عرصه هگمتانه در زیر خانه‌های مردم!

مهرداد ملک‌زاده در گفت‌وگو با ایسنا، درباره تجدید نظر در عرصه و حریم محوطه‌های تاریخی، بیان کرد: هر اثر تاریخی ـ فرهنگی عرصه و حریم تعیین‌شده و مشخص خود را دارد. البته معمولا در عرصه محوطه، ذره‌ای تغییر نمی‌توان ایجاد کرد و هرچه بحث وجود دارد، درباره حریم آثار است.

او با اشاره به بررسی‌هایی که در محوطه هگمتانه انجام و به کاهش عرصه منجر می‌شود، گفت: مسأله مهمی که درباره این تپه به‌طور ویژه وجود دارد، این است که بخش بزرگی از عرصه آن بیرون نیامده است. هگمتانه یک تپه بیضی‌شکل در میانه شهر همدان است که زمانی تصمیم گرفتند، بخش‌هایی از آن را بخرند و این کار در چند مرحله انجام شد. اکنون اگر خط کشیده‌شده به دور محوطه، ذره‌ای کوچک شود، در واقع بخشی از عرصه هگمتانه نابود شده است.

وی ادامه داد: در محوطه‌های تاریخی می‌توان با انجام یک گمانه‌زنی جدید، حریم را کوچک‌تر یا بزرگ‌تر کرد. به‌طور مثال، ممکن است دامنه آثار تا نقطه مشخصی جلو رود و به این ترتیب، حریم بزرگ شود؛ ولی در جایی مانند هگمتانه داستان چیز دیگری است. در این محوطه، بخش بزرگی از آثار هنوز زیر خانه‌های مردم است و کوچک کردن خط تعیین‌شده، عرصه را کوچک‌تر می‌کند نه حریم را.

این باستان‌شناس تأکید کرد: عرصه و حریم پیوند تنگاتنگی با یکدیگر دارند و در بسیاری از محوطه‌ها براساس مقتضیاتی که وجود داشته، عرصه مبتنی بر حریم است. در هگمتانه نیز عرصه و حریم یک خط دارند و اگر تصمیم گرفته شود چیزی در هگمتانه کاهش یابد، آن عرصه است.

ملک‌زاده درباره عرصه‌ و حریم محوطه تاریخی شوش که حدود سه سال پیش برنامه جدیدی در این‌باره اجرا شد، ولی با وجود افزایش وسعت، عرصه و حریم آن هنوز مصوب نشده است، اظهار کرد: شوش یک شهر به کهنگی و قدمت تاریخ است که البته با زندگی امروز نیز دست به گریبان شده است. در چنین محوطه‌هایی، یک یا دو نفر نمی‌توانند به‌شکل اداری تصمیم‌گیری کنند. باید کمیته‌ای تشکیل شود و براساس خرد جمعی بررسی کند که عرصه شوش کجاست، حریم آن کجاست یا آنچه در دورترین مرزهای حریم دیده می‌شود، چقدر اهمیت دارد تا به واسطه آنها درباره اقدامات عمرانی تصمیم‌گیری شود.

او افزود: شوش یکی از چند شهر قدیمی تاریخ جهان و جزو میراث فرهنگی جهانیان است. برای تصمیم‌گیری درباره آن باید کارشناسانی حضور داشته باشند که دوره‌های تاریخی، پیش از تاریخ و اسلامی و نیز مقتضیات زندگی امروز را بشناسند تا به‌درستی بررسی‌های لازم را انجام دهند.