ماجراهای آقا مرتضی و فرزندان زیاده‌خواهش

کنجکاوی درباره این نوع از سریال‌ها برای خبرنگاران و مخاطبان شاید بیش از سریال‌های عادی تلویزیونی باشد. به این دلیل که بیشترین مخاطبان سریال‌های تلویزیونی همین سریال‌های مناسبتی هستند. هرچند که در گفت‌وگو با رضا کریمی که در حال ساخت سریال «راه طولانی خانه» است متوجه شدیم هنوز مناسبتی بودن این سریال برای ماه رمضان 90 قطعی نشده است و قصه آن نیز خیلی مناسبتی نیست و می‌تواند در هر فصل و زمانی پخش شود.

ضمن این‌که به گفته کارگردان نام راه طولانی خانه نام موقتی است که مطمئنا تغییر خواهد کرد. با این حساب تا روشن شدن جوانب این سریال از حیث زمان پخش و عنوان آن راه طولانی در پیش است، اما ما یک راه میانبری به این مجموعه زدیم تا اطلاعات و آگاهی بیشتری از ساخت این مجموعه تلویزیونی در اختیار شما قرار دهیم. با ما همراه شوید.

برای تهیه گزارش در یک بعدازظهر خلوت پنجشنبه در تهران در خیابان قائم مقام فراهانی به شرکت صنایع روغن نباتی می‌روم. جایی که یکی از لوکیشن‌های اصلی این سریال بوده و در واقع محل کار و شرکت آقا مرتضی شخصیت اصلی داستان است. راستی تا یادم نرفته بگویم داستان این سریال درباره پدری به نام ‌مرتضی تفرشی‌ است که علاقه زیادی به خانواده‌اش دارد. وی به خاطر تحقق خواسته‌های فرزندانش که خارج از حد توان اوست، تحت فشار است. پدر که حفظ کانون خانواده برایش مهم‌ترین خواسته است، یک تصادف را در ازای دریافت مبلغی پول گردن می‌گیرد و ماجراهایی شکل می‌گیرد که باید منتظر باشیم و ادامه ماجرا را در زمان پخش سریال ببینیم.

رضا کریمی خودش این‌‌گونه قصه را تعریف می‌کند: آقا مرتضی، شخصیت اصلی این داستان پدری میانسال است که به‌واسطه برخی فشارهای اقتصادی و فزون‌خواهی و توقعاتی که فرزندانشان ازاو دارند تلاش می‌کند تا خواسته‌های آنها را که بعضا منطقی هم نیستند برآورده کند. همین مساله هم موجب می‌شود تا آقا مرتضی دچار یکسری مشکلات و چالش‌هایی شود که قصه را پیش می‌برد. به‌نظر می‌رسد که قصه پرتعلیق و کششی باشد؛ کارگردان که چنین قولی به مخاطبان داده است. به نظر او، این سریال در واقع یک ملودرام اجتماعی است که داستانی خانوادگی را روایت می‌کند. ایده بسیارخوب و پیام‌های زیبایی در دل این قصه وجود دارد که در عین سادگی و روان بودن جذابیت‌های زیادی برای بیننده دارد. داستان قابلیت خوبی در ایجاد تعلیق و کشش لازم برای برانگیختن حس کنجکاوی مخاطب و پیگیری آن دارد که برای خود من هم بسیار جذاب بود.

به اعتقاد کریمی دلیل دیگری نیز برای جذابیت این سریال می‌توان آورد. او در این باره می‌گوید: این جذابیت البته دلایل فرامتنی و اجتماعی هم دارد چون قصه‌ای را به تصویر می‌کشد که ریشه در واقعیت‌های اجتماعی داشته و بسیاری از خانواده‌های ایرانی آن را تجربه کرده‌اند.

به نظر می‌رسد ‌سریال راه طولانی خانه نیز مثل بسیاری از سریال‌هایی که بویژه در تابستان پخش می‌شود باز هم سراغ مساله تفاوت و تضاد نسل‌ها رفته است اما کریمی با رد این مساله چنین توضیح می‌دهد: سریال راه‌طولانی‌خانه در واقع انعکاسی از شرایط اجتماعی کنونی است که هم به مسائل نسل جوان و شرایط و خواسته‌های آنان در جامعه امروز می‌پردازد و هم این‌که به موقعیت والدین و پدر و مادرها در این شرایط توجه می‌کند و به نظر من می‌تواند مورد توجه طیف‌های مختلفی از مخاطبان قرار بگیرد. البته به این معنی نیست که موضوع سریال به تفاوت یا تضاد نسل‌ها می‌پردازد. شاید این مساله هم دردل قصه وجود داشته باشد اما زاویه داستان ناظر بر این مساله نیست.

اگرچه صحبت‌های کریمی را در همین ابتدای گزارش آورده‌ام اما او آخرین کسی بود که موفق شدم با او صحبت کنم و برای همین مقدار گفت‌وگو نیز مجبور شدم چیزی حدود 2ساعت منتظر بنشینم و البته پلان‌های مختلف یکی دو سکانس در شرکت آقا مرتضی را نگاه کنم. نه‌این‌که کارگردان حاضر به گفت‌وگو نمی‌شد، بلکه به خاطر این‌که فشردگی کار و ظاهرا زمان تولید آن موجب می‌شد تا کارگردان بیشترین وقت را برای برداشت و تصویربرداری بگذارد. آرامش و طمانیه کریمی در زمان کار برایم جالب بود و این‌که با وسواس و دقت کار خود را انجام می‌داد. البته در یک سالن سخنرانی که در جنب لوکیشن داخلی بود نشستم که تعداد زیادی آدم از زن و مرد و پیر و جوان در آن دور یک میز بزرگ نشسته بودند. ابتدا گمان کردم که اینجا جلسه و نشستی برقرار است اما بعد فهمیدم که آنها هنرورانی هستند که منتظرند نوبت بازی آنها فرا برسد. هنرورانی که پچ پچ کردن و حرف زدنشان با هم گاهی موجب عصبانیت دستیار کارگردان و تذکر دادن به آنها برای رعایت سکوت بود. اتفاقا کارگردان یکی از دشواری‌های این سریال را تعدد شخصیت و لوکیشن عنوان کرده بود. به گفته او، این سریال یک سریال پرشخصیت و پرلوکیشنی است که بالطبع فرآیند تولید را با دشواری‌های خاص خود همراه می‌کند. به هرحال ما مجبوریم در موقعیت‌های مختلفی درسطح شهر چه داخلی و چه خارجی قرار بگیریم که با تعدد و تنوع بازیگران و شخصیت‌ها مواجه هستیم که به شکل منطقی فرآیند تولید را با پیچیدگی‌های بیشتری مواجه می‌سازد، واقعیت هم همین بود که هدایت این تعداد بازیگر و نابازیگر در یک لوکیشن داخلی و فضای محدود کار دشواری بود.

قبل از این‌که به سخنان دیگر کریمی بپردازیم بهتر است برای کسانی که وی را احتمالا نمی‌شناسند بگوییم که رضا ‌‌کریمی تاکنون کارگردان فیلم‌های سینمایی مثل عشق‌+ دو، انعکاس، تب و هزاران زن مثل من و فیلم سینمایی آدمکش بود که در همین سال گذشته اکران عمومی شد. کریمی پیش از این ساخت مجموعه‌های تلویزیونی فاکتور هشت، مرده متحرک و شبی از شب‌ها را نیز به ‌عهده داشته است. وی درباره این مجموعه نیز می‌گوید: تلاش من و همه عوامل مجموعه این است که به تولید سریال متفاوت و باکیفیت برسیم که بتواند رضایت تعداد بیشتری از مخاطب را جلب کند، اما این‌که یک سریال به مناسبت خاصی پخش می‌شود یا نه به سیاستگذاری‌های سازمان و تصمیم مدیران بستگی دارد اما از حیث درام و قصه‌پردازی این مجموعه یک سریال مناسبتی نیست و در هر زمانی قابل پخش است.

وقتی به سر صحنه می‌روم همان دم در قبل از این‌که وارد اتاق شوم رضا کیانیان را می‌بینم که ‌آنجا ایستاده است اما نه برای کار خاصی. او دقیقا در لوکیشنی که مربوط به یک پلان در شرکتش بود ایستاده و منتظر فرمان کارگردان است تا وارد اتاق شده و بازی خود را آغاز کند. کمی صبر می‌کنم تا این صحنه گرفته شود. شاید تنها چهره معروفی که در اینجا می‌بینم همین کیانیان است. هرچند که بازیگران دیگری مثل افسانه بایگان، شهرزاد کمال‌زاده، خاطره حاتمی، مهروز ناصرشریف، پرویز پورحسینی، صادق هاتفی، پیام دهکردی، مریم کاویانی، امید روحانی، خسرو امیرصادقی و بیژن بنفشه‌خواه نیز در این سریال بازی می‌کنند. حضور بازیگر بزرگی مثل کیانیان در این سریال تلویزیونی قطعا بیشترین کنجکاوی یک گزارشگر را برمی‌انگیزد. اصلا انتخاب او به عنوان نقش اول این شخصیت مهم‌ترین سوالی است که از کریمی پرسیدم و او نیز توضیح داد: شخصیت اصلی این سریال یک مرد میانسال به نام آقا مرتضی است که من از همان زمان پیش تولید درباره انتخاب بازیگر این نقش دغدغه داشتم، به طوری که معتقد بودم تا بازیگر این نقش انتخاب نشود من نمی‌توانم سایر بازیگران و ترکیب آنها را مشخص کنم. طبیعتا هم بازیگر خاص و توانمندی لازم داشتم تا‌به‌خوبی از پس این نقش بربیاید. ضمن این‌که همیشه چه در سینما و چه در این سریال تلویزیونی برای من ترکیب بازیگران و تازگی آن بسیار اهمیت داشت لذا سراغ آقای رضا کیانیان رفتیم که هم بازیگر بسیار توانا و خاصی است و هم با شاخص‌هایی که من از شخصیت آقا مرتضی داشتم تناسب داشت. ضمن این‌که مخاطبان کمتر رضا کیانیان را در سریال‌های تلویزیونی تماشا می‌کنند. مجموعه این عوامل و دلایل موجب شد تا دست به این انتخاب بزنم.

خوشبختانه آقای کیانیان نیز از قصه و شخصیتی که باید بازی می‌کرد خوشش آمد. به علاوه این‌که من و آقای کیانیان مدت‌ها بود قصد همکاری مشترک را داشتیم که این فرصت پیش نیامد تا این‌که در این سریال اولین تجربه همکاری مشترک را پیدا کردیم و از این بایت بسیار خوشحالم. برای یادآوری باید بگویم رضا کیانیان در مجموعه‌های کیف انگلیسی، یک مشت پر عقاب، بچه‌های خیابان، مختارنامه و دوران سرکشی بازی کرده است و افسانه بایگان بازی در مجموعه‌های روز حسرت و روزهای زندگی را در کارنامه دارد. حالا بعد از سریال اغماء که افسانه بایگان را در کنار فرامرز قریبیان دیده بودیم اگر امسال این سریال در ماه رمضان پخش شود برای بار دوم او را این بار درکنار رضا کیانیان خواهیم دید.

واقعیت این است که در این سریال باید در کنار بازیگران مشهوری مثل کیانیان و بایگان بازیگران جوان‌تری مثل شهرزاد کمال‌زاده و نیلوفر شهیدی را نیز شاهد باشیم و به قول کارگردان با ترکیب تازه‌ای از بازیگران.

خوشبختانه همکاری مشترک در تهیه و تولید سریال‌های تلویزیون در حال افزایش است. مثلا در همین سریال راه طولانی خانه شاهد یک تیم نویسندگی هستیم که شامل علیرضا مسعودی، مصطفی زندی و خود رضا کریمی کارگردان سریال است. کریمی درباره این موضوع می‌گوید: نگارش فیلمنامه این سریال محصول یک همکاری مشترک بین جمعی از نویسندگان است که من نیز در مهر ماه سال پیش و پیش از تولید به این گروه پیوستم و در مرحله بازنگری و بازنویسی به مشاوره‌های لازم پرداختم.‌محمد یمینی، مدیر تولید این سریال که فرصت تهیه این گزارش را برای من فراهم کرد نیز درباره روند تولید سریال راه طولانی خانه چنین توضیح می‌دهد: گروه تولید از 4 بهمن 89 فعالیت خود را در این مجموعه آغاز کرد. فیلمنامه 8 ماه قبل با همکاری علیرضا مسعودی و مصطفی زندی با نظارت خود آقای کریمی آغاز شد.

او درباره دشواری‌های فرآیند تولید سریال می‌گوید: تاکنون چیزی حدود 40درصد از کل کار تصویربرداری شده است. یک لوکیشن خارج از تهران و در شمال کشور داریم که باید ببینم آیا امکان و فرصت این کار برای گروه وجود دارد یا خیر. یکی از مهم‌ترین دشواری‌های ساخت این سریال به تعدد لوکیشن‌ها برمی‌گردد، به‌طوری که گاهی پیش می‌آید ما در طول یک روز ‌چند لوکیشن عوض کنیم که مشکلات جابه‌جایی و مسائل مرتبط با تغییر صحنه در آن طبیعی است. خانه‌ای در یوسف‌آباد که منزل شخصیت اصلی آقا مرتضی است از جمله مهم‌ترین لوکیشن‌های سریال است که حجم زیادی از تصویربرداری را به خود اختصاص داده است. البته به اقتضای قصه، آقا مرتضی با جابه‌جایی محل سکونت مواجه می‌شود که خانه‌ای در منطقه دروس هم به عنوان لوکیشن مهم دیگر به آن اضافه می‌شود. شرکت صنایع روغن نباتی نیز از دیگر لوکیشن‌های سریال است که در واقع شرکت آقا مرتضی در آنجا قرار دارد.

در سکانسی که مشغول تصویربرداری بود‌ند چهره آشنای دیگری را می‌بینم که سال‌هاست او را در تلویزیون و سینما می‌بینیم. چهره او بیشتر یادآور تله‌تئاترهایی است که از شبکه چهار سیما پخش می‌شد. صادق هاتفی که نقش آقای افشار، رئیس شرکت ساختمانی را بازی می‌کند که لوکیشن آن در یکی از طبقات همین شرکت صنایع روغن نباتی است. او در کار ساخت و ساز آپارتمان است که به گفته هاتفی انسان پیچیده‌ای است که مخاطب تا آخرقصه هم متوجه شخصیت واقعی او نمی‌شود. به گفته هاتفی ظاهر آقای افشار شخصیتی منفی دارد اما در واقعیت اینچنین نیست.‌پیش‌بینی می‌شود که تصویربرداری این مجموعه تا پایان تیرماه به پایان برسد اما هنوز معلوم نیست که این مجموعه برای ماه رمضان امسال پخش می‌شود یا راه طولانی برای نمایش آن باقی است.