نگرانی شالیکاران ازکاهش کشت برنج

یک کشاورز بابلی در این مورد می‌گوید: برنج‌کاری شغل اصلی کشاورزان مازندران است و به طور عادی از زمان خزانه‌سازی تا برداشت برنج با دغدغه و اضطراب همراه است. امسال هم با کاهش بارندگی و خبر نوبت‌بندی شدن آب کشاورزی، دغدغه ما چندین برابر شده بود. به همین خاطر اکثر کشاورزان محلی در بابل به کشت ارقام کم‌محصول روی آوردند تا اندکی از نگرانی‌های خود را کاهش دهند. سیداباذر حسینی می‌افزاید: برنج‌کاری به جریان مداوم آب در اراضی شالیزاری وابسته است و از آنجا که کشت ارقام پرمحصول به دوره پرآبی بیشتری نیاز دارد، کشت این نوع ارقام با مشکل مواجه خواهد شد. اگر آب رودخانه‌ها کفاف نکند به ناچار باید از آب زیر زمین و چاه‌ها استفاده شود که این امر علاوه بر زحمت فراوان هزینه‌های کشت را نیز افزایش می‌دهد.

اما معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی مازندران وضعیت کشت شالیزارهای این استان را در سال جاری مناسب ارزیابی می‌کند و می‌گوید: در مازندران 239 هزار هکتار زمین شالیزاری وجود دارد که 900 هزار تن برنج از آن تولید می‌شود. امسال نیز حدود 90 درصد شالیزارهای این استان زیرکشت برنج رفته است. 10 درصد زمین‌های باقیمانده نیز به دلیل موقعیت بالادست بودنشان و کمبود آب در آن مناطق از زیر کشت خارج شده‌اند.

یحیی ابطالی نگرانی بابت خارج شدن بسیاری از زمین‌های شالی استان از زیر کشت در سال‌جاری را بی‌مورد می‌داند و تاکید می‌کند: در بدبینانه‌ترین شرایط هم 2 تا 3 هزار هکتار ممکن است به دلیل کم‌آبی زیرکشت نرود که آن هم در مقیاس کلی، یک درصد از کل زمین‌های شالی استان را شامل می‌شود. به طور مثال 3500 هکتار زمین شالیزاری در گلوگاه وجود دارد که به دلیل کم‌آبی و مشکلات بعد از آن 700 هکتار از آن زیرکشت نرفته و توصیه شده است امسال این کشاورزان کشت محصول دیگری را جایگزین برنج کنند. به گفته ابطالی در شهر‌های دیگر استان نیز وضع به همین صورت است و درصد کمی‌ از زمین‌ها که در بالادست قرار دارند زیر کشت برنج نرفته‌اند. بر اساس آمار هر سال درصد قابل توجهی از اراضی شالیزاری استان مازندران به باغات مرکبات تبدیل می‌شود و تدبیر اصولی برای کنترل این روند نگران‌کننده وجود ندارد. کارشناسان بخش کشاورزی پیش‌بینی می‌کنند تداوم روند تبدیل اراضی شالیزاری شمال به باغ نه‌تنها باعث کاهش سطح کشت و تولید می‌شود، بلکه زمینه را برای تغییرکاربری اراضی و واردات بیشتر محصول برنج فراهم می‌کند.

بالابودن هزینه‌های تولید، قیمت کم محصول برنج، نبود حمایت کافی و مشقت‌های کاشت، وجود دلال‌ها و واسطه‌ها، مکانیزه نبودن تولید و کم‌توجهی به یکپارچه‌سازی اراضی از جمله دلایل تبدیل و تغییرکاربری اراضی شالیزاری در شمال عنوان می‌شود.ابطالی در این مورد به کشاورزانی که اراضی آنان به آب روان رودخانه‌ها کمتر دسترسی داشته یا از آب چاه نیز برخوردار نیستند توصیه کرد تا به جای کشت برنج، کشت سویا را در برنامه زراعی خود قرار دهند.

در کنار مشکلاتی که برای کشت برنج در زمین‌های کشاورزی مازندران وجود دارد، بحث خودکفایی برنج پس از گندم همچنان مطرح است. معاون موسسه تحقیقات برنج کشور در مازندران در این زمینه معتقد است: رسیدن به خودکفایی برنج در مقایسه با گندم به دلیل وجود پتانسیل بالا در تولید این محصول، بسیار راحت‌تر است. مرتضی نصیری می‌افزاید: این طرح نخستین بار در سال 79 تدوین شد و قرار بود طی حدود 10 سال کشور در این محصول به خودکفایی دست یابد. به گفته وی، به دلایل مختلف بحث خودکفایی در برنج محقق نشد، ولی در سال‌های اخیر با تاکید وزیر جهاد کشاورزی قرار است پس از 3‌‌ـ‌2 سال به خودکفایی در برنج دست یابیم. نصیری استفاده نکردن از بذر سالم را یکی از مشکلات در دستیابی به خودکفایی برنج می‌داند و می‌گوید: باید بذرهای گواهی‌شده در اختیار کشاورزان قرار گیرد. تحقق چنین کاری مستلزم آن است برای ایجاد مراکز خصوصی در جهت تولید بذرهای شناسنامه‌دار سرمایه‌گذاری شود و موسسات تحقیقاتی هم بر عملکرد مراکزی که بذر تولید می‌کنند، نظارت کامل داشته باشند. وی کشت برنج در اراضی شمال را نشانه علاقه کشاورزان به فعالیت در این بخش می‌داند و خاطرنشان می‌کند: تغییر کاربری اراضی شالیزاری بزرگ‌ترین مشکل کشور است. اگر کشاورزان با توجه به هزینه‌های تولید احساس کنند که درآمدهای حاصله پاسخگوی نیاز آنان نیست، به طور حتم مزارع برنج را به باغات، مناطق مسکونی یا ویلا تبدیل خواهند کرد.

معاون موسسه تحقیقات برنج کشور، حمایت از کشاورزان را بهترین راهکار برای مقابله با تغییر کاربری اراضی می‌داند.

مژگان عالیشاه/ جام‌جم مازندران