تقویت فرهنگ محلی در کنار پاسداری از زبان ملی

با توجه به شاخص‌ها و ویژگی‌های اقتصادی و اجتماعی استان آذربایجان شرقی، اولویت موضوعات برنامه‌سازی صدا و سیمای آذربایجان شرقی چیست؟

استان آذربایجان شرقی ظرفیت‌ها و قابلیت‌های بسیار زیادی برای توسعه دارد و قاعدتا شبکه‌های استانی صدا و سیمای مرکز آذربایجان شرقی نیز به فراخور وظیفه‌ای در سطح کلان و منطقه‌ای، زمینه‌ساز و هموارکننده راه توسعه استان هستند. در این میان، توسعه انسانی و افزایش قابلیت‌ها و مهارت‌های انسانی در استان، اولویت است. رسانه در هیچ جای دنیا با سرمایه مادی ارتباط مستقیم ندارد، بلکه تامین‌کننده و تقویت‌کننده سرمایه‌های اجتماعی، انسانی و معنوی است و در کشور ما نیز این بعد از وظایف رسانه‌ای، کاملا برجسته است. در کنار توجه به شاخص‌های توسعه انسانی، رسانه استانی آینه تمام نمایی از قابلیت‌ها و فرصت‌های استان برای مردم و مسوولان بخصوص سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی است و می‌کوشد با استفاده از ظرفیت هنر در رادیو و تلویزیون، این قابلیت‌ها و فرصت‌ها را معرفی کند؛ بنابراین از نظر موضوعی، شبکه‌های استانی صدا و سیما توجه خاصی به موضوعات و سوژه‌های اجتماعی، فرهنگی و دینی دارند. از نظر رویکردی، محور برنامه‌های این شبکه‌ها بر اصلاح رفتارها و نگرش‌ها و نیز جهت‌دهی به افکار عمومی مردم برای جلب مشارکت آنها در عرصه‌های مختلف اجتماعی و سیاسی است.

سال جهاد اقتصادی نیز ـ که به تعبیر رهبر معظم انقلاب اسلامی یک حرکت جهادی در تمامی عرصه‌ها می‌طلبد ـ فرصت مناسبی برای رسانه ملی و مراکز استانی است تا ضمن معرفی قابلیت‌ها و ظرفیت‌های استانی و توانمندسازی مردم از نظر اطلاعات و آگاهی‌های لازم، زمینه رشد و شکوفایی عرصه‌های زندگی آنها را فراهم آورد.

درست است که فعالیت‌های رسانه‌ای در استان آذربایجان شرقی در مقایسه با بسیاری از استان‌های کشور، دیرینه است، اما با ظهور فناوری‌های نوین رسانه‌ای، سطح کیفی تولیدات رسانه‌ای ارتباط چندانی با دیرینگی ندارد. واقعیت این است که مراکز صدا و سیما در تعامل با شبکه‌های سراسری با چالش‌ها و محدودیت‌های جدی مواجه‌اند. واقعیت این است که مراکز صدا و سیما، علاوه بر تولید آثار فاخر نمایشی و قابل پخش از شبکه‌های سراسری، ماموریت ارزشمند تربیت نیرو و توجه به جنبه‌های بومی و محلی را در برنامه‌ریزی‌ها و برنامه‌سازی‌های خود دارند. گاه همین وی‍‍‍ژگی‌ها در آثار تولیدی مراکز به‌قدری برجسته است که در ارزیابی‌های شبکه‌ها، امکان پخش آنها را ضعیف می‌کند. به نظر می‌رسد با توجه به ماموریت‌های ذاتی مراکز صدا و سیما، ارزش اهداف یادشده به مراتب بیشتر از آن است که با میدان دادن به کارگردانان، نویسندگان و بازیگران تهران، آثاری در مراکز تولید شود که منهای ضرورت‌های بومی و محلی، صرفا ارزش پخش از شبکه‌های سراسری داشته باشند. آثار فاخر نمایشی تولیدی در مراکز با ویژگی‌های بومی و منطقه‌ای، حضور نیروهای بومی (کارگردان، تهیه‌کننده، نویسنده، بازیگر و...) را در تهیه و تولید آن آثار طلب می‌کند و به نظر می‌رسد مراکز در کنار تولید برنامه‌های فاخر نمایشی، در تربیت نیروهای ماهر و متخصص نیز نقش موثری داشته باشند. امکانات و تجهیزات فنی مراکز غالبا کفاف انتظارات و خواست‌های عوامل تولید برنامه را نمی‌دهند و ما با وجود درخواست‌ها و استدلال‌های بحق عوامل برنامه‌ساز ـ که همگی برای ارتقای سطح کیفی و هنری تولیدات و رقابت با برنامه‌های شبکه‌های سراسری صورت می‌گیرد ـ از عهده تامین تمام تجهیزات فنی، هنری و استودیویی برنمی‌آییم و این موضوع در ارزیابی سطح فنی، کیفی و هنری برنامه بسیار تاثیرگذار است.

این که چرا اثر نمایشی قابل توجهی از مرکز آذربایجان شرقی در شبکه‌های سراسری پخش نشده، کم لطفی است. حداقل در همین سه چهار سال گذشته، آثار فاخری نظیر تله‌فیلم‌های به رنگ برف، مه لقاء، رنگ‌های زندگی، شب غریبه، پاییز پنبه‌زار و انیمیشن‌های چند قسمتی توازن،‌ نور، مدادهای رنگی، نارنجی دیگر اشتباه نمی‌کند، دهقان فداکار و مستندهای آذربایجان سرزمین زیبایی‌ها، داروهای گیاهی، قالی آذربایجان، صنایع دستی و نوروز در آذربایجان و کلیپ چال عاشیق، بارها از شبکه‌های سراسری پخش شده‌اند. همچنین با توجه به این که بیشتر آثار نمایشی تولید شده در این مرکز به زبان ترکی است، امکان پخش آنها از شبکه‌های سراسری با مشکلاتی نظیر دوبله و زیرنویس مواجه است که به نظر من بتدریج این مسائل و موانع باید رفع شوند.

براساس نظرسنجی‌های صورت گرفته در چند سال اخیر، محلی بودن برنامه‌ها، تولید و پخش برنامه‌های شاد، تفریحی و سرگرم‌کننده و نیز طرح مسائل و دغدغه‌های آنها مهم‌ترین خواسته‌های مردم از رسانه استانی است و پربیننده‌ترین برنامه‌های این مرکز نیز نشان از همین واقعیت دارد. برنامه‌های کندیمیز (با موضوع انعکاس فرهنگ، آداب، رسوم و معیشت روستاییان استان) و حرکت (طرح مسائل و مشکلات استان) در اولویت تماشای مخاطبان قرار می‌گیرد، در حالی که برنامه‌های ترکیبی نمایشی جنگ شبانگاهی و سریال‌های داخلی و خارجی در رده‌های بعدی پربیننده‌ترین برنامه‌ها هستند. مرکز آذربایجان شرقی امسال در رادیو و تلویزیون، برنامه‌ریزی خوبی برای بخش‌های نمایشی و طبقات «الف» خود کرده است که به تفکیک ارائه می‌شود: در سال 1389 صدای مرکز آذربایجان شرقی 38 ساعت تعهد برنامه‌سازی طبقه «الف» را داشت که با تولید 58 ساعت نمایش طبقه «الف»، به رشد بیش از 50 درصدی در تولید این طبقه دست یافته است. از نظر کیفی نیز مرکز در تولید نمایش‌های «الف» در سال 1389 حائز رتبه ششم کشوری شد. امسال تعهد تولید نمایش «الف» مرکز 40 ساعت است که تاکنون 9 ساعت آن تولید و پخش شده است. در ضمن 24 درصد تعهدات صدای مرکز در قالب برنامه‌های ترکیبی ـ نمایشی تولید و پخش می‌شود. اما در شبکه استانی سیما، تعهد مرکز در ساختارهای نمایشی 80 ساعت است که 70 درصد آن سریال، 20 درصد مستند و 10 درصد برنامه‌های عروسکی خواهند بود. این مرکز با توجه به قابلیت‌ها و پتانسیل‌های موجود و براساس برنامه‌ریزی انجام شده، برنامه‌های دیگری در ساختار نمایشی خارج از تعهد سالانه خود تهیه و پخش خواهد کرد. پیش‌بینی ما به منظور سال 90 در ساختار تله‌فیلم،3 برنامه 90 دقیقه‌ای است. با توجه به ظرفیت‌ها و توان مرکز برای تولید آثار نمایشی فاخر برای امسال، 3 عنوان تله‌فیلم، 80 ساعت کار داستانی عروسکی و مستند، 36 ساعت انیمیشن و 11 ساعت مستند فاخر برنامه‌ریزی شده است. در حال حاضر تله‌فیلم پایان نمایش به اتمام رسیده و تله‌فیلم تب ریزان در مرحله پیش‌تولید است و سریال‌های درمانگاه، نامزد، رازماه راز خورشید مرحله نگارش فیلمنامه را می‌گذرانند. همچنین مستند‌های آراز راه بی گرد و غبار، رصدخانه مراغه، مستند سهند عروس کوه‌های ایران و گیاهان دارویی و نیز انیمیشن‌های بهار در خانه، چمچه خاتون، کشتی آسمانی، نخودی، افسانه‌های آذربایجان، راز جنگل ارسباران، کاکلی و عینک جادویی در حال تولیدند.

استان آذربایجان شرقی، استانی بزرگ، حساس و از نظر اقلیمی کوهستانی است. با توجه به محدودیت‌های فنی توسعه فرکانس‌های رادیویی و تلویزیونی و قابلیت‌ها و ظرفیت‌های شهر بزرگی چون مراغه و سیاست‌های وقت سازمان برای توسعه شبکه‌های رادیویی محلی، رادیو شهر مراغه با موافقت رئیس محترم وقت سازمان راه‌اندازی شد. هدف از راه‌اندازی این رادیو در کنار اهداف متعالی سازمان، معرفی ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی شهرستان مراغه و در نهایت تقویت مشارکت مردم در عرصه‌های توسعه اجتماعی، سیاسی و اقتصادی منطقه است. این رادیو از بدو تاسیس تمام تلاش خود را برای محقق کردن این اهداف معطوف و به میزان قابل قبولی نیز موفق عمل کرده است. اما با توسعه ظرفیت‌ها، امکانات و استفاده از منابع محلی و منطقه ای، ان‌شاء‌الله به وضعیت مطلوب خواهد رسید.

با وجود امتیازاتی که شبکه‌های محلی در هر شهرستان می‌توانند داشته باشند، اما به دلیل ضرورت برنامه‌ریزی منسجم و یکپارچه برای برنامه‌سازی و تجمیع منابع منطقه به منظور تقویت بنیادهای فنی، مالی و هنری شبکه‌های استانی، در شرایط حاضر تاسیس رادیو شهری برای هر شهرستان به صلاح نیست.

استان آذربایجان شرقی یک استان مرزی است و 200 کیلومتر با جمهوری آذربایجان (و نخجوان) و 35 کیلومتر با جمهوری ارمنستان مرز مشترک دارد. در راستای سیاست سازمان در حوزه برون‌مرزی، این مرکز توانسته است در ایفای نقش اطلاع‌رسانی صحیح و انتقال پیام‌های ارزشمند انقلاب اسلامی به کشورهای منطقه گام‌های موثری بردارد. در حال حاضر برنامه‌های برون‌مرزی در 2 نوبت صبحگاهی و عصرگاهی تولید و پخش می‌شوند. این برنامه‌ها با توجه به محتوای مذهبی، اجتماعی و سیاسی، مخاطبان زیادی را در آن سوی مرزها به خود جلب کرده‌‌اند. این رادیو قسمت اعظمی از جمهوری آذربایجان و جمهوری خودمختار نخجوان و بخش‌هایی از کشورهای ارمنستان و گرجستان را تحت‌پوشش قرار می‌دهد.

تلاش جدی ما بر این است که دستورالعمل‌های ابلاغی سازمان در تولید و پخش برنامه‌ها رعایت شود و در ضمن تلاش می‌شود در تولید و پخش برنامه‌های مختلف شبکه، ماموریت خود شبکه نیز که تقویت فرهنگ محلی و بومی در کنار صیانت و پاسداری از زبان ملی است، مدنظر قرار گیرد. برنامه‌های صبحگاهی، خانواده، معارف، عصرگاهی و روستایی مرکز به زبان محلی و سایر برنامه‌ها به زبان ملی تولید و پخش می‌شوند. برنامه‌های کودک، نوجوان و جوان و نیمی از بخش‌های خبری مرکز در رادیو و تلویزیون به زبان فارسی هستند.

متاسفانه با این که شبکه‌های استانی در خط مقدم فعالیت‌های فرهنگی قرار دارند، اما در تخصیص بودجه‌های فرهنگی سفرهای استانی ریاست محترم جمهوری در نظر گرفته نمی‌شوند. با وجود ارائه طرح و پیشنهاد برای تولید و ساخت برنامه‌های انیمیشن ویژه سرداران شهید استان، سریال‌های داستانی از زندگی 3 علامه بزرگ تبریزی، طرح‌های تله‌فیلم، برنامه اندیشمندان و علمای آذربایجان (نظیر شهیدان قاضی طباطبایی، مدنی و غفاری) و مستندهای فاخر بازار تبریز و هنرهای معاصر آذربایجان، تولید برنامه‌های فاخر رادیویی و پیشنهاد برای این مرکز ، بودجه‌ای مصوب و تامین اعتبار نشد.