستای نیت واقف هزینه کند، اما به دلیل تاریخی بودن اثر، دست زدن به یک آجر هم جرم تلقی می‌شود و به این ترتیب راهی برای مشارکت در مرمت اثر باقی نمی‌ماند.معاون سازمان اوقاف استان اصفهان همچنین درخصوص تبدیل کاروانسرای ملک به موزه مشترک میراث فرهنگی و اوقاف، گفت: سازمان اوقاف استان اصفهان گنجینه‌های باارزشی از وقف‌نامه‌های سنگی، خطی و کتیبه‌ها در اختیار دارد که در کنار اجناس موزه‌ای دیگر همچون کتب، ابزار‌آلات و ظروف وقفی قابلیت زیادی برای به نمایش درآمدن تاریخ وقف در اصفهان دارند و تنها کافی است برای عملی شدن این موضوع، سازمان میراث فرهنگی بودجه‌ای را از محل تاسیس موزه‌ها به کاروانسرای ملک اختصاص دهد.